DE GROTE ANTI MINIMALIST

DE BEROEMDSTE JURKEN VAN GIANNI VERSACE ZIJN VIJF JAAR NA ZIJN DOOD VAN DICHTBIJ TE BEKIJKEN OP ZIJN OVERZICHTSTENTOONSTELLING IN LONDEN, INCLUSIEF DIE VAN PRINSES DIANA EN ELIZABETH HURLEY....

Er hing een wat rare, ongemakkelijke sfeer op de laatste vrouwenshow van Versace, begin vorige maand in Milaan. De tweede lijn, Versus en de Versace prêt-à-portercollectie werden, anders dan anders, niet afzonderlijk maar gezamenlijk getoond. De modewereld eigen, gonsde het meteen van de geruchten op de tribunes: zou het wel goed gaan met het modehuis? Merkwaardig waren ook de kleren die ontwerpster Donatella Versace liet zien. Ze deden denken aan oude ontwerpen van wijlen haar broer Gianni, maar dan nog feller gekleurd, nog korter, nog bloter. En stukken slechter gemaakt, een soort parodie op zijn werk.

Maar het raarste moment kwam toen de meeste bezoekers het pand allang weer verlaten hadden.

Een aantal fotografen kreeg na afloop van de show het aanbod nog een bijna-exclusieve foto te maken van ontwerpster Donatella Ver sace, de opvolgster van oprichter Gianni, met Britney Spears, adembenemend in een bijna-doorzichtige Versace-couturejurk. De fotografen werden naar een klein zaaltje gebracht, waar het beroemde duo zich binnen een paar minuten zou melden. Toen ze er na een half uur nog niet waren, wilde een van hen weer gaan - dan maar geen foto. Tot zijn verbijstering merkte hij dat dat niet kon; de bewaking had de deur achter hen op slot gedraaid. Zijn foto heeft inmiddels in verschillende kranten gestaan.

Het voorval laat weer eens zien hoe belangrijk celebrity-foto's zijn voor het huis Versace. Het drijft er zo'n beetje op. De naam Versace is onlosmakelijk verbonden met de beroemdheden die haar kleren droegen en dragen. Geen Versace-show zonder een in Versace gestoken Sting, Chelsea Clinton, Ma don na, Gwyneth Paltrow of Puff Daddy op de eerste rij. De pr-mensen delen voor aanvang van de shows zelfs lijstjes met namen uit, mocht je ze onverhoopt toch over het hoofd zien. En veel sterren op hun beurt vertrouwen, of in ieder geval, vertrouwden, blindelings op de kleren van Versace, waarin je alle aandacht op je gericht weet.

Toen ze in 1994 in De Jurk naar de première van Four Weddings and a funeral kwam, met Hugh Grant in de hoofdrol, was Elizabeth Hur ley op de eerste plaats de vriendin van. De zwarte, met vergulde veiligheidsspelden versierde creatie van Gianni Versace maakte de actrice in een klap wereldberoemd, en leverde haar een miljoenencontract op als het gezicht van Estée Lauder. Voor Prinses Diana markeerden haar iets bedektere, maar evengoed sexy Versace-jurken een heel nieuwe, onafhankelijke fase in haar leven.

De inmiddels mythische jurk van Hurley, en een met grote studs beslagen zijden jurk waarin Diana poseerde voor modefotograaf Patrick Demarchelier zijn van dichtbij te bekijken: ze openen Versace at the V & A, de grootste tentoonstelling die ooit aan Versace is gewijd en de grootste modetentoonstelling die ooit in het Victoria and Albert Museum in Londen is gehouden.

Er zijn meer kleren te zien uit de collecties van beroemde Versace-adepten. Een zachtgrijze, met talloze kralen versierde jaren dertig-avondjurk (Madonna), een heftig, zwart-wit geblokt pak (Elton John), een ogenschijnlijk maagdelijke, maar niets verhullende witte jurk (Courtney Love). Maar de symbiotische relatie van het huis met sterren, die in de tijd van Gianni zelfs niet te beroerd waren te poseren voor advertenties, vormt niet de hoofdmoot van de expositie. Versace legt de nadruk op Gianni Versace als modeontwerper; de catalogus heet dan ook The art and craft of Gianni Versace. Er is een grote foto te zien van Hurley, en een van Diana, maar verder gaat het puur om mode: een paar catwalkvideo's, op de achtergrond muziek uit de shows (Madonna: 'Gla mour can be bought') en, verspreid over vier grote zalen, honderddertig outfits, voor het grootste deel afkomstig uit de jaren negentig.

