De haat tegen de toren der pluriformiteit

Schoner wonen heet de special die HP/De Tijd deze week uitbrengt. In de andere weekbladen is veiliger wonen het overheersende thema....

Paul Brill

In Coca-Cola-belettering annonceert Vrij Nederland een dossier over een oude reflex: het anti-Amerikanisme. Het blad peilt de reacties van vroegere Vietnam-activisten. Anton Claassen vindt het instorten van het World Trade Center verschrikkelijk, maar heeft gemengde gevoelens over de aanval op het Pentagon. 'Daar werden plannen gesmeed om Vietnam eronder te krijgen. Ik realiseer me dat de meeste slachtoffers in het Pentagon niets te verwijten valt, maar er zaten ook topfunctionarissen tussen die donders goed wisten waar ze mee bezig waren.' Oud-CPN'er Constant Vecht ziet de dingen anders: 'Ik ben het eens met de grote woorden die nu over de verdediging van westerse waarden worden gesproken. Het terrorisme moet worden uitgeroeid.'

Stephan Sanders schrijft een fraai essay over het ressentiment dat het terrorisme voedt en dat zich nauwelijks met goedbedoelde handreikingen laat verzachten. 'De rancune wil niet tegemoet getreden worden, zij koestert zich in haar eigen wrok, en elk vriendelijk gebaar van de andere kant zou haar kracht maar ondermijnen.' Het WTC was in zekere zin een toren van Babel, meent Sanders: 'Zo'n veertig nationaliteiten, met elkaar werkend en communicerend in die ene wereldtaal: India-Engels, Bangladesh-Engels, Nederlands-Engels en Egyptisch-Engels. Daarom was het niet zomaar een aanval van verbitterde mannen op Amerika of het Westen, maar ook een offensief van een zogeheten 'zuivere cultuur' op een gemengde, multiculturele, wereldlijke samenleving.'

Terwijl VN het ressentiment analyseert, wordt het met onthutsende heftigheid beoefend in De Groene Amsterdammer. Mohammed Benzakour beschrijft eerst de erotische fantasieën die de aanslag bij hem losmaakte ('Voorwerpen die gepenetreerd werden, zo diep dat het een lieve lust was'), om vervolgens het Westen en vooral de Verenigde Staten de schuld te geven van alles wat er in de wereld niet deugt. Het terrorisme is puur een westers product.

Geen hyperbool is te klein voor Benzakour, geen simplificatie te grof, geen vergelijking te waanzinnig. De media leveren een satanische bijdrage aan de oorlogsstemming: 'CNN en de New York Times willen explosies zien, verkoolde lijken, brand, bloedbesmeurde straten, want voor CNN en de New York Times is niets zo desastreus als regeringsleiders die aan stille, vreedzame diplomatie doen.' En wie zich in enigerlei mate solidair verklaart met de VS, kan het volgende in zijn zak steken: 'Doordat nauwelijks sprake is van kritische geluiden doemt er een beeld op dat herinnert aan de tijd van nazi-Duitsland toen veel schrijvers, critici, intellectuelen en journalisten collectief opgingen in de hitleriaanse volksmennerij en vernietigingsdrang.'

Na dit verbale tapijtbombardement klinken de waarschuwende woorden van Mient Jan Faber in HP/De Tijd ineens weldadig redelijk. Hij betreurt het dat president Bush een oorlogssfeer oproept: 'Hij had naar mijn oordeel kunnen zeggen: we gaan inderdaad zoeken waar ze zitten. We zullen internationale coalities vormen, ze isoleren en echt pakken. Maar het feit dat hij de term oorlog in de mond nam, gaf toch een angstaanjagend beeld.'

Elsevier plaatst een kritische kanttekening bij het optreden van premier Kok. Hij heeft nogal gezwalkt in zijn stellingname. Dat komt vooral doordat hij vooral zijn intuïtie heeft gevolgd, meent het blad. 'Misschien moet de minister-president in het algemeen en Kok in het bijzonder zich van wat meer buitenland-politieke expertise gaan voorzien, nu duidelijk is dat de premier het politieke gezicht van de natie is, zeker in crisisdagen.'

In de boekenrubriek van VN haalt Adriaan van Dis herinneringen op aan zijn zwerftocht naar Iran en Afghanistan, dertig jaar geleden. 'Wachtend bij de grens luister ik naar de verhalen van hippies op de terugtocht. Over de bevolking of de cultuur, geen woord. Ja, Kabul blijkt een paradijs: voor nog geen twee gulden kun je vierentwintig uur stoned zijn.'

Meer over