De Jager laat alles nog eens doorrekenen - ze zijn eruit

De minister gaat in hoog tempo van kamertje naar kamertje. Drie fractieleiders vergaderen onderling, met specialisten, met hun fracties. ChristenUnie, D66 en GroenLinks vinden eerst elkaar en daarna, met als verbindingsman Jan Kees de Jager, de demissionaire regeringscoalitie. De spoedbevalling van een akkoord.

GIJS HERDERSCHEÊ

'Minister, minister, we hebben u nodig.' Het is donderdagavond twaalf minuten over zeven. Gespeeld amechtig roept D66-leider Alexander Pechtold vanachter de tafel naar minister Jan Kees de Jager (CDA) van Financiën. Die staat in de deuropening van de fractiekamer van D66, omstuwd door een horde journalisten. Het is het slotakkoord van vier dagen van oplopende spanning. Slagen de politieke partijen erin na de implosie van het kabinet-Rutte de financiële crisis alsnog te lijf te gaan ?

Slechts twee dagen eerder, op dinsdag, begint het spel. Velen claimen het initiatief, maar de eerste twee die erover beginnen zijn de fractieleiders Jolande Sap van GroenLinks en Arie Slob van de ChristenUnie. Na de breuk in het Catshuis, waar de PVV wegliep, bepleit Sap de aanstelling van een begrotingsinformateur: een bemiddelaar die in de Kamer draagvlak gaat zoeken voor een bezuinigings- en hervormingsplan dat wél op een parlementaire meerderheid kan bogen. Niemand die er dinsdag wat in ziet, tijdens het debat over de val van het kabinet. Wel speelt daar Arie Slob een opvallende, centrale rol. Hij roept op tot een collectieve krachtsinspanning en wordt door de media prompt uitgeroepen tot winnaar van het debat. Zijn zelfvertrouwen groeit.

De boodschap is ook aangekomen in Vak K. Minister van Financiën De Jager komt direct in actie. Die avond nog belt hij alle fractievoorzitters om een afspraak te maken. De eerste waterscheiding in de Kamer krijgt gestalte. Geert Wilders (PVV) en Emile Roemer (SP) maken geen plek in hun agenda. De Jager kan komen, maar hij moet het doen met de financieel specialisten in hun fracties. De boodschap is duidelijk: reken niet op ons.

De meeste fractievoorzitters krijgt De Jager snel aan de lijn. Sap niet, die zit in de studio bij Nieuwsuur. Zij heeft inmiddels wel contact met Slob en met Pechtold. Samen besluiten zij dat De Jager welkom is als 'verkenner'. Maar het initiatief moet niet bij hem liggen, maar bij de Kamer. Preciezer: bij hen, het trio pragmatici, dat het kabinet eerder al aan een meerderheid hielp voor de missie naar Kunduz.

Woensdagochtend. De drie partijleiders overleggen onderling over hun wensen. Ze besluiten De Jager niet apart te ontvangen maar gezamenlijk. Een complicerende factor is dat Sap eigenlijk de PvdA erbij wil hebben. Dit is volgens Sap het moment voor 'links' om toe te slaan en het in haar ogen kwaadsappige beleid van het kabinet-Rutte terug te draaien - bezuinigingen op cultuur, natuur, passend onderwijs en de persoonsgebonden budgetten in de zorg. En het moment om hervormingen af te spreken die niet teruggedraaid kunnen worden - een kortere, maar hogere werkloosheidsuitkering; aanpak van de hypotheekrenteaftrek. 'Laten wij met een coalition of the willing nu het voortouw nemen, want mogelijk zitten we straks, na de verkiezingen, weer met een rechtse meerderheid', zegt Sap tegen haar bondgenoten.

Haar analyse overtuigt wel Pechtold en Slob maar niet PvdA-leider Samsom. Die houdt vast aan de bezuinigings- en hervormingsvoorstellen van de PvdA en wacht op doorrekening van het Centraal Planbureau. Maar belangrijker nog: de PvdA vindt een begrotingstekort van 3 procent niet heilig. Dat mag best wat meer zijn in 2013. Het trio streeft wél naar een tekort van maximaal 3 procent.

De PvdA wil pas contact met de drie nadat De Jager woensdag bij Samsom langs is geweest. Wel slagen Sap, Pechtold en Slob erin onderling hun hoofdpunten voor een begroting te formuleren. En, belangrijker nog: een gezamenlijke strategie - wat willen we wel, wat per se niet, waarover valt te praten?

