De kern gaat uit de fysica

Geldschieter FOM overweegt de Nederlandse kernfysica op te doeken. Daarmee lijkt het laatste versnellerinstituut, in Groningen, ten dode opgeschreven...

Hoe de sfeer op het lab is? Adjunctdirecteur dr. Ad van den Berg van het Kernfysisch Versneller Instituut (KVI) in Groningen zucht eens diep. Niet vrolijk, nee, dat wil-ie niet verbloemen. 'Praten over krimpen is nooit leuk.'

Maar de laatste anderhalve dag loopt hij niettemin van vergadering naar vergadering, om precies dte doen: praten over krimpen. Of op zijn minst: over veranderen.

Naar het zich laat aanzien raakt het KVI namelijk ergens na 2006 de helft van zijn financiering door de stichting FOM (Fundamenteel Onderzoek der Materie) kwijt. Omdat, is de redenering bij FOM, de kernfysica vooral een groots verleden heeft, maar geen toekomst.

Eind vorige week was in een Nijmeegs hotel de top van de Nederlandse natuurkunde twee dagen bijeen om te praten over de toekomst van het vak. Op uitnodiging van de FOM, de nietuniversitaire geldschieter voor onderzoek binnen het vakgebied. Om de strategie voor de komende jaren te bepalen.

Daarin zijn een paar lijnen al helder, melden ingewijden. In de eerste plaats gaat het raakvlak van de natuurkunde met de biologie een steeds grotere rol spelen. En daarnaast zou men zich meer moeten aantrekken van het debat over Kennisland Nederland.

Bovendien staat het FOM-budget onder druk. Hoofdsponsor NWO bezuinigt. Sinds vorig jaar verdienen de promovendi dankzij een nieuwe CAO ruim meer dan voorheen. En er komen minder inkomsten uit samenwerking met bijvoorbeeld de industrie binnen, dan in de begrotingen is aangenomen.

'Er zijn voor die bijeenkomst diverse concept-scenario's gemaakt, om de discussie meer structuur te geven', zegt woordvoerder Huub Eggen van FOM in Utrecht. 'Daarnaast konden deelnemers hun toekomstvisies ventileren. Er is stevig gepraat, dat zijn we wel van elkaar gewend. Maar besluiten van de Raad van Bestuur zijn pas in het najaar aan de orde. December, schatten we.'

Dat neemt niet weg dat het in de wandelgangen van de Nederlandse natuurkunde inmiddels gonst van de onrust. Als immers de kernfysica eruit gaat, zoals een hardnekkig onderdeel van de FOM-scenario's wil, heeft dat grote gevolgen voor het versnellerinstituut in Groningen.

Het KVI, met 140 medewerkers en de laatste nog functionerende deeltjesversneller in het land, is de plek in Nederland waar sinds de jaren tachtig de studie van atoomkernen is geconcentreerd.

Volgens FOM-woordvoerder Eggen is dat pijnlijk, maar zijn strategische keuzes nodig. 'Als je nieuwe dingen wilt oppakken, moet je aan de achterkant oude laten vallen. Zo simpel is het, als je niet steeds meer geld binnenhaalt.'

In Groningen bestrijdt adjunct-directeur Van den Berg evenwel, dat de kernfysica een afgeleefd vak is. 'Er beginnen zich allerlei dwarsverbanden naar de deeltjesfysica en de astronomie af te tekenen. Daar gaan we nu zeker verder op inzetten.'

Maar of dat nog zoden aan de dijk kan zetten, is de vraag. Vice-voorzitter dr. Leo Wiggers van de Centrale Ondernemingsraad van FOM, in het dagelijks leven verbonden aan deeltjeslab Nikhef in Amsterdam, is niet optimistisch. 'Ik zie het echt somber in, de kernfysica heeft afgedaan. Het is vervelend als in Groningen de gedachte blijft bestaan dat het met krimpen en koerswijzigen wel gedaan is.'

Het zou Wiggers bijvoorbeeld niet verbazen, als de Groningse universiteit zich ook uit het KVI terugtrekt, als de FOM zijn inbreng halveert.

Maar KVI-adjunct Van den Berg noemt dat volstrekt voorbarig. 'Er ligt een scenario waarin wordt gevraagd na te denken wat er met het KVI gebeurt als de kernfysica wordt opgedoekt. Er staan hier FOM-programma's tot 2013 op de rol, waarvoor de versneller gewoon nodig is.'

Bovendien, zegt hij, heeft het College van Bestuur van de Groningse universiteit, voor 60 procent financier van het lab, al laten weten het KVI als een kroonjuweel te beschouwen. Eventueel zou het instituut betrokken kunnen worden bij de nieuwe radiotelescoop LOFAR in de noordelijke provincies.

FOM-woordvoerder Huub Eggen hoort het met belangstelling aan. 'Wat ons betreft is elk idee interessant. Laat een KVI maar proberen te voorkomen dat het ophoudt. Het proces kan ook nieuwe dingen losmaken.'

Meer over