De lange weg naar een 'gematigde islam'

Thomas Friedman

De Italianen hadden het deze keer bij het rechte eind. Nadat Islamitische Staat (IS) een moordzuchtige video publiceerde waarin werd gewaarschuwd 'Vandaag zijn we ten zuiden van Rome', werd op Twitter de hashtag #We_Are_Coming_O_Rome populair in Italië. De Romeinen hadden hun Twitterantwoorden klaar: 'Pas op voor het verkeer op de Ring-Zuid: je zult vastlopen!'; 'Kom niet met de trein, die rijdt nooit op tijd!'; 'Te laat: Italië is al verwoest door zijn regeringen.'

De moordlustige manieren van IS zijn geen grapje, maar dat de Italianen er de draak mee steken is terecht. Terwijl wij discussiëren over de relatie tussen IS en islam, zijn we de simpele waarheid vergeten over veel mensen die zich voelen aangetrokken tot dit soort groepen. Zoals Ruslan Tsarni zei nadat zijn neefjes Dzhokhar en Tamerlan Tsarnaev werden beschuldigd van de bomaanslag in Boston: het zijn gewoon 'losers', die hun wrok verpakten in een ideologie. 'De rest, alles met islam, is fraude, nep.'

Daar zit veel in. IS bestaat uit drie losse facties en die moeten we goed begrijpen voordat we dieper verzeild raken in weer een oorlog in Irak en Syrië. Een factie bestaat uit buitenlandse strijders. Sommigen zijn geharde jihadisten, maar velen zijn misfits, losers, jongemannen die nooit macht, een baan of een vriendinnetje hebben gehad en bij IS gaan om alle drie te krijgen. Ik betwijfel of het aanbieden van een gematigde versie van islam ze thuis zou houden. Als IS begint te verliezen, en geen banen, macht of seks kan bieden, zal deze groep kleiner worden.

De ruggegraat van IS, de tweede factie, bestaat uit soennitische oud-legerofficieren, lokale Irakese soennieten en stammen die IS passieve steun verlenen. Hoewel soennieten een derde van de Irakese bevolking uitmaken, hebben ze generaties lang het land geregeerd en kunnen ze niet accepteren dat de sjiitische meerderheid nu aan de macht is. Daarbij is voor veel soennitische dorpelingen het bewind van IS minder erg dan de hardhandige aanpak die ze kregen onder de vorige sjiitische regering.

De VS blijven dezelfde fout herhalen in het Midden-Oosten: het overschatten van de macht van religieuze ideologie en het onderschatten van de impact van slecht bestuur. Volgens Sarah Chayes, auteur van Thieves of State: Why Corruption Threatens Global Security, 'bevordert niets het extremisme meer dan de corruptie en onrechtvaardigheid' waaraan sommige van Amerika's naaste bondgenoten hun bevolking dagelijks blootstellen.

De derde IS-factie bestaat uit de echte ideologen, onder leiding van Abu Bakr al-Baghdadi. Zij hebben hun eigen apocalyptische versie van islam. Maar die zou geen weerklank vinden als niet 'zowel de religie als de politiek gegijzeld waren' in de Arabische wereld en Pakistan, waardoor een 'giftige mix' ontstaat volgens Nader Mousavizadeh van de consultancy Macro Advisory Partners. De Arabische volken zijn vaak geregeerd door radicalen of reactionairen. En zonder het vooruitzicht van een legitiem politiek proces 'dat echt antwoordt op grieven van de bevolking' zal volgens hem geen enkele poging om van bovenaf een gematigde islam op te leggen, werken.

De islam heeft geen Vaticaan dat bepaalt welke variant 'authentiek' is en heeft dus verschillende verschijningsvormen. Er is een gematigde islam die is opgekomen in een fatsoenlijk sociaal-politieke context - zoals in India, Maleisië en Indonesië - en die nooit in de weg heeft gestaan van de vooruitgang. En je hebt puriteinse, anti-pluralistische, anti-modern-onderwijs, anti-vrouwen islams die zijn voortgekomen uit de meer getribaliseerde hoeken van de Arabische wereld, Nigeria en Pakistan - en die deze gebieden helpen terughouden.

Daarom is IS niet slechts een probleem van de islam - of slechts een 'structurele oorzaken'-probleem. Het is een product van tientallen jaren slecht bestuur in de Arabische wereld en Pakistan en eeuwen van verkalking van de Arabische islam. Die voeden elkaar. Zij die claimen dat het of het een of het ander is, zitten er helemaal naast.

Dus, om IS te verslaan en geen andere variant terug te krijgen, moet je: de leiders uitroeien, moslims ervoor winnen de extremistische versies van islam uit Saoedi-Arabië en Pakistan in diskrediet te brengen, de onrechtvaardigheid en corruptie bestrijden die wijdverbreid zijn in de Arabische wereld en Pakistan, en de Irakese soennieten een eigen stuk van de taart geven - met olie - net zoals de Koerden. Dat is de enige weg naar een meer gematigde Arabische islam.

© The New York Times

Meer over