De Kamerleden Wouter Koolmees (D66) en Carola Schouten (CU) schuiven aan als financieel experts. 'Wat weet ik als kunsthistoricus nou van zulke enorme bedragen?', verzucht Pechtold tegenover de journalisten die wachten bij zijn fractiekamer. Sap, zelf financieel expert, neemt Ineke van Gent mee. Zij is er als oudstgediende van de fractie vooral bij om Sap op het rechte spoor te houden.

Woensdag 12.00 uur. De Jager, gesecondeerd door twee ambtenaren, zit bijna een uur in de fractiekamer van D66 met de 'Kunduz-coalitie'. Vooral Sap gruwt van de term die herinnert aan de missie die haar zoveel gedoe opleverde in eigen kring. 'Noem ons dan coalition of the willing', oppert zij. 'Of het radicale midden', grijnst Pechtold, die die term eerder muntte voor zijn partij. De Jager heeft maar kort de tijd. Hij moet zijn afspraken met andere fractievoorzitters nakomen.

Woensdag 14.00 uur.Sap, Pechtold en Slob gaan naar Samsom om hem bij te praten. Om half vijf spreekt deze zelf met De Jager, maar hij gaat niet naar de vervolgafspraak die De Jager om vijf uur alweer heeft met het drietal. Dat gesprek met De Jager duurt tot een uur of zeven. Dan moet De Jager 'naar de Dieren', zegt hij als hij de deur uit schiet. Ook die partij moet geraadpleegd worden.

Woensdagavond. Het wordt serieus. Sap, Pechtold en Slob spreken kort met de fractievoorzitters van VVD en CDA, Stef Blok en Sybrand van Haersma Buma, in Bloks kamer. Ook VVD en CDA moeten immers instemmen. Het is geen gesprek tussen doven maar een akkoord is ver weg. Volgens het drietal moet vooral de VVD wennen aan de nieuwe verhoudingen. Het CDA is vooral opgelucht weer eens 'gewoon' te kunnen praten, bevrijd van de immer tegenstribbelende Geert Wilders.

Donderdagochtend. De dag begint met overleg tussen het drietal en Samsom. Het is wat hun betreft de ultieme poging de PvdA bij de gesprekken te betrekken. De poging blijft vruchteloos. 'Wat er op tafel ligt, is rechts van het D66-programma met wat dingetjes voor GroenLinks', smaalt een PvdA'er. Het trio heeft de indruk dat de PvdA vooral weet wat de partij niet wil. Hun is niet duidelijk wat voor de PvdA bespreekbaar is of wat die partij graag wil scoren. De PvdA wil zich niet aansluiten bij hun gespreksbenadering: wat kan wel, wat kan niet en wat is bespreekbaar? Samsom geeft geen antwoorden. Wel lijkt de PvdA nu akkoord te willen gaan met een tekort van maximaal 3 procent.

Donderdag, 13.00 uur. Sap, Pechtold, Slob, Blok en Van Haersma Buma weer bijeen bij D66. De Jager is erbij. De tijd dringt. Om half drie staat een debat gepland. Zo'n Haagse deadline is rekbaar, maar het debat moet wel op donderdag plaatsvinden. Vrijdag is de Tweede Kamer dicht en maandag wil Brussel de basisbegroting hebben. Uiteindelijk verschuift de deadline tot 20.30 uur.

Het gesprek in de D66-kamer duurt tot 15.33 uur. De vijf worden het eens maar willen niet zeggen waarover. Even verderop is Samsom dan bijna geëxplodeerd van woede. Hij zou, dacht hij, worden uitgenodigd voor de middagsessie, maar heeft niets gehoord. Nu hoeft het van hem ook niet meer. De Jager, die zich eind van de middag op uitdrukkelijk verzoek van Sap naar Samsom spoedt om hem over te halen, haalt bakzeil.

Sap probeert het nog één keer. Ze loopt naar Samsoms kamer. Om 16.47 uur gaat ze weer weg. 'Het is te laat voor Diederik. Hij is te laat. Dat betreur ik zeer. Ik heb hem goed in de ogen gekeken. Ik denk ook dat hij bang is voor de SP.'

De vijf voorzitters roepen hun fracties bijeen. De Jager laat het akkoord nog eens doorrekenen. VVD, CDA en D66 zijn er snel uit. Bij de ChristenUnie duurt het in de Den Uyl-zaal wat langer maar Slob en Schouten scoren toch een ovatie.

Donderdag 17.00 uur. De Groenlinks-fractie trekt zich terug in de Van Mierlo-zaal. Door de deur is het betoog van Sap te horen, niet echt te volgen. Ze neemt de tijd om de fractie uit te leggen waarom het niet gelukt is de PvdA mee te krijgen, wat haar uitgangspunt was. En ze legt het akkoord uit. Om 18.28 klinkt applaus.

undefined

Meer over