analyserepublikeinse partij

De koers van de Republikeinen is in vijf letters te vangen: T.R.U.M.P.

Donald Trump aan het einde van zijn speech tijdens de Republikeinse Conventie, omringd door familie. Links staat Tiffany Trump (zijn dochter), in het midden Melania Trump (zijn vrouw), rechts Barron Trump (zijn zoon).Beeld EPA

Op de laatste avond van de Republikeinse Conventie kwamen twee lijnen samen: aan de ene kant de keiharde beschuldigingen aan het adres van politieke tegenstanders, aan de andere kant de toenaderingspogingen tot vrouwen, immigranten en zwarte Ameri­kanen. Want die heeft Trump nu hard nodig om in het Witte Huis te blijven.

Hinkend op twee gedachten deden de Republikeinen wat ze konden, de afgelopen week, tijdens de conventie die donderdag uitmondde in de speech waarmee president Donald Trump de nominatie aanvaardde die hem nog vier jaar in het Witte Huis moet brengen. 

Enerzijds waren er de extreme beschuldigingen aan het adres van hun politieke tegenstanders, die gelijkgeschakeld werden met marxisten, anarchisten, plunderaars en babymoordenaars. Anderzijds waren er de toenaderingspogingen tot vrouwen, immigranten en zwarte Amerikanen, die op een soms symbolische manier in het zonnetje werden gezet. Daarbij werden normen doorbroken en was zowel de waarheid als de logica soms ver te zoeken. Het leek, alles bij elkaar, bijzonder effectief.

Op de laatste avond kwamen de twee lijnen samen. Met name Trump wees eindeloos op de onlusten in het land, en hoe die de schuld zouden zijn van de Democraten, en hoe hij daar een einde aan zou kunnen maken – de volgende keer dat hij president is. Maar eerder op de avond wezen met name zijn dochter Ivanka en kabinetslid Ben Carson op een aantal resultaten van zijn beleid, die normaal gesproken meer onderbelicht blijven, zoals de herziening van het strafrechtstelsel, en hogere kinderbijslag.

Harde kern

Daarmee was de Conventie een erkenning van het feit dat Trump aan zijn harde kern niet genoeg heeft om herkozen te worden. De weglopers uit het midden moeten worden tegengehouden of worden vervangen. Daarbij lijkt Trump zich met name op de vrouwen te richten en, op het oog verrassender, op zwarte Amerikanen.

De steun onder Afro-Amerikanen was in 2016 bijzonder laag en is nog steeds laag. Destijds stemde slechts 6 procent van hen op Trump en volgens de peilingen is dat aandeel niet veranderd. Maar daar kan nog verandering in komen. Joe Biden geniet veel steun onder zwarte kiezers, maar tegelijkertijd zijn zij een van zijn zwakste plekken.

‘Ik heb meer gedaan voor de Afrikaans-Amerikaanse gemeenschap dan welke president ook sinds Abraham Lincoln, onze eerste Republikeinse president’, zei Trump. ‘Ik heb in drie jaar meer gedaan voor de zwarte gemeenschap dan Joe Biden heeft gedaan in 47 jaar – en als ik herkozen word, dan wordt het nog veel beter!’

Daar zat natuurlijk een grote leugen in: met de invoering van burgerrechtenwetten van de jaren zestig heeft Lyndon B. Johnson, om maar iemand te noemen, een stuk meer gedaan voor de zwarte gemeenschap dan Trump, die juist stappen heeft genomen om de resultaten van de jaren zestig terug te draaien.

Suburbia

Sterker nog: met de trotse afschaffing van de zogeheten AFFH-maatregel (Actieve Bevordering van Eerlijke Huisvesting), die de nog steeds bestaande segregatie in Amerikaanse steden en voorsteden moet tegengaan, zei Trump een paar weken geleden expliciet ‘arme’ bewoners uit Suburbia te willen houden. Daarnaast houden Trump en de Republikeinen al anderhalf jaar een wetsvoorstel tegen dat het voor zwarte Amerikanen makkelijker moet maken te stemmen, een ander resultaat van de jaren zestig waar (witte) conservatieven niet van houden.

En terwijl hij in zijn toespraak voortdurende refereerde aan de protesten, rellen en plunderingen in de Amerikaanse steden, noemde hij de aanleiding daarvan nooit: het geweld van de politie tegen zwarte burgers. En dat daaraan nog veel diepere strucurele ongelijkheden ten grondslag liggen, is helemaal geen onderwerp voor Trump: hij noemde Amerika ‘het rechtvaardigste land ter wereld’, terwijl het dit jaar uit de top 20 is gezakt, volgens het World Justice Project.

Maar Trump heeft een belangrijke troef ten opzichte van Biden, die de afgelopen week een paar keer werd genoemd en die hij de komende weken verder kan uitspelen. Met zijn First Step Act maakte hij een begin aan de hervorming van het strenge strafstelsel, dat ertoe heeft geleid dat de VS sinds de jaren negentig miljoenen zwarte Amerikanen voor lange tijd zijn opgesloten. De man die daar, als voorzitter van de Justitiecommissie in de Senaat, een belangrijke aanjager van was: Joe Biden.

