De kracht van onaangepast werk

Het is soms even zoeken naar de samenhang, maar museum Boijmans presenteert een aantrekkelijk overzicht van de loopbaan van de ontwerpster Hella Jongerius.

VORMGEVING


Hella Jongerius

Rotterdam - Je had er bijna op kunnen wachten: het instorten van de installatie Coloured Vases (serie 3). Driehonderd handbeschilderde vazen, op twintig centimeter boven de grond, in een soort dominoconstructie. Afgelopen zaterdag werd een bezoekster onwel - er vielen veertig vazen te pletter. Maar ook een argeloze schoudertas of een kind had de fragiele installatie zo flinke schade kunnen toebrengen.


Een andere vaas ontwerpster Hella Jongerius, gemaakt voor Ikea, hangt maar liefst 3 meter boven de grond aan de muur van het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen. Ook de Polderbank kleeft zo hoog aan de museummuur dat bezoekers hun nek moeten strekken voor een goede blik op de lage sofa die Jongerius ontwierp voor het interieurmerk Vitra. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat het publiek gaat zitten op de producten op haar overzichtsexpositie Misfit. Maar om ze nou metershoog aan de muur te hangen, is wel erg radicaal. Even radicaal is dat de muren zwart zijn geverfd, waardoor de expositie scherp afsteekt tegen de overige, witte muren van het museum.


Deze aanpak - niet streven naar perfectie, de regels naar je hand zetten - is typerend voor Hella Jongerius (1963). In haar bijna twintig jaar omvattende oeuvre zoekt ze consequent naar unieke producten die opvallen door een afwijkende vorm of verrassend materiaalgebruik. Vandaar dus de naam Misfit voor dit museale overzicht. Tegelijkertijd verschijnt bij uitgeverij Phaidon de gelijknamige monografie (ISBN 9780714859873), een coproductie met boekontwerpster Irma Boom en kunstcritica Louise Schouwenberg.


Jongerius studeert begin jaren negentig af aan de Design Academy Eindhoven met de Soft Urn, een wasbak van flexibel rubber die meteen wordt opgenomen in de collectie van Droog Design. Haar doorbraak volgt in 1998 met het B-servies. In de ovens van Koninklijke Tichelaar Makkum bakt ze borden en kommen van porselein, dat veel hittegevoeliger is dan het aardewerk van de Friese klei. Zelfs bij de kleinste temperatuurschommeling in de Makkumse kleiovens trekt elk bord op een andere manier krom en krijgt elke kom een uniek geribbeld oppervlak.


Wat Jongerius' ambachtelijke benadering van het productieproces zo bijzonder maakt, is dat ze nadrukkelijk geen producten ontwerpt die uitsluitend in kleine oplage kunnen worden vervaardigd maar juist kiest voor een seriematige, zelfs industriële productie. In 2003 krijgt ze de Rotterdam Designprijs voor een patroon dat ze ontwerpt voor de Amerikaanse textielfabrikant Maharam. Stoffen voor gordijnen of meubels krijgen normaal een patroon dat zich om de 30 centimeter herhaalt. Jongerius ontwerpt juist een patroon dat zich pas om de 3 meter herhaalt, waardoor elke meubel er anders uitziet. In 2007 laat ze vazen voor Ikea door Indiase plattelandsvrouwen van een simpel gatenpatroon voorzien.


De afgelopen twee jaar wordt ze door grote bedrijven als Vitra en Camper en ook Maharam ingehuurd om een nieuw kleurpalet te ontwerpen. Ook hierbij zoekt ze naar manieren om door afwijkende productiemethoden met natuurlijke pigmenten unieke kleuren samen te stellen. Dus zijn de muren van Boijmans niet gewoon zwart, maar noir ivoire of noir vert cobalte.


Ook de decoratie is een thema dat Jongerius onderzoekt. Een van de blikvangers is een houten eettafel met daarop een reusachtige blauwe kikker die zich los lijkt te maken van het naakte hout. Is deze tafel een functioneel gebruiksvoorwerp of een autonoom sierobject? Het antwoord laat Jongerius aan de toeschouwer. Want dit is geen conventionele overzichtsexpositie waarbij alle producten chronologisch op rij staan. Producten zijn op kleur gerangschikt; beginnend bij wit worden de tinten steeds zwaarder om met donkerbruin te eindigen.


Voor de doorsnee museumbezoeker is Misfit wellicht geen hapklare brok - het vergt enig puzzelwerk om het loopbaanverloop van Jongerius in beeld te krijgen. Naast een lamp uit 1995 kan zomaar een lamp uit 2008 hangen, en boven de peperdure kikkertafel staat een Ikea-vaas van nog geen vier tientjes. Maar wie de moeite neemt zelf op onderzoek te gaan, ziet uiteindelijk juist haarfijn waar het Jongerius om is te doen: een onaangepast product ontwerpen dat door de afwijkende vorm, kleur of decoratie juist langer blijft hangen dan de voorspelbare perfectie van het cliché.


Meer over