De kwelgeesten van KPN

KPN rapporteert vandaag over het turbulente jaar 2013 opnieuw minder omzet en winst, zo is de stellige verwachting. De ooit oppermachtige telecommonopolist wordt geplaagd door diverse kwelgeesten en is weer net zo klein aan het worden als vroeger. Hoe lang staat KPN nog op eigen benen?

DE TOEZICHTHOUDERS

Het jaar was nog maar koud op gang of KPN had zijn eerste miljoenenboete alweer te pakken. Concurrentiewaakhond ACM, de Autoriteit Consument en Markt, heeft het telecomconcern een boete opgelegd van 30 miljoen euro, zo werd twee weken geleden bekend.

Volgens de toezichthouder maakte KPN in 2010 misbruik van zijn positie om het grootste telecomcontract in Nederland, dat voor de complete overheid, in de wacht te slepen. KPN gaf de concurrentie pas een uur voor het sluiten van de procedure informatie over kortingen, die de mededingers dus niet meer in hun bod konden verwerken. De manipulatie hielp niet. Toen de concurrenten hun beklag deden, schoof de overheid het bod van KPN terzijde. Het contract ging naar Tele2.

Als voormalig monopolist met steeds meer concurrentie, heeft KPN een dagtaak aan het bakkeleien met toezichthouders. De 30 miljoen van hierboven was alweer de negende boete sinds 2005. Eind vorig jaar kreeg KPN van de ACM al vier geldstraffen voor in totaal bijna 1 miljoen euro voor het dwarszitten van zijn concurrenten. Het telecombedrijf gaf in 2009 en 2010 verbeteringen in het netwerk te laat door aan de concurrentie, waardoor KPN zelf als eerste met nieuwe internet, telefoon- en televisiediensten kon komen. Zo staat de boeteteller inmiddels op 64 miljoen euro, en het einde is nog niet in zicht. KPN is ondanks de groeiende concurrentie nog steeds de dominante partij en dus een doelwit van de concurrentiewaakhond.

30 miljoen euro is veel geld, maar KPN-volgers liggen er niet wakker van. Dit soort boetes hoort nu eenmaal bij een voormalige monopolist. Er bestaat wel oprechte vrees voor de Europese Commissie. KPN wil zijn Duitse dochter E-Plus voor 8,4 miljard euro verkopen aan het Spaanse Telefónica. Met die miljarden wil KPN zijn schulden afbouwen zodat het als gezond Nederlands bedrijf (met een kleine Belgische poot) verder kan. Dat afscheid van de grote internationale ambities die KPN ooit had, moet nog wel worden goedgekeurd door Brussel. Het oordeel wordt in mei verwacht, analisten zijn er optimistisch over. In dat geval rinkelt de kassa voor KPN, maar wordt het bedrijf tegelijk een stuk kleiner. Met E-Plus wordt pakweg een kwart van de omzet en winst verkocht, en telt KPN straks zo'n vijfduizend werknemers minder.

SUPERZIGGO (EN ANDERE CONCURRENTEN)

'Superziggo' wordt het genoemd, de ene kabelaar die overblijft als Ziggo straks is overgenomen door Liberty Global, het Amerikaanse moederbedrijf van UPC. Ziggo en UPC waren beide al concurrenten van KPN voor bellen, internetten, tv en de combinatie ervan. Als ze samengaan, zoals vorige week werd bekendgemaakt, heeft het bedrijf er helemaal een rivaal van formaat bij.

Gek genoeg is de overname op de korte termijn voordelig voor KPN. Ziggo en UPC zullen de komende tijd druk zijn met het voorkomen van potentiële drama's met vastlopende klantsystemen en haperende verbindingen. Daardoor kunnen ze minder tijd, geld en aandacht besteden aan het afpakken van klanten van KPN, iets waar ze net bedreven in raakten. KPN kan in de tussentijd - tot ergens volgend jaar als Superziggo rond moet zijn - met de miljarden van E-Plus zijn snelle 4G-netwerk uitrollen en met stuntaanbiedingen marktaandeel proberen terug te winnen.

