Opinie

De linkse mythevorming rond Cuba houdt hardnekkig stand

Obama, een onvervalst linkse president, wordt nog steeds door vriend en vijand onderschat, schrijft Dirk-Jan van Baar.

Dirk-Jan van Baar
Oude Amerikaanse auto's voor het Capitool in Havana Beeld reuters
Oude Amerikaanse auto's voor het Capitool in HavanaBeeld reuters

Wie niet wilde geloven dat Barack Obama een linkse president was, moet nu echt uit de droom zijn ontwaakt. De eerste gekleurde president van Amerika herstelt de betrekkingen met Cuba, het linkse sprookjeseiland dat de grootste macht ter wereld ruim een halve eeuw in zijn eigen achtertuin heeft dwarsgezeten.

Het zal niet toevallig zijn dat Obama, die zijn belofte om Guantánamo Bay te sluiten niet kon inlossen, dit aan het einde van zijn ambtstijd doet, nu hij zich om zijn herverkiezing niet meer druk hoeft te maken. Rechts Amerika, dat Obama verwijt voor tirannen te zwichten, reageert ouderwets furieus. Dat voorspelbare misbaar is wat Cuba voor links in de hele wereld altijd zo aantrekkelijk maakte. Castro heeft laten zien hoe je Amerika te kijk kunt zetten. Te beginnen met het grootste sprookje van Amerika zelf: dat van de Kennedy's.

Bay of Pigs

Het presidentschap van JFK begon in april 1961 met de mislukte inval op de Varkensbaai, the Bay of Pigs, een naam om in te lijsten en tot op de dag van vandaag een van de grootste Amerikaanse miskleunen. Vreemd genoeg is dat propagandadebacle de jonge Kennedy nooit echt aangerekend, maar de CIA en de voorafgaande Republikeinse regering, die het invasieplan (door Cubaanse bannelingen uitgevoerd) al op de plank hadden liggen en de nieuwe president in de val lieten lopen.

Dat had iets grappigs: de struikrover Castro die met zijn bananenrevolutie en grote Havana in de mond Amerika triomfantelijk de loef afstak. Extra pijnlijk was dat JFK toen de president van hope en change was, maar dat mocht in marxistische kring de pret niet drukken. Het liet zien dat Kennedy ondanks al zijn charisma helemaal niet zo links was, maar een showfiguur die als trekpop fungeerde van het westerse imperialisme. Een president als alle Amerikaanse presidenten.

Buitenwereld

Dat vonden ze in Moskou ook. Op een top in Wenen werd de nog onervaren JFK door Nikita Chroesjtsjov uitgedaagd en kreeg hij een lesje Realpolitik zoals Poetin dat vorig jaar met Obama deed. Dat blijft intrigerend, al die historische analogieën die Cuba oproept. Dat zal komen doordat de tijd op Castro's suikereiland een halve eeuw heeft stilgestaan en er weer volop over een Koude Oorlog 2.0 wordt gespeculeerd. Afgelopen zomer was Poetin, die met economische sancties wordt geconfronteerd, nog op Cuba om de betrekkingen aan te halen, terwijl de paus in Rome al anderhalf jaar in stilte bemiddelde om een doorbraak tussen het zieltogende Castro-bewind en de regering-Obama mogelijk te maken. Het wordt als triomf van het gezond verstand gevierd, al is mij de logica niet helemaal duidelijk.

Links, dat weinig van het Vaticaan moet hebben en vaak op handelsboycots aandringt, gaat nu helemaal mee met de redenering van Obama, die verklaarde dat 'de laatste vijftig jaar heeft laten zien dat isolement niet werkt'. Cuba wordt terug verwelkomd in de wereld, alsof het de schuld van Amerika (lees: de hysterische embargopolitiek van de Republikeinen) is dat Cuba van de buitenwereld was afgesloten.

Arm

Het is waar dat Amerika als enige een blokkadepolitiek tegenover Cuba voerde, maar dat relativeert meteen het isolement. Cuba kreeg tijdens de Koude Oorlog niet alleen hulp uit Moskou (die hield op met de val van het Sovjetcommunisme), maar was de lieveling van Latijns-Amerika. Behalve bij de militaire junta's die in de jaren tachtig van het toneel verdwenen, was Castro overal welkom, en een held voor linkse populisten als de Venezolaan Hugo Chávez, die Cuba met oliegeld steunde. Mexico heeft zich nooit wat aan de embargopolitiek van Washington gelegen laten liggen, zoals ook Canada en de rijke Europese landen dat niet deden. (Nederland gaf ontwikkelingshulp.)

