De koehandel op het voetbalveld

De 'transfer' staat, in zijn oude traditionele betekenis, op wankelen. De voetbalwereld, ook de Nederlandse, kijkt vandaag gespannen naar Luxemburg waar voor het Europese Hof van Justitie de zaak-Bosman dient....

Soms, als het nog een beetje geheim moet blijven, wordt er afgesproken in een motel, aan zo'n triest stemmende rotonde als in Heerenveen of zo lekker centraal gelegen als Bunnik. De voorzitter, de penningmeester en de manager monsteren de gewenste voetballer die de maanden tevoren uitvoerig gescout is door de technische staf, hebben met de tabellen in de hand de prijs al bepaald. Wat dacht u van factor 7 voor iemand van 27 tot 29 jaar met een salaris van boven de 75 mille?

Dikwijls komt er een spelersmakelaar aan te pas; vaker - want dat kost niets - een contractbegeleider van de spelersvakbond, de VVCS. Iemand als Peter Gerards, oud-doelman en al tien tropenjaren zijn dagen slijtend op snelwegen en in motels. 'Ik heb het laatste jaar een kleine honderd transfers gedaan. Ik werk veertien, vijftien uur op een dag, rijd 120 duizend kilometer per jaar. En het wordt al drukker en gekker. Het wordt echt tijd dat we er een aantal mensen bij halen.'

De kosteloze bemiddeling door de VVCS lokt klanten. Voetballers zijn dol op transfers, clubs lijken er ook niet vies van. Gerards: 'Spelers worden in zijn algemeenheid beter van een sprongetje. De clubtrouw is daarbij veel minder geworden. Elke drie, vier jaar wordt een compleet elftal ververst. Kijk de teamfoto's er maar op na.'

Heerenveen-voorzitter Riemer van der Velde, een van de actiefste portemonneetrekkers op de platgelopen transfermarkt: 'Ach, je wilt je publiek iets bieden. Als je het elftal kunt verbeteren en er zijn mogelijkheden. Waarom niet?'

Roberto Straal, een 28-jarige verdediger en Heerenveens laatste aankoop: 'Mijn club MVV heeft natuurlijk een slecht seizoen achter de rug. Zelf heb ik redelijk gespeeld. Als dat wordt onderkend en een club als Heerenveen wil meer dan een half miljoen voor je betalen, dan voel je je gestreeld. Het is goed voor je ego. Of het goed is voor mijn portemonnee? Ik ben wel wat meer gaan verdienen, maar het houdt geen gelijke voet met mijn transfersom. Was het maar zo.'

Straal kostte Heerenveen 600 duizend gulden. Vorig jaar ging hij nog voor twee ton van Vitesse naar MVV. 'Toen had ik een clausule in mijn contract.' Nu moesten er twee contractjaren worden afgekocht. En dan is het maar wat de gek ervoor geeft.

Het is de huidige en toekomstige wet van de prijsbepaling. Leg voetballers zo lang mogelijk vast. Dan gelden niet langer de redelijk faire en humane regels van het vergoedingenstelsel - de woorden transfersysteem en transfersom zijn sinds '74 uit de boekjes gebannen - maar draait het om de afkoopsom.

Het is de dure les die Ajax leerde in de transfer-Van Basten. Die spits ging in '87, aan het einde van zijn contract, voor de officiële UEFA-maximum prijs van 2,8 miljoen naar AC Milan, Ajax kreeg slechts 1,2 in handen. Maar Milan dat PSV in datzelfde voorjaar zeventien miljoen betaalde voor de nog gebonden Gullit, trok voor de 'totale' transfer Van Basten wel tien miljoen uit.

Het laat zich raden wie rijk werd van die doordachte stap. Zes jaar later bleek Ajax in de Bergkamp/Jonk-deal met Inter, de duurste transfer uit de nationale voetbalgeschiedenis, zijn huiswerk gedaan te hebben. De Italianen moesten 36 miljoen op tafel leggen voor de spelbepalers van Ajax die nu met zeker vijftien miljoen verlies al weer zijn doorverkocht.

Die grote sommen zullen blijven bestaan en doen de grote clubs absoluut geen pijn, is de bewering van makelaar Ton van Dalen, die met Bob Maaskant en Henk van Ginkel actief is voor World Soccer Consult. 'Topspelers die veel kosten, zijn in Italië altijd weer meer waard. Met die zekerheid worden ze ook aangetrokken. Zoals het ook in ons eigen land gebeurt, dat gemeenten of banken geld lenen aan clubs met het spelersmateriaal als zekerheid.'

Het issue in Luxemburg, in de zaak-Bosman voor het Europese Hof van Justitie, betreft vooral de vrijheid die een speler heeft om na afloop van zijn contract zijn eigen club te kiezen. Bosman werd dat in strijd met de Europese wetten verhinderd, artikel 48 van het EG-verdrag over de vrijheid van arbeidsverkeer. De Belg vocht het aan, met steun van de internationale vakorganisatie Fifpro, en strijdt voor een principe en tweeëneenhalf miljoen schadevergoeding van de Europese voetbalunie UEFA en de Belgische bond KBVB.

Van Dalen vindt het een achterhaalde zaak. 'Bosmans strijd betreft slechts de feodale situatie in België. Daar beschouwen ze voetballers nog als lijfeigenen. Daar doen ze wat hier vroeger gebeurde. Voor een speler die drieduizend gulden verdient, een half miljoen aan transfergeld vragen. Het Nederlandse systeem is veel humaner, liberaler.'