Maar Superziggo is niet de enige zorg van KPN. Nieuwe technologieën vreten aan het verdienmodel van de voormalige monopolist. Die werd tot een paar jaar geleden bijvoorbeeld rijk van sms'jes, maar dat was opeens voorbij toen de gratis dienst WhatsApp populair werd. 'KPN-watcher' Jos Versteeg van Theodoor Gilissen voorziet iets soortgelijks met Skype, het gratis bellen via internet, dat een andere inkomstenbron van KPN hard kan treffen. 'Het is me een raadsel waarom niet al veel meer mensen daarvan gebruikmaken', zegt de analist. 'Misschien denken mensen dat je alleen met beeld erbij kunt skypen, maar het kan ook gewoon zonder.'

Naast de berichten en de belminuten gaat ook televisie als inkomstenbron voor KPN ten onder, denkt Versteeg. Nu maakt het gros van de kijkers nog braaf een paar tientjes per maand over voor een door KPN (of Superziggo) samengesteld pakket, maar dat is straks achterhaald. Zenders zijn dan direct via internet te zien voor de kijker, die ook steeds meer zelf bepaalt wát hij wannéér wil kijken, nog los van 'all you can watch'-diensten als Netflix. Ook de grootmachten Google en Apple azen op de tv-markt.

Volgens KPN zal het allemaal zo'n vaart niet lopen en blijven mensen heus nog wel even traditioneel tv-kijken. Er zijn anno 2014 immers ook nog talloze huishoudens met een vaste telefoonlijn in hun huis. In de tussentijd kan het telecombedrijf zich gaan specialiseren in data-abonnementen waarmee het geld in de toekomst moet worden verdiend: hoe sneller je internet en je Netflix wilt, hoe meer je betaalt.

CARLOS SLIM

Bijna waren de cijfers van KPN vandaag bekendgemaakt vanuit Mexico-stad. Daar is América Móvil gevestigd, het telecombedrijf van - de onlangs weer door Bill Gates als rijkste man ter wereld gepasseerde - Carlos Slim. Deze Mexicaanse miljardair had graag nu de resultaten over zijn nieuwe Nederlandse dochter naar buiten gebracht. América Móvil, dat al grootaandeelhouder was, bood vorig jaar zomer in totaal 7,2 miljard euro om KPN in te lijven. Dat was een reactie op het plan om E-Plus te verkopen. Dat bedrijf bood voor de Mexicanen een mooie toegang tot de grote Duitse markt.

Uiteindelijk ging het allemaal niet door en presenteert topman Eelco Blok vanochtend trots de jaarcijfers van het zelfstandige KPN. De plannen van América Móvil bleven zo vaag, dat de Stichting Preferente Aandelen B KPN afgelopen augustus in actie kwam. De bevriende stichting onder leiding van voormalig VNO-voorman Jacques Schraven wierp een beschermingswal op, door het aantal KPN-aandelen tijdelijk te verdubbelen. Daardoor halveerde het belang van Slim tot zo'n 15 procent. De Mexicanen probeerden met een charmeoffensief nog de 'misverstanden' over de overname de wereld uit te helpen, maar 16 oktober gaven ze de strijd op: het bod op KPN werd ingetrokken.

Daarom wordt 16 april een belangrijke dag. Dan zit de verplichte rustperiode erop en mogen de Mexicanen weer bieden op KPN. Als de beschermingswal door de Stichting zoals gepland is ingetrokken, heeft América Móvil gewoon weer bijna 30 procent van KPN in handen. Menigeen verwacht dat de Mexicanen KPN alsnog overnemen. Niet direct op 17 april, maar ergens komende tijd. 'Ze kijken rustig aan hoe het na april gaat en slaan dan hun slag', zegt analist Jos Versteeg van Theodoor Gilissen. 'Er is een consolidatieslag gaande in de telecomsector. Europa wil ook grote telecombedrijven, om mee te kunnen doen. Ik verwacht dus dat KPN alsnog wordt overgenomen. De Mexicanen weten nu ook hoe het níet moet.'

KPN sloot maandag op 2,69 euro, bijna 3 procent lager, maar nog ver boven de 2,40 euro per aandeel die América Móvil vorig jaar maximaal wilde betalen. Versteeg begrijpt de sterk gestegen koers niet. 'KPN zei dat 2013 een overgangsjaar zou worden, maar volgens mij is er niks veranderd. De markt wordt kleiner, terwijl ze heel veel moeten investeren. Ik zie KPN alleen maar kleiner worden.'

undefined

Meer over