De keizer had geen kleren aan en Italië genoot ervan

De boodschap van Berlusconi en La Grande Bellezza is dezelfde: de feestroes gaat nooit voorbij.

2013 was het jaar van Italië, om drie redenen. Het is nog steeds moeilijk te geloven en hij was al een tijdje geen premier meer, maar Silvio Berlusconi is nu toch echt op weg naar de uitgang. Daar was Duitse druk voor nodig, maar uiteindelijk doen de Italianen dit helemaal zelf. De tweede reden is de film La Grande Bellezza, de grote winnaar op het filmfestival van Berlijn. De derde reden is de nieuwe paus in Rome. Ook daarvoor was een Duitse wegbereider. Joseph Ratzinger trad bij leven terug. Zoiets was sinds 1415 niet gebeurd.

In februari zag het er nog naar uit dat Berlusconi aan zijn zoveelste comeback bezig was. Zijn partij wist bij de verkiezingen nog dermate sterk uit de bus te komen dat er zonder de instemming van il cavaliere niet kon worden geregeerd. De bekende 'Italiaanse toestanden' waarmee Berlusconi weer leek weg te komen, nu als hoeder van de democratie. Maar zie: na eerder al vanwege belastingfraude te zijn veroordeeld, stemde de Senaat hem weg als lid van het parlement en mag hij zes jaar lang geen politieke functies meer vervullen. Daarmee heeft hij ook zijn parlementaire onschendbaarheid verloren.

Italië is zo aan zijn ongrijpbaarheid gewend geraakt dat ook nu nog wordt betwijfeld of dit het einde van Berlusconi is. Politici gaan er tot op hoge leeftijd mee door (Silvio is pas 77) en hij heeft een eigen media-imperium achter zich. De vermenging tussen publieke en particuliere belangen is in Italië zo groot, dat het er vaak niet werkelijk toe lijkt te doen wie premier is. Italië wordt door duistere belangen achter de schermen geregeerd. Door de kerk, de maffia, corrupte politici in Rome en nu ook door 'Brussel' en de Europese Bank in Frankfurt (waar overigens een Italiaan, Mario Draghi, de baas is). Maar Berlusconi regeerde helemaal niet achter de schermen. Zijn macht was uiterst zichtbaar, net als zijn grappen en grollen. Hij trakteerde het volk op Brood en Spelen, maar een echte Romeinse keizer was hij niet. Hij was zelfs geen dictator als Mussolini.

Berlusconi was iets geheel nieuws, een politieke illusionist die Italië in een permanente roes van feesten en partijen bracht. Selfmade Berlusconi was op de voorgrond en de achtergrond tegelijk en toch deed zijn almacht geen pijn. Bij Silvio was alles amusement, ook zijn vunzigheden die open en bloot voor het flitslicht traden. De keizer had geen kleren aan en Italië genoot ervan.

Hier komt La Grande Bellezza om de hoek kijken. In de hele film valt de naam Berlusconi niet en toch is hij permanent aanwezig. Als een regisseur dat kan, is hij een grote. Filmcritici verwezen naar La Dolce Vita (1960) en Roma (1972) van Federico Fellini, maar zij zien alleen maar film. Dan krijg je van die clichés over mooie beelden die de leegheid van het mondaine Rome laten zien, met zijn schijnheilige elites en decadente feestbeesten. Ogenschijnlijk gaat de film daar ook over, met als hoofdfiguur een oudere journalist die er nog steeds pedant uitziet, 25 jaar geleden een bejubeld boek heeft geschreven, en nu zijn dagen vult als verslaggever van het societyleven waarvan hijzelf deel uitmaakt.

Wat hem spelenderwijs afgaat. Het is alle dagen feest, en als hoofdpersoon Jep Gambardella iets of iemand bekritiseert, dan zijn het degenen die daarop kritiek hebben. In die zin is hij het cynisme voorbij en blijft hij loyaal aan de wereld om hem heen. Hij neemt Rome, dat vrienden van hem zo vreselijk heeft teleurgesteld omdat zij er niet hebben gedaan wat zij van plan waren, zoals het is. Ik zag met La Grande Bellezza een film waarin persoonlijke ambities door Rome verzwolgen worden. De 'eeuwige stad' is sterker dan ieder individu, terwijl het feesten altijd doorgaat.

Zo zal het Berlusconi in Rome ook vergaan, al staat hij voor een fenomeen dat we ook in andere landen zien. Niet zo sterk als in Italië, dat allang niet meer gebukt gaat onder de lichtheid van het bestaan, maar zelfs ons eigen land is er niet immuun voor. Pak een Volkskrant, en de helft plus voorpagina gaat over media, show, film, televisie en nog meer televisie. Ook wij leven in een schijnwereld waarin publieke lawaaifiguren hun privégenoegens als nieuws mogen uitventen. Denk aan de berichtgeving over de paus in Rome. Eerst was alle hoop op 'een Afrikaan' gevestigd, alsof de Verlossing uit Afrika komt. Daarna ging alle aandacht uit naar een opmerking van de nieuwe paus (uit Argentinië) over het homohuwelijk, waarvan hij zich afvroeg of hij degene is om daarover te oordelen. Alsof het homostandpunt van de paus de belangrijkste zaak van de wereld is voor mensen die zich in hun eigen leven nooit iets aan de paus gelegen laten liggen.

Dat het Vaticaan meer gevoel voor prioriteit heeft, is al bewezen door de nieuwe paus, over wie het verhaal gaat dat hij 's nachts in vermomming langs de armen gaat. Paus Franciscus heeft met zijn kritiek op het kapitalisme kritiek geoogst van (rechtse) economen. Maar de paus is geen econoom. Hij heeft een eigen verantwoordelijkheid. Zijn eerste bezoek ging naar de vluchtelingen op Lampedusa, het grote morele vraagstuk van onze tijd waarvan wij allemaal het liefst wegkijken, omdat noch Italië, noch Europa weet wat daarmee te doen. Van onze politici gaan we het niet horen, die brengen alleen nog goed nieuws. Zo ook onze premier, die een geweldig 2014 voorziet. Geniet ervan en ontkurk de flessen.

undefined

Meer over