Gianni Versace was een van de weinige ontwerpers wiens werk geliefder was bij het grote publiek dan bij de modepers; vooral zijn Atelier-lijn, die hij presenteerde tijdens de haute-coutureweek in Parijs, moest het nogal eens ontgelden. Te Versace, te weinig haute. Maar zie, vijf jaar na zijn dood hebben veel ontwerpen van Versace nog niets aan kracht ingeboet. Sterker: hij blijkt een grotere vernieuwer geweest te zijn dan indertijd vaak gedacht werd.

Op 15 juli 1997 werd de toen 51-jarige Gianni Versace voor zijn huis in Miami doodgeschoten door de 27-jarige Andrew Cu na nan, die daarna zelfmoord pleegde. Broer Santo bleef verantwoordelijk voor de zakelijke kant, zus en muze Donatella, voor wie al eerder de Versus-lijn in het leven was geroepen, volgde hem op als hoofdontwerper.

De eerste seizoenen was het niveau, begrijpelijkerwijs, nogal wisselend. Maar de laatste show van Donatella Versace is niet geheel tekenend voor huis Versace. Donatella (officiële leeftijd 43) heeft een paar mooie collecties gemaakt, die - over het algemeen - ingehoudener zijn dan die van haar broer. Dat wil zeggen: iets minder stras, iets meer mouwen, voor de mannen meer street.

Haar latin-collectie van zomer 2000 was geweldig, en de hoog op- en uitgesneden jurk met bamboeprint is mede door draagster Jennifer Lopez zelfs een echte klassieker geworden. En de advertentiecampagne voor The Valley of the dolls- collectie, voor de winter erna, waarin mo dellen als verveelde, rijke Ameri kaanse huisvrouwen met big hair poseerden in protserige interieurs, is op menig netvlies blijven hangen.

Maar toch, ook die collecties halen het niet bij Gianni Versace. Het huis heeft dan ook niet meer de magie die het in de eerste helft van de jaren negentig had, toen iedereen die rijk en beroemd was, en iedereen die dat wilde lijken, automatisch naar Versace leek te grijpen. De Versace-winkel in de Am sterdamse pc Hooftstraat werd vorig jaar omgedoopt tot am, waar nu Ce li ne en Valentino verkocht worden, merken die volgens eigenaar Anne ma rie van Gaal beter bij de tijdgeest passen. Maar je kunt je afvragen of het alleen aan de tijdgeest ligt. Het is natuurlijk niet voor niets dat zestig-plusser Roberto Cavalli, wiens werk in veel opzichten doet denken aan dat van Gianni Versace, de laatste jaren bezig is met een miraculeuze wederopstanding, die zelfs door 11 september niet in het minst gehinderd lijkt te worden.

Of zoals Donatella eerder dit jaar in een interview zei: 'Je kunt mij niet vergelijken met Gianni. Hij was een genie. Ik ben... een zusje.' Een zusje dat overigens wel binnen de kortste keren de naam Gianni uit de bedrijfsnaam haalde, een geheel nieuw ontwerpteam aanstelde en het beroemde Medusa-logo onlangs verving door de letters dv.

Er is een klassieke regel voor vrouwen die goed gekleed willen zijn: trek je complete outfit aan, inclusief sieraden, en laat dan een ding weg. De Versace-variant zou luiden: doe er iets bij, en daarna nog iets.

Gianni Versace was de grote anti-minimalist. Over een geheel met kralen bezette catsuit, rechts groen en links geel, deed hij doodleuk nog een dessin van Vogue-covers (1991); een avondjurk van een felgekleurde print waarin hij Warhols Marilyn Monroe en James Dean blijmoedig door elkaar husselde, versierde hij aan de bovenkant overvloedig met gekleurde kralen (1991). Een legging met een wilde barokprint was ook nog eens bezet met glitters, en werd gecombineerd met een al even drukke top, een zo mogelijk nog drukker jasje, goudkleurige pumps met uitbundige strasversieringen in de vorm van schelpen en - bent u daar nog? - een beslagen riem, een enorm, uit gouden schelpen bestaand halssieraad, dito armbanden, joekels van oorbellen vol Medusa-hoofden en een tasje met een tijgerprint (1992).

Het is veel, het is schreeuwerig, het zit tegen het vulgaire aan, en je mond valt er ook nu nog van open. Of zoals Versace zelf graag mocht zeggen: 'Ik geloof niet in goede smaak.' Maar het afdoen als simpelweg smakeloos kan niet. Daarvoor zitten de ontwerpen veel te knap in elkaar, zijn te origineel, te vrolijk en veel te intrigerend en spannend: ze balanceren voortdurend op de grens van wat echt niet meer kan, maar ze gaan er zelden overheen.

