De grootste afvalbak van Europa

In Noord-Cyprus ligt de grootste afvalbak van Europa. Het is een van de pijnpunten van de Europese Unie; hij staat symbool voor de problemen die zijn ontstaan nadat heel Cyprus in 2004 aan de EU werd toegevoegd.

In de bergen achter het pittoreske plaatsje Dikmen in Noord-Cyprus ligt de grootste afvalbak van Europa. Ruim 6 hectare rotzooi wordt hier door bulldozers platgewalst en in de grond geschoven. In een hoog, kaal, rood-bakstenen gebouw scheidt Yuri Antonov plastic en metaal dat over een lopende band schuift. Hij draagt gympen en een T-shirt. ‘Iedereen die hier werkt heeft een medische keuring gehad’, zegt hij. ‘We zijn allemaal gezond. Deze afvallucht maakt je sterk; als je altijd heel hygiënisch leeft, bouwt je lichaam geen anti-stoffen op en word je juist snel ziek.’

Pijnpunten
De afvalberg van Dikmen is een van de grootste pijnpunten van de Europese Unie. De vuilnisbelt symboliseert alle problemen die zijn ontstaan nadat heel Cyprus – dus ook het noorden dat door Turkije is bezet – in 2004 aan de EU werd toegevoegd. In Noord-Cyprus maken Turkse militairen de dienst uit. Daar gelden de EU-wetten niet en is de euro geen wettig betaalmiddel. Daar gelden Turkse regels en Turkije hoort niet bij de EU.

‘Dit is de enige plek ter wereld waar iedereen gratis afval mag storten’, zegt Birol Oztoycan, directeur van het rood-bakstenen gebouw waarin Yuro Antonov plastic door een shredder duwt. Op deze zijde van het terrein wordt ‘huishoudelijk’ afval gestort, dat door gemeenten wordt ingezameld. Oztoycans afdeling is commercieel; hij verkoopt vermalen plastics en metaal aan fabrieken in Turkije. ‘Wij willen recyclen en hebben een afvalverwerkingsinstallatie nodig, maar zo lang niemand hier voor zijn dump hoeft te betalen, krijg ik dat niet voor elkaar.’

Bedolven
Aan de overzijde van het pad, waarop jeeps en bulldozers af en aan rijden, ligt het terrein waar al twintig jaar dagelijks 600 ton vuilnis door bedrijven en overheidsinstellingen wordt gestort. Het wordt met vrachtwagens aangevoerd en niet gescheiden, maar linea recta onder de aarde bedolven. Oztoycan vermoedt dat het afval er tien lagen dik in de bergen ligt begraven. ‘Het terrein is er steeds hoger van geworden.’

Al het afval komt van heel Cyprus. De overheden in Noord- en Zuid-Cyprus communiceren hierover niet met elkaar – het eiland wordt al sinds 1974 geregeerd door een staakt-het-vuren tussen de Turks- en Grieks-Cyprioten. Er is geen wet voor afvalbelasting of statiegeld, er is nog nooit iemand voor illegale vuildump beboet.

‘Op last van de EU zamelen ziekenhuizen voeding, medicijnen, bloed, tissues en naalden gescheiden in, maar aan het eind van de dag belandt dat allemaal in Dikmen op één grote hoop bij elkaar’, zegt Beate Kröger, consultant ‘infrastructuur’ voor de EU in Noord-Cyprus. ‘Het is een puinhoop. Alle milieuregels van de EU worden hier geschonden.’

Kröger en haar collega’s hebben dit jaar voor het eerst EU-geld gekregen om in Noord-Cyprus aan infrastructuur en milieu te besteden. Het is niet veel, 259 miljoen euro, ‘maar dat krijgen we nooit uitgegeven’, zegt ze. ‘Het is de bedoeling dat de vuilnisbelt bij Dikmen wordt gesloten en en dat in Güngör een afvalverwerkingsinstallatie komt voor medisch en gevaarlijk afval. Maar door ruzie en onenigheid tussen Noord- en Zuid-Cyprus is dat een mission impossible.’

Hoofdletters
Ze heeft een rapport geschreven, Technische Ondersteuning van Constructiewerkzaamheden voor Afval Management, Infrastructuur en de Rehabilitatie van Vuilnisbelten in het Noordelijk Deel van Cyprus, met de titel in hoofdletters, zoals dat bij alle EU-verslagen gebruikelijk is. Maar het enige commentaar dat ze uit Brussel kreeg, was dat ze Noordelijk Deel van Cyprus niet met hoofdletters mocht schrijven. Ze maakt met haar rapport een wegwerpgebaar: ‘Wij mogen het Turkse deel niet erkennen of benoemen, maar zolang dat niet mag, valt hier ook niks te concretiseren.’

Op de vuilnisbelt van Dikmen werken 34 mensen, voornamelijk Turken, Moldaviërs en Kirgiziërs. Sommigen wonen tijdelijk in de barakken aan de rand van het terrein. ‘In Turkije werkte ik voor 400 dollar per maand, maar daar kon ik mijn gezin niet van onderhouden’, zegt Kuday Onuk (34), die net als Yuri Antonov plastic scheidt. ‘Hier krijg ik 700 dollar per maand.’ Hij hoopt nog eens metaal te mogen scheiden, want, zo zegt hij, ‘dat is heel zwaar werk, daarmee verdien je bijna 1.000 dollar per maand.’ Voorschriften of veiligheidsregels zijn er niet, erkent Onuk. Maar hij is niet gek: de handschoenen die hij bij de afvalscheiding draagt, heeft hij zelf gekocht, in Nicosia, op de markt. Hij aait een van de zwerfhonden over zijn bol en is tevreden met zijn werk. ‘Misschien word ik ziek’, zegt hij schouderophalend, ‘maar als ik niet genoeg verdien, heeft dat veel grotere consequenties.’

Afvalscheidingsdirecteur James Perks, een Brit die het rood-bakstenen gebouw in 2004 van zijn voorganger kocht, noemt de vuildump van Dikmen een ‘silly system’. ‘Dit is de enige plek ter wereld – en dan reken ik Afrika ook mee – waar je zonder te betalen het gevaarlijkste gif mag dumpen. Zie je die berg nylon? Dat is brandgevaarlijk en het vergaat in geen miljoen jaar. In Engeland wordt weleens iets uit een autoraam gegooid, maar daar wordt het opgeruimd. Hier blijft alle rotzooi liggen waar de eigenaar het neergooit, en het ligt hier tot in de eeuwigheid. De berg stopt met groeien zodra de EU een verdrag met Turkije sluit. Maar dat zie ik in mijn generatie niet gebeuren.’

Een werknemer verplaatst vuil op de vuilnisbelt in Dikmen. (Bart Mÿhl ) Beeld
Een werknemer verplaatst vuil op de vuilnisbelt in Dikmen. (Bart Mÿhl )
Meer over