Spelers kunnen bijvoorbeeld door hun club niet langer geblokkeerd worden als de vergoedingssom nog niet betaald is. Individuele speelgerechtigheid gaat boven het financiële belang van de profclub. Van Dalen: 'Ik sprak laatst manager Opgenoord van Fortuna Sittard. Die hadden die Noor Nystedt verkocht, maar ze hadden veel moeite hun geld binnen te krijgen. Vroeger werd een speler dan niet vrijgegeven, maar met de huidige UEFA-reglementen valt de vrijgave niet meer op te schorten.'

Dat in de wereld van de transfers de wil van de voetballer sterker is geworden, onderstreepte in '92 de zaak-Numan. FC Twente kon vijf miljoen voor Numan vangen van Manchester City;P zelf verkoos de middenvelder PSV dat echter veel minder voor hem wilde betalen. De arbitragecommissie van de KNVB bepaalde dat Numan in zijn recht stond - hij zag meer positieverbetering door voor de landskampioen te kiezen - en de transfersom werd op 2,8 miljoen bepaald.

Van Dalen: 'Die zaak heeft aangetoond dat als puntje bij paaltje komt een speler altijd wegkomt. Daarom kan in mijn ogen het huidige systeem best blijven bestaan.' De op Groot-Brittannië geörienteerde makelaar zou er slechts de Engelse regeling aan willen toevoegen. 'Als een club je een gulden minder biedt dan je laatst genoten contract, dan ben je transfervrij.'

In Nederland ben je dat - Europese uitzondering - op je 32ste. Of als je vijftig procent, of minder, krijgt geboden dan je laatst ontvangen salaris. Maar geen penningmeester die zich op die manier de transferrechten van zijn wandelende aandeel, de voetballer, door de neus zal laten boren.

Er zijn buiten vakbondskringen voorstanders te vinden van het 'systeem'. Wijze Van Dalen, de man van de provisie-basis, waarschuwt voor de chaos, het zwart-geldcircuit zoals Frankrijk dat beleefde toen president De Gaulle in '68 de voetbalslavernij afschafte. 'Salarissen explodeerden, clubs gingen failliet. Er is al gesproken over een herinvoering van het oude, regulerende systeem.'

Van der Velde, een werkgever, ziet ook tal van voordelen van het huidige vergoedingenstelsel. 'De kleinere clubs kunnen het hoofd boven water houden. Het is een stuk beloning voor hun opleiding dat leidt tot instandhouding van het merendeel van het betaald voetbal. Ik ben in ervan overtuigd dat de spelers mee profiteren. De spelersvakbond ziet dat niet, daar lach ik om.

'Het gaat niet alleen om de werkgelegenheid bij de 33 clubs onder de top, maar ook om het salarisniveau. Bij een flinke transfer komt er geld op het kleedje bij de club. Daarvan worden de salarissen opgetrokken. Dat is het mechanisme. Want voor een speler die meer verdient, kan meer worden gevraagd. Als clubs niets meer ontvangen voor hun spelers, dan is de rek uit de beloning.

'Laatste puntje: de transfersom is een kleine blokkade voor de grote clubs om alles maar leeg te kopen. Die en die willen we wel hebben, denken ze, maar als daar een prijskaartje van anderhalf miljoen aan hangt, wachten ze nog even met de aanschaf. Maar eens zien hoe die speler zich nog ontwikkelt. Dat is goed voor de brede basis van het profvoetbal.'

Dat pragmatische verhaal van de Friese voetbalbaas wordt deels aangehangen door de voetballer die het meest wars lijkt van het transfersysteem. Hans Kraay junior, de zoon van, veranderde in achttien jaar vijftien keer van club; zijn laatste stap betreft die van Telstar naar Den Bosch. 'Ik ben tegen het transfersysteem, want ik ben geen koe. En het is koehandel. Maar ik ben er aan de andere kant weer voor, omdat het een dikke dertig clubs beschermt tegen de ondergang.'

Kraay profiteerde dankbaar van de kennis van zijn vader. 'Ik kwam als zeventienjarige bij AZ binnengestapt, Van Doorneveld had me gescout. Die ouwe Kraay was daar manager en die waarschuwde me geen eigendom van de club te worden. Daardoor kwam er een bepaling dat ik zesduizend had gekost als amateur en dat ik voor zesduizend weer weg mocht. Die clausule heb ik altijd in mijn contracten gehouden.

'Ik verhuurde me zelf. Boven op het salaris van pakweg vijftig mille kwam de huur van dertig mille. Ik was geen grote, maar ondanks die handicap heb ik altijd netto 25 duizend per jaar meer overgehouden dan mijn net zo begaafde collega's. Omdat ik vrij was, niet het eigendom van een club was. Met dank aan die ouwe.'

Vakbondsman Peter Gerards zou de jonge spelertjes maar wat graag vrijwaren van het eigendomsverhaal. Het lukt hem door tijdgebrek niet. 'Zelfs als ze als amateur bij een profclub beginnen, zijn ze al eigendom wanneer de club hen in mei een kleine aanbieding doen. Dat scheelt zo een ton in hun nadeel. Maar die amateurs die hun clubs tien mille opleveren, weten niet waar ze aan beginnen. Terwijl je het nota bene in je overschrijfformulier kunt laten opnemen.'

Die aspecten van de handel in voetbalvlees wenst voorvechter mr Janssen van Raay vandaag in Luxemburg behandeld te zien. De rechtzaak-Bosman gaat over een principe, maar kan grote zakelijke gevolgen hebben. De Europese voetbalwereld heeft al grote bedragen geboden om Bosman van zijn laatste stappen te weerhouden. Janssen van Raay: 'Bosman, onze kleine David noem ik hem al, zou al acht ton geboden zijn. Het is een civiel geding. Vijf minuten voor aanvang kan het nog misgaan.'

Meer over