De kogel kwam van rechts

In 'Veronica Guerin' speelt Cate Blanchett een Ierse journaliste die door de drugsmaffia werd gedood. 'Als het erop aankomt, weegt de macht van het geld zwaarder dan het ideaal van onafhankelijke journalistiek.'..

Cate Blanchett (34) vindt journalisten typische mensen. De Australische actrice - zij speelt in Veronica Guerin een onderzoeksjournaliste die de drugsmaffia in Dublin in het nauw drijft - deed voor haar rol onderzoek bij een Iers dagblad. 'Ik trof een roddelachtige cultuur aan. Ik kreeg de indruk dat journalisten veel moeite hebben collega's te prijzen. Het cynisme was nooit ver weg.'

Blanchett is te gast op het Toronto International Film Festival, waar zij Veronica Guerin van regisseur Joel Schumacher onder de aandacht brengt. In een gesprek met zes journalisten formuleert ze behoedzaam, maar haar twijfel over de waakhondfunctie van de media wenst ze niet te verhullen.

'Als ik al kranten lees, probeer ik altijd meerdere titels te pakken te krijgen. Op basis daarvan tracht ik een adequaat beeld van het nieuws samen te stellen. Dagbladen zijn, zeker in de Verenigde Staten, bijna allemaal eigendom van beursgenoteerde mediaconglomeraten. De belangen van die ondernemingen zijn zo groot dat ik weiger te geloven dat de kranten zich alles kunnen permitteren. Als het erop aankomt, zal de macht van het geld zwaarder wegen dan het ideaal van de onafhankelijke journalistiek.'

Veronica Guerin vertelt het waar gebeurde verhaal van een Ierse journaliste. Zij publiceerde in het midden van de jaren negentig in The Sunday Independent over de verwoestende kracht van de handel in harddrugs in achterstandsbuurten. Guerin schreef ook over het netwerk achter deze handel, wat er al snel toe leidde dat zij tot werd bedreigd. Uiteindelijk wordt zij, wachtend voor een verkeerslicht, doodgeschoten door een motorrijder die rechts van haar auto heel kort halt houdt - met die fatale kogel begint Schumachers biopic.

Blanchett: 'Veronica weigerde op te geven. Dat wordt door veel mensen als naïef beschouwd, of als ijdel. Ik vind dat te makkelijk. Een typisch voorbeeld van achteraf praten.' Blanchett noemt Guerins verbetenheid liever 'een heilige overtuiging dat zij zich uiteindelijk overal uit zou redden' . Guerin kwam zelf uit een arbeiderswijk. 'Ze kon niet anders dan het opnemen tegen de criminelen die haar mensen kapot maakten. Daarbij was ze een energiek persoon, iemand die spanning in haar leven nodig heeft. Vreemd genoeg wordt dat bij vrouwen vaak dubieus gevonden. Mannen worden erom geprezen.'

In de regie van Schumacher is Guerins levensverhaal, ondanks de dood van de hoofdpersoon, een sprookje volgens ouderwetse Hollywood-normen. Scenarioschrijver Carol Doyle en Mary Agnes Donoghue, Amerikanen van Ierse komaf, construeerden een plot waarin de grens tussen goed en kwaad er dik bovenop ligt. In deze wereld heeft de hoofdredacteur ruzie met een arrogante politicus terwijl op de achtergrond de drukpers rolt. Hier is de reporter nog een hondsbrutale frontsoldaat, die niets loslaat voor de onthullingen op de voorpagina staan.

Met die invalshoek keert deze Jerry Bruckheimer-productie - waarin overdadig veel Keltische muziek de schijn van authenticiteit moet wekken - terug naar de era van Bob Woodward en Carl Bernstein, die in de Washington Post de leugens van president Nixon bevochten. All the President's Men (1977) was de laatste film waarin journalisten onomwonden helden waren. Sindsdien kwam de nieuwsjager er bekaaid vanaf.

In Network (1976) van Sidney Lumet ensceneren televisiereporters, in hun jacht op kijkcijfers, stadsguerilla's. Anchorman Howard Beale wordt in Network pas echt populair als hij aankondigt live zelfmoord te zullen plegen.

In Barry Levinsons Wag the Dog (1997) is de journalist slechts de speelbal van spin doctors, die een namaak-oorlog laten losbarsten om de pers af te leiden van een amoureuze faux pas van de president. Nog slechter kwamen de journalisten eraf in The Insider (2000) van Michael Mann. Daarin wordt een scoop over een tabaksfabrikant door het tv-station CBS gecensureerd uit angst voor een claim van de multinational.

Blanchett: 'Het beeld van de journalistiek is nogal besmeurd. Wat mij het meest verbaast, is dat veel mensen geen verschil zien tussen de dame van de entertainmentrubriek en de oorlogscorrespondent in Irak. Dat is iets waar de serieuze journalistiek verbeten op moet zijn. Om zich te onderscheiden moet de kwaliteitspers zich alleen bezighouden met de hoofdzaken.'

Veronica Guerin eindigt, zoals Hollywood betaamt, opgetogen. Een tekst meldt dat door het werk van Guerin de wet in Ierland werd aangepast, waardoor de bende alsnog kon worden opgerold. Blanchett: 'De film is in die zin een pleidooi voor de rol van de pers. Aan de andere kant: haar man en zoon zijn haar voor altijd kwijt. Het is ook mogelijk Veronica Guerin te interpreteren als een film waarin de vrijheid van de pers wordt gekielhaald.'

Meer over