Bellen metonze correspondent

‘De hoop dat Marokko een volwaardige democratie wordt, is na deze verkiezingen helemaal weggevaagd’

De Marokkaanse regeringspartij PJD heeft woensdag een enorme verkiezingsnederlaag geleden: volgens de voorlopige verkiezingsuitslag ging de partij van 125 zetels in 2016 naar 12 nu. Hoe kan dat en wat betekent het voor de toekomst van Marokko? We bellen met correspondent Dion Mebius.

Aanhangers van de PJD, die een enorme verkiezingsnederlaag leed. Beeld AFP
Aanhangers van de PJD, die een enorme verkiezingsnederlaag leed.Beeld AFP

De partij van premier El Othmani, de PJD (Partij van Rechtvaardigheid en Ontwikkeling) is van 125 in 2016 naar 12 zetels gegaan. Hoe is dat mogelijk?

‘Dat komt deels door het politieke systeem in Marokko: op papier heeft Marokko een min of meer democratisch stelsel met een parlement, maar in de praktijk heeft dat parlement weinig in de melk te brokkelen. Het paleis van Koning Mohammed VI bepaalt. Zo heeft de koning doelbewust aangestuurd op het kleiner maken van de partij door een wijziging van de kieswet die nadelig uitpakt voor de PJD.

‘Maar zelfs als die wijziging niet had plaatsgevonden, was PJD nu mogelijk niet de grootste geworden. Mensen zijn afgeknapt op de partij in de afgelopen tien jaar waarin ze de grootste waren. Dat komt omdat de PJD vaak heeft moeten instemmen met plannen van het paleis waar het ideologisch tegen is, bijvoorbeeld het herstellen van de diplomatieke banden met Israël vorig jaar.

‘Mohammed VI wilde daarmee de relaties met de Verenigde Staten verbeteren, zodat toenmalig president Trump de Marokkaanse claims op de Westelijke Sahara zou erkennen. Maar voor de PJD is het herstellen van banden met Israël een pijnpunt, want veel islamisten hebben moeite met de bezetting van de Palestijnse gebieden. Zo’n plan wordt dan gewoon doorgedrukt met steun van de coalitiegenoten, en de PJD moest zich erbij neerleggen. Dat delegitimeert de partij.’

Volgens de PJD zijn er ook stemmen gekocht. Klopt dat?

‘Die signalen zijn er zeker. Dat is geen nieuwe praktijk, zeker in de rurale gebieden geven invloedrijke leden van de lokale elite al jaren duidelijke stemadviezen, laat ik het zo zeggen.

‘De PJD heeft altijd campagne gevoerd tegen corruptie, dat was ook de aantrekkingskracht voor mensen die klaar waren met vriendjespolitiek. De partij heeft nu gevraagd het mogelijk ronselen van stemmen te laten onderzoeken, maar daar zou ik niet veel van verwachten.’

Staat het land op z’n kop na deze uitslag?

‘Nee, er heerst een soort gelatenheid. Marokkanen zijn enorm gedesillusioneerd. Van de 25,2 miljoen kiesgerechtigden registreerde zo’n 70 procent zich om te stemmen, maar daarvan kwam maar de helft gisteren opdagen. Dat betekent dat slechts 35 procent van de stemgerechtigden daadwerkelijk z’n stem heeft uitgebracht.

‘Daarnaast is koning Mohammed VI ondanks alle mitsen en maren relatief populair. Mensen zien ook hoe onrustig het is in de landen om hen heen. Dat is een argument voor de koning om te zeggen: kijk, ik bied in ieder geval stabiliteit.’

De PJD kwam na de Arabische Lente van 2011 aan de macht. Wat betekent deze verkiezingsuitslag voor de democratisering van Marokko?

‘In 2011 heeft Marokko democratische hervormingen doorgevoerd in reactie op de demonstraties. Zo zou de premier niet meer worden aangewezen door de koning, maar worden geleverd door de grootste partij. De hoop was dat de koning de weg naar een volwaardige democratie verder zou inslaan.

‘Na de vorige verkiezingen in 2016 zullen kiezers van de PJD hebben gehoopt dat de partij groot genoeg was om ook inhoudelijk invloed uit te oefenen, maar dat is niet gebeurd. De hoop dat Marokko richting een volwaardige democratie beweegt is na deze verkiezingen helemaal weggevaagd, zeker bij buitenlandse waarnemers.

‘Overigens is dit verlies van de PJD misschien wel groter dan goed is voor het imago van Mohammed VI in het buitenland, omdat voor iedereen duidelijk is dat hij de partij heeft gekneveld.’

Hoe zien de komende vijf jaar eruit?

‘Er zal weinig veranderen. De drie partijen die flink gegroeid zijn, hebben nauwe banden met het paleis.

‘De belangrijkste winnaar is de Nationale Vereniging van Onafhankelijken (RNI). Dat is een soort liberaal verbond geleid door miljardair en huidig minister van Landbouw Aziz Akhannouch, die z’n geld heeft verdiend in de handel van olie en gas.

‘Die partij zal een verbond vormen met andere, min of meer karakterloze partijen, die tekenen bij het kruisje en weinig bezwaren hebben tegen plannen van Mohammed VI. De partij is opgericht door de zwager van de vorige koning, Hassan II. Dat zegt al iets over de banden met het paleis: uiteindelijk ligt alle macht daar.’

Meer over