Coco Chanel gaf vrouwen comfort en simpele chic, Yves Saint Laurent gaf hen de smoking, Yohji Yamamoto een artistiek-experimentele zwarte outfit, Giorgio Armani een stijlvol, understated pak voor naar het werk. Versace gaf hen, en hun mannen, de lol van de ongegeneerde overdaad.

En daarmee heeft hij de mode een stuk vrijer gemaakt. Als Gianni Versace er niet was geweest, was iemand als John Galliano, die in zijn collecties voor Dior ook constant bezig is de grenzen van wat wij mooi en smaakvol vinden op te rekken, misschien wel nooit zo beroemd geworden.

Gianni Versace leerde het vak in Zuid-Italië van zijn moeder, een kleermaakster in Reggio di Calabria. Op zijn 26ste verhuisde hij naar Milaan, waar hij aanvankelijk werkte voor grote commerciële merken als Genny en Callaghan. Zes jaar later, in 1978, richtte hij zijn eigen huis op. Hij maakte al snel naam, vooral door de eigen manier waarop hij materialen gebruikte: zijde bedrukte hij met dierenprints, leer gebruikte hij als stof. Hij borduurde en kreukte het, verwerkte het geraffineerd samen met tule, kant en pailletten en kralen, of versierde het met duizenden en duizenden studs.

Versaces beroemdste vondst is oroton, een materiaal dat hij begin jaren tachtig ontwikkelde met een Duitse fabrikant. Het is een soort netstof van metaal, gebaseerd op maliënkolders uit de Middeleeuwen, maar die, in tegenstelling tot het oorspronkelijke materiaal, soepel en verleidelijk om het lichaam valt. Dat het snel beschadigt, kil aanvoelt en erg zwaar is, maakte Versace verder niet uit. Zijn kleren moesten perfect zitten - avondjurken hadden aan de binnenkant vaak ingewikkelde, corsetachtige constructies om alles op z'n plaats te houden - maar comfort mocht nooit vóór impact gaan.

De echte opmars van Gianni Versace begon eind jaren tachtig, toen de mode steeds meer door soberheid geregeerd werd en hij een van de weinige ontwerpers was die nog voorzag in onvervalste glamour, die nog eens versterkt werd door de modellen die hij gebruikte: populaire fotomodellen, die hij enorme gages en gratis couturejurken gaf en die daarmee de status supermodel verwierven. Zelden zulke zelfbewustheid, arrogantie bijna, gezien als bij de Versace-shows van halverwege de jaren negentig.

Behalve glamour voorzag hij vooral in seks. De prostituees in zijn geboortedorp zijn, zoals hij zei, een grote inspiratiebron geweest. En het uiterlijk van Donatella (erg blond, erg bruin, erg veel bovenlip en nog meer diamanten) mag dan inderdaad behoorlijk die kant opgaan, het is te kort door de bocht om te zeggen dat hij van vrouwen hoeren maakte. Eerder, om maar eens een uitgekauwde uitdrukking te gebruiken, sterke vrouwen (nooit meisjes), die niet bang zijn op een bijna agressieve manier hun seksualiteit te laten zien. Het meest expliciete voorbeeld daarvan is de collectie voor winter 1992/1993: op sm gebaseerde, met leren banden en gouden gespen versierde jurken. Hard, maar dankzij de lange, simpele rok die eraan vastzit, tegelijk vrouwelijk en elegant.

Ook mannen werden bij Versace, en daarin was hij tamelijk revolutionair, seksbommen. In Men without ties, zijn koffietafelboek over mannen uit 1995, poseren modellen met ontbloot bovenlijf, met ontbloot onderlijf, naakt tussen geklede vrouwelijke modellen, in innige omstrengelingen met elkaar. En hij kleedde mannen net zo sensueel. In soepelvallende zijden overhemden bedrukt met het soort prints dat tot dan toe alleen voor vrouwenkleren werden gebruikt, zeer strakke spijkerbroeken, powerpakken vol goudkleurige versiering en stras, druk bewerkte, luxueuze leren jacks.

Het is overigens wel lastig het vernieuwende van zijn mannenkleren nog terug te zien. In tegenstelling tot de vrouwenkleren, zien de mannenpakken en de beroemde overhemden met wilde barokprints er behoorlijk verouderd uit. Deels doordat de schouders wel heel breed zijn voor deze tijd, maar misschien ook wel doordat ze (al dan niet als kopie van de hand van John de Wolf) zo enthousiast zijn omarmd. Je ziet de volkszangers, voetballers en iT-gangers nog steeds iets te goed voor je; de geile glamour van Versace was af en toe wel heel democratisch. Het zal nog een tijdje duren voor die schouders ook aan herwaardering toe zijn.

Meer over