'De koran is een mannelijk boek'

De Iraanse regisseur Ali Kouchiry bewerkte het Perzische meesterwerk Ali en Nino van Kurban Said tot een toneelstuk voor De Engelenbak....

Van onze medewerkster Annette Embrechts

Vijftien jaar geleden wilde hij het boek al bewerken tot theater, maarhet Iraanse ministerie van Cultuur verbood het. Een toneelstuk over deislam werd niet getolereerd. Tien jaar geleden - Nederland had hem netpolitiek asiel verleend - kon Ali Kouchiry (44) de roman nergens meervinden.

Vijf jaar later bleek een kennis in Den Haag een oude versie te hebben,die hij direct kopieerde voor vriend en collega-regisseur HelmertWoudenberg. Het idee om Ali en Nino ten tonele te voeren in De Engelenbakin Amsterdam werd geboren.

Toch zou het nog vijf jaar duren voor dit meesterwerk uit de Perzischewereldliteratuur, in 1937 geschreven door Kurban Said (van wie pas isontdekt welke avonturier daarachter schuilgaat), daadwerkelijk op deplanken stond.

En zoals dat vaker gaat: inmiddels is de roman met het even aangrijpendeals epische liefdesverhaal over de jonge, adellijke moslim Ali en de mooie,christelijke Nino, bezig aan een opmars. Said brengt Europa en Azië indialoog, en dat thema is actueel.

Cineast Jos de Putter maakte begin dit jaar de documentaire Alias KurbanSaid met daarin een bont gezelschap van mensen die zeggen de wareidentiteit van de schrijver te kennen. Pieter Verhoeff heeft plannen vooreen historische filmversie - met Kouchiry als regie-assistent. Ali en Nino leest als Romeo en Julia, maar in plaats van familievetes zijngeschiedenis, grondgebied, godsdienst en geslacht de splijtzwammen van eengoedgekeurde liefde in Azerbeidjan.

Zaterdag is de première, vandaag en morgen de try-out van ditsamenwerkingsverband tussen de jubilerende Engelenbak (30 jaar) enKouchiry's kersverse theatergroep De Tocht.

Het wordt geen verteltheater, zoals Woudenberg voorstond, maar een dramain dialogen, met op gaasdoek geprojecteerde film- en animatiebeelden vanoorlog en revolutie.

Volgens Kouchiry is hoofdpersoon Ali slachtoffer van de islam. 'Hij weetniks van het geloof maar laat zich wel de wet voorschrijven. Door imams dieverboden propageren.'

Zelf is Kouchiry op zijn 13de 'van zijn geloof gevallen', nadat een imamde koranschoolleerlingen opdroeg de ruiten in te gooien van een bioscoopwaar een mooie actrice was te zien. Vanaf het affiche keek zij hemdoordringend aan. De steen bleef steken in zijn hand. De toegang tot demoskee werd hem geweigerd: een blik in de ogen van een vrouw is een blikin de ogen van de duivel.

Toen ook zijn moeder niet wist wat ze vijf keer per dag uit haar hoofdbad - ze spraken thuis Perzisch, geen Arabisch - keerde de jonge Kouchiryzich af van ieder geloof. 'De koran is een mannelijk boek, door eendictatuur geschreven.' Om zijn landgenoten andere culturen aan te bieden,regisseerde hij in Iran westerse toneelstukken van Bertolt Brecht, ArthurMiller en Henrik Ibsen. Dit én zijn adhesie aan een verboden linkse partij maakte hem verdacht.

Al tien jaar mag hij overal naar toe behalve naar zijn moederland.Moederland, want zijn moeder, zijn lieveling, liet hij achter. Vier jaargeleden overleed ze aan een hartaanval. Hoe graag had hij haar nog in deogen gekeken. Hij schreef er een toneelstuk over, Ogentroost.

Met steun van theaterscholen en groepen (Bonheur, Cosmic) is Kouchirynu klaar voor een gezelschap. De Tocht staat voor zijn eigen vlucht maarook voor de reis naar de binnenkant van vergeten mensen (bejaarden,psychiatrisch patiënten) die hij op toneel wil brengen.

En letterlijk: voor het op de tocht zetten van het geloof. Doorwaaiendat christendom en die islam. Zoals ook Ali en Nino de ramen wijdopenzetten.

Meer over