nieuws

De koopkracht blijft nagenoeg gelijk, al zijn er verschillen tussen huishoudens

Met een beetje mazzel blijft de koopkracht volgend jaar op peil. Gemiddeld zit er een verwaarloosbare 0,1 procent koopkrachtstijging in het vat, maar die is uiterst onzeker. Bijvoorbeeld door de zorgpremie. Daarvoor rekent het kabinet met een stijging van 31 euro naar 1509 euro per jaar. Maar het kan zomaar zijn dat zorgverzekeraars met een hogere of lagere premie komen.

null Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dit beeld schetst het ministerie van Sociale Zaken op basis van de ‘beleidsarme’ beleidsplannen en de economische ramingen. Het ministerie maakt eigen koopkrachtplaatjes. De eigenzinnigheid blijkt bijvoorbeeld uit de zorgpremie. Daarvoor wordt de raming van het ministerie van Volksgezondheid gebruikt. Het Centraal Planbureau maakt een eigen inschatting die 16 euro hoger ligt en uitkomt op een jaarpremie van 1525 euro.

Verrassingen

Het gaat om een statisch beeld, waarbij verder hoegenaamd niets verandert. In de praktijk gebeurt dat nooit. Mensen maken promotie, krijgen een ‘periodiek’ omdat ze opschuiven in de cao-loonschaal, vinden een baan of raken die kwijt, scheiden, of krijgen een erfenis. In de praktijk zegt het statischer koopkrachtbeeld daardoor weinig. Het zegt alleen iets over de uitwerking van overheidsmaatregelen als de economische voorspellingen uitkomen. Dit laatste is overigens ook zelden het geval.

Met bijstellingen probeert het kabinet meestal de koopkrachtplaatjes op te poetsen tot een positief beeld voor, als het even kan, alle inkomensgroepen. Omdat het kabinet demissionair is, is er nu een beleidsarme begroting. Het aantal maatregelen om de koopkrachtplaatjes op te poetsen is dus beperkt. Het gaat vooral om al vastgesteld beleid. Zo was al besloten dat het tarief in de laagste belastingschijf liefst 0,03 procentpunt daalt naar 37,07 procent. Om het betaald ouderschapsverlof te financieren, wordt de kinderbijslag niet verhoogd en de inkomensafhankelijke combinatiekorting met 318 euro verlaagd naar maximaal 2534 euro.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Het levert, achter de gemiddelde koopkrachtstijging van 0,1 procent, een divers beeld op voor huishoudens met alle denkbare samenstellingen. Alleenverdieners kunnen er 0,5 procent op achteruit gaan, alleenstaande ouders 0,8 procent. Aan de andere kant kunnen tweeverdieners – een inkomen van twee keer modaal en een van half modaal – met kinderen er zomaar 0,2 procent op vooruit gaan. Dit geldt ook voor alleenstaande gepensioneerden met alleen AOW, terwijl een oudere met AOW plus een pensioen van 10 duizend euro op nul uitkomt.

Hoewel het ministerie van Sociale Zaken uitgaat van gemiddeld 0,4 procent verhoging van de pensioenen – indexatie – blijft daar voor oudere gepensioneerde stellen niets van over. Als zij samen een pensioen van 10 duizend euro hebben, gaan ze er 0,1 procent op achteruit, bij 30 duizend euro pensioen 0,3 procent. Het ministerie verwacht dat de pensioenen in de grote fondsen voor ambtenaren, de zorg en de metaal niet verhoogd worden, maar wel in de bouw en in een reeks ondernemingsfondsen.

Voor de beroepsbevolking gloort hoop op verdere koopkrachtverbetering. Voor het eerst sinds 2003 zijn er meer vacatures dan werklozen. Krapte op de arbeidsmarkt drijft de loonsverhogingen meestal op, terwijl het ministerie nu slechts 2,2 procent gemiddelde loonstijging voorziet die grotendeels wegvalt tegen de 1,8 procent inflatie. Of de krapte op de arbeidsmarkt aanhoudt, is volgens het ministerie onzeker. Het is bijvoorbeeld ongewis of het eindigen van de coronasteun leidt tot faillissementen en ontslagen. Krapte op de arbeidsmarkt leidt meestal vertraagd tot cao-loonstijgingen. Individuele, incidentele loonsverhogingen om werknemers aan het bedrijf te binden en te voorkomen dat zij naar de concurrent vertrekken, worden eerder toegekend.

Meer over