Column

De guillotine voor kievitseierenrapers

Altijd hetzelfde in Friesland: door het open autoraampje waait een vlaag jaloezie naar binnen. Dat trage landschap, de suggestie van soevereiniteit. Buizerds als koningen op hun paaltjes; hun koninkrijk berijpt, houtwallen wit uitgeslagen. Naast het huis van Eddy en Pep valt bleek zonlicht op een vaart met een vlies van ijs. Maar in de weilanden gaat beweging komen. Paar weken nog dan tekenen de vogels stuntvliegend symbolen in de koude voorjaarslucht. Eddy zegt: 'dan gaat het los'.

Eddy leerde het 'aaisykjen' van de buurman. Beeld x
Eddy leerde het 'aaisykjen' van de buurman.Beeld x

Eddy leerde het van de buurman. Pep leerde het van Eddy. Zij is misschien nog een fanatieker dan haar man, zet haar uitleg kracht bij met gebaren en mimiek, krijgt nu al de rillingen. Aaisykjen. Met je laarzen door het drekland en dan, 'dan slaat het hart je in de keel', dan ligt het daar, verweesd op wat stro, dat ei. 'Je loopt hieperdepiep door het veld', zegt Pep. 'Je bent in competitie met de kievit, met de anderen en met jezelf', zegt Eddy.

Gewapend met een dosis achterdocht en thuis goed opgekweekte natuurliefde schuif ik aan bij Eddy en Pep de Boer, fanatieke kievitseierenrapers - aaisikers. Vandaag valt de guillotine: de provincie zal waarschijnlijk een verbod verordonneren. Einde van een decennialange strijd, en van een Friese traditie die niks met eieren te maken heeft. Het gaat niet om de eieren. Het gaat om de soevereiniteit, het 'vrije veld' zegt Eddy almaar. Dat je gewoon, hier, nu, het tuinhek uit kunt lopen en op kunt lossen in het landschap. Dat was al een stuk moeilijker, want eieren rapen mag alleen nog met een pasje van de Bond van Friese Vogelbeschermingswachten en met een smartphone in de hand die exact bijhoudt waar en wanneer je dat ei vindt, en die aangeeft of het geoorloofd is. Er is een quotum van zesduizend, de rest moet blijven liggen. Vaarwel, vrije veld.

Geen jaloersmakend landschap, maar weilanden met turbogras Beeld x
Geen jaloersmakend landschap, maar weilanden met turbograsBeeld x

Met de kievit gaat het slecht. De kievitstand is sinds de jaren negentig bijna gehalveerd. Geen twijfel mogelijk. Maar het rapen van de eerste eieren heeft een verwaarloosbaar effect op de teruggang, blijkt uit onderzoek van de Canadese Simon Fraser University. De kievit heeft vooral last van predatoren, van verstedelijking, van veeteelt en bemaling.

Eddy neemt me mee de Alde Dyk op. Het jaloersmakende landschap van Friesland is niet wat ik zie. Ik zie industrie. Bijna alle boeren, zegt Eddy, bouwen er deze winter een schuur bij want het melkquotum is opgeheven en de melkveehouderij kan niet anders dan intensiveren. De melkprijs is een schamele dertig cent per liter. Op de weilanden staat turbogras: snelgroeiend, weerbaar, door de vorst heen komt het op. Weilanden als biljartlakens, het water zo laag mogelijk in de sloten, de natuur dienstbaar aan de grootste veelvraat van de schepping: wijzelf.

De boer injecteert zijn grond met mest en trekt de sleepslang over het land, over de nesten. Die leuke buizerds van jou, zegt Eddy, vreten de eieren en de kievitkuikens. Het worden er almaar meer, het is niet normaal hoeveel roofvogels je ziet. Steenmarters ook. Kieviten willen rommelig land doorsneden met geultjes, waterplassen erop, ze houden van open plekken - maar de meeste boeren zaaien turbogras.

De muizenplaag van afgelopen jaar: omdat de mens een muizenwalhalla maakte van het land, met z'n lage waterstand en met z'n turbogras. De ganzenplaag: idem. Die ganzen blijven, omdat het grasland hier geweldig is.

Als we niks doen, zegt Eddy, gaat alles kapot. Van de weeromstuit zijn de aaisikers zelf natuurbeschermers geworden, 'nazorgers' die zich na tien dagen eieren zoeken ontfermen over de kievit, de grutto, de scholekster en de tureluur. 'Nazorg', noemen ze dat - een vreemde combinatie, die hun traditie jarenlang in leven hield. Maar met het nakende raapverbod hebben vijfhonderd van de vijfduizend nazorgers opgezegd.

De publieke opinie ziet brute nestrovers versus kansloze vogels Beeld x
De publieke opinie ziet brute nestrovers versus kansloze vogelsBeeld x

Ach, zeggen hun tegenstanders: ook aardige stropers blijven stropers.

Kieviten bescherm je niet alleen met een vendetta tegen een Friese traditie. Maar het aaisykjen is wel een gemakkelijke prooi, handig te vermarkten in de strijd om de publieke opinie die gedijt op eenvoudige tegenstellingen: brute nestrovers tegenover kansloze vogels. Pauline de Jong van Stichting De Faunabescherming zegt het zelf als ik haar bel: de landbouw hervormen 'vergt allerlei toestanden met heel veel organisaties' en dit zijn 'gewoon mensen die een hobby hebben'. Eierenrapers zijn gemakkelijker aan te pakken, een volhardende reeks rechtszaken is genoeg.

Eddy zet zijn pet recht en laat een strak veld turbogras zien. Iedereen heeft gelijk, zegt hij: de boeren, de rapers, de natuurbeschermers. Maar daar heeft de kievit niks aan.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over