Gratie

Om een en ander te onderstrepen, verleende Trump deze week gratie aan Jon Ponder, een voormalige zwarte bankrover, die zich na zijn vrijlating verzoende met de agent die hem in 2005 had gearresteerd. ‘Ik zal alle Amerikanen, ook voormalige gevangenen, een kans geven een nieuw leven op te bouwen en hun Amerikaanse Droom te vervullen’, zei hij.

Trump wees donderdag ook op de steun van honderden miljoenen dollars die hij heeft gegeven aan historisch zwarte universiteiten, bolwerken van de Afro-Amerikaanse emancipatie.

Dat die uitgestoken hand in volstrekte tegenspraak is met de andere lijn van zijn campagne, lijkt Trump daarbij niet uit te maken. Interne logica is geen noodzaak in een steeds meer versnipperde samenleving. Veel vrouwen in de voorsteden horen de boodschap dat hun Amerikaanse Droom wordt bedreigd, door het activisme van Black Lives Matter, en zouden om die reden best op Trump kunnen gaan stemmen. Maar sommige zwarte kiezers zullen de boodschap horen dat Trump hún Amerikaanse Droom herstelt, met zijn strafrechthervorming, en zullen om die reden op Trump stemmen.

Dat zullen geen grote aantallen zijn. Maar de Amerikaanse verkiezingen kunnen worden beslist door verschuivingen van minimale percentages in een paar sleutelstaten – en dus kan een kleine verandering al grote effecten hebben.

Mythe

Voor immigranten geldt iets vergelijkbaars. Terwijl Trump zich in zijn toespraak donderdag liet voorstaan op het feit dat niemand zo streng is geweest voor immigranten als hij, liet hij eerder deze week ook een naturalisatie-ceremonie in het Witte Huis zien waarin hij vijf nieuwkomers Amerikaan maakte. Dat hij heeft geprobeerd om zoveel mogelijk migranten buiten de deur te houden, zowel legale als illegale, is de boodschap voor de harde kern. Voor de kiezers in het midden appelleert hij aan de mythe van de Amerikaanse droom, die ook nog steeds voor hardwerkende nieuwkomers bereikbaar zou zijn.

Dat Trump de ceremonie, in het Witte Huis nog wel, voor politiek gewin gebruikte was al een grove overschrijding van de normen. Dat de mensen om wie het ging niet wisten dat ze voor politieke doeleinden werden gebruikt, gaf aan dat ze in deze show maar figuranten waren.

De week maakte, in stijl en inhoud, ook nogmaals duidelijk dat de Republikeinse partij de partij van Trump is geworden – en Trump precies genoeg Republikein is geworden om die overname mogelijk te maken. Alleen al in de speech van Trump waren twintig leugens te tellen. Bijna geen enkele bewering over Joe Biden klopte. De aanpak van de covid-pandemie, die tot 180 duizend doden heeft geleid, werd neergezet als een verdienste, waarbij de waarheid schaamteloos werd omgedraaid (‘We hebben ons laten leiden door de wetenschap’). Het vuurwerk aan het einde, dat de naam ‘Trump’ spelde, maakte duidelijk van wie de partij geworden is.

Nieuwe speerpunten

Terwijl de Republikeinen vier jaar geleden nog een stevig inhoudelijk programma opstelden, is dat nu helemaal gereduceerd tot Trumps ‘America First’. Oude conservatieve beleidspunten, zoals het beperken van het begrotingstekort, zijn volledig uit beeld verdwenen. Nieuwe speerpunten, zoals protectionisme en nationalisme, zijn al helemaal gemeengoed geworden.

Dat Trump daarbij ook zijn oorspronkelijke populisme heeft laten varen wordt daarbij vaak vergeten. Zijn belastingherziening heeft de verschillen in Amerika vergroot, niet verkleind; de speculanten op Wall Street zijn niet aangepakt, maar juist geholpen; de macht van lobbyisten in de ‘swamp’ is alleen maar gegroeid, en van de grootschalige investeringen in onderwijs en infrastructuur is na 2016 weinig meer vernomen. Het Trumpisme is óók gewoon kapitalisme, waar de rijken het meest van profiteren, en waar de meeste Republikeinen zich, na aanvankelijk gesputter, prima in kunnen vinden. Eerst het vreten, dan de moraal.

Natuurlijk is niet iedereen overstag. Dissidenten van de oude garde, gepersonificeerd door Republikeinen als George W. Bush en Mitt Romney, waren deze week niet te zien. Hun plaats is ingenomen door de (al dan niet aangetrouwde) familieleden van Trump, die zakelijk en politiek innig met het presidentschap verstrengeld zijn. De oude garde die is gebleven, getypeerd door figuur van Mitch McConnell, hebben het allemaal laten gebeuren en zijn daar trots op. Wat er ook gebeurt in november: het Trumpisme is een blijvertje.

Lees ook

Biden verslaan? Dit is Trumps aanvalsplan.

Trump verslaan? Dit is Bidens aanvalsplan.

Meer over