De kanshebbers voor het pausschap

Gedoodverfde kandidaten voor het pausschap worden het nooit, is de boodschap van de bekende spreuk 'wie als paus het conclaaf ingaat, komt er als kardinaal weer uit'....

Welke collega de verzamelde kardinalen tot paus zullen kiezen, hangt onder meer af van het soort paus dat zij willen. Moet hij vooral een hoeder van de kerkleer zijn of is openheid naar andersdenkenden van belang? Is ervaring in de curie of ervaring als bisschop 'in het veld' van groter gewicht? Hoe zwaar weegt het land of werelddeel van herkomst? Bovendien is van belang of de kardinalen een jonge paus (en dus een lang pontificaat) of een oude tussenpaus willen. Een gevorderde leeftijd hoeft dus geen nadeel te zijn.

Historisch gezien is de kans dat een Italiaan op de pauselijke troon terechtkomt, overweldigend groot. De laatste niet-Italiaanse paus voor Johannes Paulus II was de Nederlander Adrianus VI (1522-1523). Het groeiende getalsmatige aandeel van gelovigen uit de Derde Wereld in de wereldkerk, doet echter de roep om een paus uit het Zuiden aanzwellen.

Als het tot die historische primeur komt, is Latijns-Amerika, waar de helft van de een miljard rooms-katholieken woont, als herkomstgebied favoriet. De Colombiaan Dario Castrillon Hoyos (75), het aartsconservatieve hoofd van de Vaticaanse congregatie voor de geestelijkheid, is een kanshebber maar heeft zijn leeftijd niet mee. Een andere, al even behoudende Colombiaan in het Romeinse bestuursapparaat, prefect Alfonso Lopez Trujillo (69) van de pauselijke raad voor het gezin, komt ook in aanmerking.

Een rijzende Latijns-Amerikaanse ster is de Hondurese kardinaal Oscar Rodriguez Maradiaga (62). De aartsbisschop van Tegucigalpa heeft zich als president van de wereldwijde beweging voor schuldkwijtschelding Jubilee 2000 en als gematigd voorzitter van de Latijns-Amerikaanse bisschopsraad een behoudende maar sociaal bewogen prelaat getoond.

Ook de Mexicaan Norberto Rivera Carrera (62), aartsbisschop van Mexico-Stad, kan hoge ogen gooien, evenals zijn Braziliaanse collega Cláudio Hummes (70), aartsbisschop van Sao Paulo, Nicolás de Jesús López Rodríguez (68), aartsbisschop van Santo Domingo (Dominicaanse Republiek) en de Argentijn Jorge Mario Bergoglio (68), aartsbisschop van Buenos Aires.

De aangewezen persoon om de eerste zwarte paus in 2000 jaar te worden, is de Nigeriaan Francis Arinze (72), hoofd van de congregatie voor de goddelijke eredienst. Hij heeft charisma en heeft als voorzitter van de pauselijke raad voor de interreligieuze dialoog (1985-2002) goede contacten met vooral de islamitische wereld opgebouwd. De Zuid-Afrikaan Wilfrid Fox Napier (64), aartsbisschop van Durban, maakt ook kans.

Dat Azië al genoeg gewicht in de schaal legt om een paus te leveren, lijkt onwaarschijnlijk. Bovendien wekt de Aziatische theologie door haar openheid naar andere godsdiensten argwaan in Rome. De Indiër Ivan Dias (68), aartsbisschop van Bombay, zou een Aziatische outsider kunnen zijn.

Onder de Italianen lijken de kansen verkeken voor de oud-aartsbisschop van Milaan, Carlo Maria Martini (78), de hoop van pleitbezorgers van een open kerk. Hij trad in 2002 af en is ziek. Wordt het een curiekardinaal uit de kring rond de huidige paus, dan lijkt Giovanni Battista Re (71) de aangewezen man. Re had een hoge positie in het Vaticaanse staatssecretariaat voordat hij in 2000 hoofd van de congregatie voor de bisschoppen werd. Hij hield eind 2000 een diocesane synode van het bisdom Breda tegen uit angst voor progressieve ontsporingen onder bisschop Muskens.

Ook Camillo Ruini (74), vicaris-generaal van het pauselijke bisdom Rome, valt in de categorie vertrouwelingen. Dionigi Tettamanzi (71), sinds 2002 aartsbisschop van Milaan, is een andere Italiaanse kanshebber. Als moraaltheoloog heeft hij de publicaties van Johannes Paulus II over de rk-zedenleer mede bepaald. Verder hebben Tarcisio Bertone (70), aartsbisschop van Genua, en Angelo Scola (63), patriarch van Venetië, goede papieren.

De kwijnende kerk in West-Europa heeft niet de beste papieren om een paus te leveren. De Duitse 'pantserkardinaal' Joseph Ratzinger (77) staat al jaren op het lijstje kanshebbers, maar heeft zijn leeftijd niet mee. Het hoofd van de congregatie voor de geloofsleer is de theologische steunpilaar van het pontificaat van Johannes Paulus II.

Een andere Europese kandidaat is aartsbisschop Christoph Schönborn van Wenen (60), een scherpzinnig theoloog die de Oostenrijkse kerk door moeilijke tijden heeft geloodst. De belangrijkste Oost-Europese troef is de Tsjech Miloslav Vlk (72), aartsbisschop van Praag en voormalig voorzitter van de Raad van Europese bisschoppenconferenties. Onder het communistisch bewind, toen hij zijn priesterambt enige tijd niet mocht uitoefenen, heeft hij zijn standvastigheid getoond.

Nederland hoeft geen hoop te koesteren. 'Maakt u zich geen zorgen', antwoordt kardinaal Simonis steevast als hem wordt gevraagd of hij kans maakt op het pausschap. De naam van de Belgische kardinaal Godfried Danneels (71), aartsbisschop van Mechelen-Brussel, wordt wel wel vaak genoemd.

Meer over