Laten we alsjeblieft niet doen alsof het Amerika was dat Cuba arm hield. Het was Castro zelf die zijn land op slot deed en liet verpauperen. In 1980 leidde dat tot een miljoen bootvluchtelingen, die met zijn goedkeuring mochten vertrekken omdat ze anders het regime in gevaar konden brengen. De meesten gingen naar Florida, waar ze het economisch goed hebben gedaan. Hoe zou Cuba er nu uitzien als ze thuis hun vleugels hadden kunnen uitslaan?

Realpolitik

Daar komt nog iets bij. Cuba was geen onschuldig landje dat Amerika in de eigen achtertuin een beetje plaagde, maar een gevaarlijke horzel die zeker in de beginjaren van het Castro-bewind een dodelijke bedreiging vormde. De raketcrisis van oktober 1962 bracht de wereld aan de rand van de nucleaire afgrond. Dat zenuwspel is als overwinning de geschiedenis ingegaan voor Kennedy, die het hoofd koel hield en Chroesjtsjov dwong zijn raketten uit Cuba terug te trekken. Tot op de dag van vandaag hét lesje Realpolitik in het nucleaire tijdperk. Maar die raketten waren er op verzoek van Castro gekomen en in ruil voor Russische terugtrekking (en van Amerikaanse raketten uit Turkije) bleef het Castro-bewind bestaan.

Lee Harvey Oswald

Een jaar later werd Kennedy in Dallas vermoord, een moord die altijd met raadsels omgeven bleef. Officieel is Lee Harvey Oswald de enige dader en ik wil geen nieuwe complottheorie toevoegen aan de talloze die al de ronde doen (en uit linkse hoek vaak in de richting van Texaanse oliebaronnen wijzen). Maar het blijft opvallend hoeveel lijntjes er van Oswald naar Cuba lopen. De man was Castro-aanhanger en communist, heeft als Amerikaan in de Sovjet-Unie gewoond en had in Mexico contact met Cubaanse ambassademedewerkers. Hoeveel aanwijzingen moeten er eigenlijk zijn om van een connectie te mogen spreken?

Evenmin is het een geheim dat Robert Kennedy, de jongere broer en minister van Justitie onder JFK, die in 1968 werd vermoord vlak nadat hij in Californië een belangrijke voorverkiezing had gewonnen, op Castro joeg. Ook de heilige Kennedy's waren uit op regime change. Dan ga je toch denken dat Castro hen te vlug af is geweest. Hij heeft ze in elk geval tot op de dag van vandaag overleefd.

Striptease

Het laat zien dat de Cubaanse Revolutie geen spelletje was en dat er geen enkele reden is voor romantisering. Kijk ook naar de hand- en spandiensten die Cubaanse militairen in guerrillaoorlogen in Afrika hebben geleverd. Toch is links Cuba blijven idealiseren. De gezondheidszorg en de hoeren zouden er gratis zijn en dat er nog Amerikaanse sleeën uit de jaren vijftig reden (over Lada's hoorde je niks) completeerde het fantasiebeeld van een Amerika dat op het toppunt van zijn weelderige macht door dappere Cubanen was verslagen.

Het zal komen doordat ook het door de Amerikaanse maffia gesteunde Batista-bewind zich voor romantisering leende. Vanwege zijn corruptie, gokholen en bordelen. En vanwege diezelfde maffia. Meteen na het bekend worden van de diplomatieke doorbraak las je alweer het gemijmer van zelfverklaarde Hemingways over cuba libres, casino's en stripteasetenten. Niet toevallig ook symbolen van het verdorven - én tot de verbeelding sprekende - Amerika. Het meest verwerpelijke van links heb ik altijd dat geloof in sprookjes gevonden, dat onuitroeibare gedweep met revolutionairen die nooit anders dan ordinaire bandieten blijken te zijn. En dan die stomme Amerikanen de schuld geven.

De mythevorming rond Cuba gaat onverminderd door. Mede dankzij Obama, die deze week weer heeft bewezen dat hij een onvervalst linkse president is en zijn binnenlandse critici - die hij minacht - graag de kast opjaagt. Heel zijn persoonlijke biografie van hope en change past in dit verhaal. Dat de doorbraak met Cuba toch als een verrassing kwam, laat zien dat Obama nog steeds door vriend en vijand wordt onderschat.

Meer over