De juiste plek voor feiten en meningen

De prachtige, actuele bijlage 'De weg naar Bagdad' die de Volkskrant op 18 maart na het ultimatum van president George W....

De lezer, een arts, was verbaasd over de stelligheid waarmee de krant aangaf dat het om een Iraakse gifgasaanval ging. Maar had dan niemand bij de Volkskrant op 11 februari op de Forumpagina het artikel van Stephen C. Pelletiere gelezen? Deze Pelletiere schrijft dat de vijfduizend Koerden in Halabja werden gedood door een strijdgas op cyanidebasis. Dat gas werd indertijd wel door Iran werd gebruikt, maar niet door Irak. De Irakezen zouden tijdens de oorlog met Iran mosterdgas hebben gebruikt. Het was volgens de auteur bekend dat Irak destijds geen gas op cyanidebasis bezat.

Stephen C. Pelletiere zegt dat hij het kon weten. Hij was immers de hoogste politieke analist van de CIA inzake Irak tijdens de oorlog tussen Iran en Irak. Als hoogleraar op de Militaire Academie - van 1988 tot 2000 - had hij, zo schrijft hij, toegang tot veel geheime informatie in Washington over de situatie in het Perzische-Golfgebied. In 1991 leidde hij bovendien een onderzoek van het Amerikaanse leger hoe Irak tegen de Verenigde Staten oorlog zou voeren.

Een geheim rapport ging volgens Pelletiere vooral over Halabja. Daarin werd geconcludeerd dat de Koerden 'door Iraans gas en niet door Iraaks gas waren gedood'. Pelletiere: 'Halabja ligt in het noorden van Irak, niet ver van de grens met Iran. De Koerdische burgers die om het leven kwamen hadden de pech dat zij zich tussen twee vuren bevonden. Maar zij waren niet het doelwit van Irak.' De Volkskrant had dit verhaal overigens overgenomen uit The New York Times.

Tussen 11 februari en 18 maart heeft in de Volkskrant geen verhaal gestaan dat Pelletieres beweringen onjuist zijn. Waarom schrijft de redactie Buitenland dan met grote stelligheid in het gewraakte onderschrift dat de Koerden in Halabja het slachtoffer zijn geworden van Iraaks strijdgas? Onze lezer meent: 'Het komt mij voor dat de lezers er toch recht op hebben om te weten of ze nu wél of niet het slachtoffer zijn van leugenachtige Amerikaanse propaganda!'

Ik vind dat de lezer zich in de eerste plaats moet realiseren, dat in de journalistiek feiten en meningen strikt van elkaar gescheiden moeten worden. De nieuwspagina's zijn er in principe voor de feiten, de Forumpagina voor de meningen. De Volkskrant handhaaft die opsplitsing evenwel niet zo strikt. Want op de nieuwspagina's staan ook analyses, achtergrondverhalen en columns. Niettemin worden ook dan feiten en meningen gescheiden. Bij de kop boven de artikelen waarin meningen worden vertolkt, wordt telkens aangegeven of het om een 'analyse', een 'achtergrond' of een 'column' gaat.

Uiteraard worden in opiniërende artikelen ook feiten opgedist om deze of gene opinie te onderbouwen. De vraag is nu of hetgeen Stephen Pelletiere over de herkomst van het dodelijke strijdgas meldt feitelijk juist is. De Forumredactie raadpleegde hierover de Midden-Oostenspecialist van de Volkskrant, Henk Müller. Hij vond het een 'interessante mening' van de Amerikaanse professor.

'Natuurlijk is deze versie van de gebeurtenissen van een CIA-analist opmerkelijk. Toch is het vreemd dat ik nergens informatie heb gevonden die erop duidt dat Iraans strijdgas de Koerden van Halabja het leven kostte', zegt Müller. Hij betwijfelt of de Iraniërs in 1988 het bewuste strijdgas gebruikten. 'Zij vochten in de grensstreek niet zelf tegen de Irakezen. Dat lieten ze aan de Koerden over.' Op haar beurt stelt de Amerikaanse organisatie Foreign Policy in Focus dat president Reagan Iran van de gifgasaanval heeft beschuldigd, en niet het bevriende Irak.

Was het, gezien Müllers oordeel, wel juist om Pelletieres artikel te publiceren? Ik vind het te feitelijk voor 'een mening'. De opiniepagina was de foute plek. Als het serieus was genomen, had het thuisgehoord op de buitenlandpagina's. Het bijschrift bij de dode Koerden had dan zeker anders geluid, en was zo geen bron van verwarring geworden.

Meer over