De kinderen werden in alle stilte geëvacueerd

DoorBert Lanting

'Vaarwel Pripjat! Vervloekt zij uw naam!' Die woedende woorden kalkte iemand op een schoolbord in een kleuterschool van het stadje bij de kerncentrale in Tsjernobyl, die op 26 april 1986 ontplofte. In de gang lagen jaren later nog de schoentjes van de kinderen die daags na de ramp werden geëvacueerd. In alle stilte, want de Sovjet-autoriteiten wilden het kernongeluk met alle macht geheim houden. Mensen die rondom de ontplofte centrale woonden, werden 's nachts met bussen afgevoerd naar veiliger oorden.


Pas nadat Zweden alarm had geslagen over de wolk met radioactief materiaal uit Tsjernobyl, gaf het Kremlin toe dat er een ongeluk was gebeurd met de reactor nummer 4, zonder iets over de omvang van de ramp te zeggen. Zelfs de brandweerlieden die naar de half ontplofte centrale waren gestuurd, wisten niet hoe ernstig de situatie was. In de eerste uren na de ramp banjerden de reddingswerkers onbeschermd rond tussen stukken grafiet en kernbrandstof die de reactor had uitgespuwd. Een aantal van hen kreeg zo'n enorme dosis straling te verwerken dat ze al na een paar weken overleden. 'Niemand had ons verteld dat er iets met de reactor was gebeurd', vertelde een van de brandweerlieden later.


Uiteindelijk duurde het twee weken voor ze de brand in de reactor wisten te bedwingen met een bombardement van klei, zand, en lood. Er waren honderdduizenden 'liquidatoren' betrokken bij het opruimen van de gevolgen van de ramp.


De 47 duizend mensen die in het stadje Pripjat woonden, hadden te horen gekregen dat ze na drie dagen zouden kunnen terugkeren, maar Pripjat is nog steeds een spookstad waar niemand woont. Tien jaar na de kernramp draaide de kerncentrale nog wel steeds en waren sommige bewoners weer teruggekeerd in de verboden zone rond Tsjernobyl. Een bejaard echtpaar onthaalde ons op wodka en berkensap uit de tuin, terwijl ze smakelijk nalachten over het bezoek van een Amerikaanse journaliste die in een compleet nylon rampenpak was verschenen. 'Er is hier niets aan de hand', verzekerden ze ons. 'Of is er misschien bij ons een tweede hoofd aangegroeid?'


Diep in de bossen van de 30-kilometerzone lag nog steeds het 'kerkhof' voor de helikopters, brandweerwagens en ander materieel dat bij het bedwingen van de ramp was gebruikt. Hoewel de meeste apparatuur zwaar radioactief besmet is, hadden plunderaars er nog bruikbare onderdelen uit gesloopt om door te verkopen aan onwetende afnemers buiten de zone.


Onder druk van de Europese Unie hebben de Oekraïense autoriteiten de centrale in 2000 volledig stilgelegd. Het gebied is een trekpleister geworden voor ramptoeristen die getrakteerd worden op een (snelle) wandeling rond de ontplofte reactor, die onder een betonnen 'sarcofaag' verborgen ligt. Uit vrees voor lekken in het omhulsel wordt er momenteel een nieuwe sarcofaag over het gebouw opgetrokken.


Bijna 25 jaar geleden ontplofte een van de reactoren van de kerncentrale in het Oekraïense Tsjernobyl. De centrale vloog gedeeltelijk in de lucht na een uit de hand gelopen experiment. Nog steeds is het gebied rond de centrale een gesloten zone.


Meer over