nieuwscoronamaatregelen

De loodzware boodschap: Nederland gaat in harde lockdown

Opnieuw moest premier Mark Rutte het land maandag vanuit het Torentje voorbereiden op zware tijden. Door de dramatisch oplopende coronacijfers valt er aan een harde lockdown niet meer te ontkomen. ‘Nederland gaat op slot.’

Premier Mark Rutte in het Torentje voorafgaand aan zijn speech over de verscherping van de coronaregels.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte in het Torentje voorafgaand aan zijn speech over de verscherping van de coronaregels.Beeld ANP

Premier Rutte had gehoopt dat zijn televisietoespraak van bijna negen maanden geleden ook de laatste zou zijn, maar in deze coronacrisis wordt zijn karakteristieke optimisme zelden beloond. ‘Helaas moet ik mij vandaag opnieuw op deze manier tot u richten', zei Rutte vanuit zijn werkkamer. ‘Met opnieuw een ingrijpende boodschap.’

En ingrijpend is het zeker. Na de ‘intelligente lockdown’ en de ‘beperkte lockdown’ komt nu de harde lockdown tot minstens 19 januari. Meer dan ooit in deze crisis gaat het sociale en economische leven in Nederland aan banden. Scholen dicht, de detailhandel dicht, kinderopvang dicht, sportscholen dicht, theaters, kerstmarkten en dierentuinen dicht: de premier had bijna tien minuten nodig om alle maatregelen, inclusief de uitzonderingen, op te sommen. In de kern volstonden twee zinnen: ‘Nederland moet voor een periode van in ieder geval vijf weken in lockdown.’ En, met extra nadruk uitgesproken: ‘Nederland gaat op slot.’

Na zijn eerste speech vanuit het Torentje incasseerde de premier nog alom lof, nu zal de ontvangst onvermijdelijk kritischer zijn. De opnieuw getroffen ondernemers lopen op hun tandvlees, de ‘stress en eenzaamheid’, zoals Rutte het zelf noemde, zijn toegenomen, de weerzin tegen de beperkende maatregelen stijgt, de politieke eensgezindheid is afgenomen.

Dat de toespraak van Rutte werd verstoord door het lawaai van enkele tientallen demonstranten buiten het Torentje was slechts een kleine illustratie van de veranderende omstandigheden. Al improviserend verwerkte de premier het voorval in zijn verhaal: ‘We hebben niet te maken met een onschuldige griep, wat sommige demonstranten hierbuiten denken, maar met een virus dat iedereen hard kan raken, niet alleen de alleroudsten onder ons.’

In de Kamer wacht kritiek

Het kabinet heeft geen keus meer, zo luidde de harde boodschap. Het aantal besmettingen is de afgelopen week ‘in sneltreinvaart’ opgelopen waardoor rigoureus ingrijpen onvermijdelijk is geworden. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid verklaarde na de toespraak in een videogesprek met de pers dat het reproductiegetal inmiddels is opgelopen tot 1,24, terwijl het kabinet een week geleden nog uitging van een r-getal van 1. In het huidige tempo zal de zorg binnen enkele weken bezwijken onder de druk.

Dit keer is er in het kabinet dan ook minder discussie geweest over de maatregelen dan eerder in de crisis. Daarbij speelde ook een rol dat Duitsland al eerder duidelijk had gemaakt te kiezen voor een harde lockdown, terwijl de besmettingsgraad daar lager is. Als Nederland wel de winkels open had willen houden, waren grensmaatregelen onvermijdelijk geweest. ‘Natuurlijk houden we rekening met de landen om ons heen’, erkende De Jonge. ‘Maar uiteindelijk maken we wel onze eigen afweging.’

Het kabinet kan zeker in de Tweede Kamer kritiek verwachten. De linkse oppositie vond vorige week harder ingrijpen al onvermijdelijk, terwijl het kabinet toen nog dacht dat het aantal besmettingen zonder extra beperkingen omlaag kon gaan. ‘Wie zien een patroon van afwachten en hopen dat het goed komt', oordeelde PvdA-leider Lodewijk Asscher destijds. Minister De Jonge zei maandag er desondanks geen spijt van te hebben dat niet eerder is ingegrepen. ‘Er was vorige week nog geen bewijs dat het aantal besmettingen hard zou stijgen.’

Metaalmoeheid

Volgens de minister van Volksgezondheid speelt bij het oplopend aantal besmettingen niet alleen de weersomstandigheden een rol, maar ook de ‘metaalmoeheid’ in de samenleving. ‘We vechten niet alleen tegen het virus, maar ook tegen de vermoeidheid over de maatregelen.’

De Jonge benadrukte dat er dit keer meer perspectief is dan in maart. Niet alleen omdat het vaccineren in januari zal beginnen, maar ook omdat de testcapaciteit nu snel toeneemt. ‘We gaan op weg naar een manier van testen die gericht is op het weer meer mogelijk maken, bijvoorbeeld door mensen voor evenementen te testen. Maar we moeten nu eerst door deze zure appel heen.’

In zijn toespraak deed Rutte dan ook een oproep aan de samenleving om de lockdown nu te accepteren. ‘Ik zeg in alle openheid: over elke maatregel valt een lange discussie te voeren. Er zijn allerlei begrijpelijke vragen en opmerkingen. Maar we hebben niet meer de luxe om te discussiëren. Hoe minder contacten, hoe beter. We moeten nu àlles doen.’ De premier riep bedrijven op alles te doen om mensen thuis te laten werken. 'We zien dat mensen dat minder doen dan in maart.’

Naast de harde boodschap over de lockdown probeerde Rutte ook hoop te bieden voor de toekomst. Op 12 januari zal het kabinet vertellen hoe het er na de 19de uit gaat zien. ‘We gaan hier doorheen komen', verzekerde de premier. ‘Niet over een week of over een maand. Maar met het vaccin in aantocht wordt 2021 het jaar van hoop en van licht aan einde van de tunnel.’

Meer over