ProfielAbdullah Ibhais

De man die eerlijk wilde zijn over de mensenrechten in Qatar hangt nu vijf jaar cel boven het hoofd

Woensdag, twee jaar na zijn arrestatie, verschijnt Abdullah Ibhais voor de rechter in Qatar. De mediamanager van het WK voetbal krijgt mogelijk vijf jaar gevangenisstraf. Wat deed hij fout?

Jenne Jan Holtland
Abdullah Ibhais in 2020, foto uit zijn privé-archief.  Beeld -
Abdullah Ibhais in 2020, foto uit zijn privé-archief.Beeld -

Het is een dinsdagochtend als Abdullah Ibhais zonder uitleg wordt gearresteerd. Zodra hij de vergaderruimte van de 43 verdiepingen tellende wolkenkrabber binnenkomt, ziet hij dat er iets mis is. Zes Qatarese politieagenten in traditionele gewaden komen hem meenemen. Beneden wordt hij een geblindeerde wagen in geduwd en weggereden.

De 37-jarige Ibhais, geboren in Jordanië, begrijpt niet wat er aan de hand is. Ruim vijf jaar heeft hij gewerkt in de organisatie van het WK voetbal dat in 2022 in het steenrijke oliestaatje Qatar wordt gehouden. Hij begon als copywriter, was trots op zijn werk en hoewel hij wist van de mensenrechtenschendingen, beschouwde hij het glas als halfvol: het WK was een kans de Arabische wereld op de kaart te zetten. Hij klom op tot mediamanager, waar hij direct te maken had met de baas van de WK-organisatie, Hassan al Thawadi.

Komende woensdag, twee jaar na zijn arrestatie, verschijnt de Jordaniër voor de rechter, in een poging een gevangenisstraf van vijf jaar aan te vechten. Volgens de Qatarese autoriteiten zou hij betrokken zijn geweest bij een poging tot omkoping in de aanbesteding van een socialemediacampagne. Onzin, zeggen mensenrechtenorganisaties die de zaak volgen, Ibhais wordt met een verzonnen aanklacht de mond gesnoerd.

Wat ging er aan zijn arrestatie vooraf? Alles lijkt terug te voeren tot 4 augustus 2019, toen duizenden gastarbeiders het werk neerlegden nabij de stad Shahaniyeh. De mannen uit landen als Nepal, Pakistan en Bangladesh hadden al maanden geen salaris gekregen, werden gestraft als ze om verlof vroegen en konden geen kant op omdat hun paspoort was afgepakt. Een deel van hen werkte aan de bouw van WK-stadions.

Stakingen in Qatar zijn een zeldzaamheid, om de eenvoudige reden dat het verboden is het werk neer te leggen. Als er toch gestaakt wordt, is dat onmiddellijk nieuws. Het gevolg: paniek in de whatsappgroep van het organiserend comité. ‘We moeten onze sociale media-mensen opheldering laten geven dat dit niets te maken heeft met 2022’, schrijft WK-baas Al Thawadi die dag om 17.09 uur, zo blijkt uit screenshots die de Noorse sportwebsite Josimar publiceerde. ‘Maak er een verhaal van’, moedigt hij zijn collega’s aan, ‘geef er een draai aan.’

Ibhais antwoordt dat de stakers wat hem betreft eerst uitbetaald moet worden, en dat er zo open mogelijk met de buitenwereld gecommuniceerd moet worden. ‘We moeten het eerst oplossen en dan pas de pr doen. Liegen is nooit de Qatarese manier van doen geweest en moet dat ook niet zijn.’

Dat zag de organisatie anders. Er kwam een intern onderzoek naar Ibhais, gevolgd door – enkele weken later – zijn arrestatie. Die reactie mag opmerkelijk heten: was hij ‘slechts’ ontslagen, dan was zijn naam vermoedelijk niet de hele wereld overgegaan en had de veelgeplaagde WK-organisatie een schandaal minder gehad. ‘Misschien dachten ze: deze gast moet er een eigen agenda op nahouden, anders doet hij zoiets niet’, zegt Nicholas McGeehan, een kenner van de Golfregio die Ibhais bijstaat namens mensenrechtenorganisatie FairSquare. ‘Of het nou paranoia is of kwaadwilligheid, Abdullah heeft een heel zware prijs betaald.’

De Qatarezen schermden met een ‘dreiging voor de nationale veiligheid’, maar leverden geen bewijzen. Ibhais noch zijn advocaat kreeg de kans een verdediging te voeren. Hij vroeg tal van landen (waaronder Nederland) om hulp, maar werd in de cel alleen bezocht door iemand van de Jordaanse ambassade.

McGeehan verwijst naar de aanklacht, waar behalve Ibhais nog twee andere mensen in voorkomen, onder wie een journalist met een leidende functie bij de Saoedische zender Al-Arabiya. Goed denkbaar, kortom, dat de Qatarezen in Ibhais een spion van het grote buurland zagen. De relatie tussen beide regeringen was jarenlang gespannen, en normaliseerde pas begin dit jaar. Zowel Saoedi-Arabië als de Verenigde Arabische Emiraten heeft eerder pogingen gedaan de WK-organisatie in de wielen te rijden.

Na zijn arrestatie tekende Ibhais een schuldigverklaring, naar eigen zeggen onder dreiging van marteling. ‘Toen ik hem kort na zijn arrestatie aan de telefoon had, vroeg hij: wie is die vent van de tv-zender? Hij had nog nooit van hem gehoord’, aldus Ziyad Ibhais (42), een in Jordanië woonachtige broer die als woordvoerder optreedt.

In afwachting van zijn hoger beroep zat Abdullah Ibhais thuis bij zijn vrouw en twee kinderen, tot hij in november opnieuw werd opgepakt, toevallig of niet luttele uren voor hij twee Noorse journalisten zou ontmoeten (de Noren werden kort daarop ook opgepakt).

Sinds 15 november is hij in hongerstaking. Hij drinkt alleen water met zoutoplossing, en slaapt op de vloer van een cel die hij deelt met 25 andere gevangenen. Zijn leven hangt aan een zijden draad, al maakt hij volgens zijn broer een krachtige indruk wanneer ze elkaar aan de telefoon spreken. In die gesprekken heeft hij ook laten weten dat hij maar twee uitwegen ziet: vrijlating wegens onschuld, of de dood.

3x Abdullah Ibhais

- Hij is de zoon van een vooraanstaand verzetsman die naam maakte binnen de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie PLO. Mohammed Ibhais leidde zo’n geheim leven dat zoon Ziyad jarenlang de echte naam van zijn vader niet kende. In 1988 werd hij op Cyprus om het leven gebracht door een autobom.

- Het menselijk lichaam verdraagt een hongerstaking zo’n vier weken voordat de kritieke functies beginnen uit te vallen. Ibhais is sterk vermagerd. De familie heeft op hem ingepraat om ermee te stoppen, maar volgens zijn broer ziet hij het als zijn laatste redmiddel.

- Ibhais diende in september een klacht in bij het klokkenluidersplatform van wereldvoetbalbond Fifa. Ook zocht hij contact met het hoofd mensenrechten, Andreas Graf. Die beloofde de zaak te onderzoeken, maar liet daarna niets meer van zich horen. Na aanhoudende kritiek liet de Fifa alleen los dat ‘iedereen recht heeft op een eerlijk proces’ en dat de zaak op de voet wordt gevolgd.

Meer over