DE GROENTEBOER VAN IEDEREEN

Albert Heijn wil ook de grootste fruitverkoper van Nederland worden, en de aanval op de marktkooplui wordt professioneel aangepakt. Verslag vanaf de winkelvloer en de 'agf-cursus' voor vijftienhonderd AH-medewekers....

Hoe zie je dat een ananas rijp is? 'Je plukt een blaadje uit de kroon. Alsie knak zegt, is-ie rijp.

Dus niet plop, knek of floep, maar knak. Echt kn & aacute;k.'

Het blaadje breekt.

Knak .

En nog een.

Knak. 'Hoorden jullie het?'

Het vruchtensap druipt vlak langs de manchetten van Gé Happe, de manager 'ongesneden vers' van Albert Heijn. Hij leert 1500 groente-en fruitverkopers hoe je een mango snijdt en waaraan ze de rijpheid van een avocado kunnen herkennen. En dat een avocado eigenlijk groente is. En hoe bananen vanuit Panama worden verscheept naar, 'pak 'm beet, Albert Heijn in Sint Oedenrode'.

'Heeft een ananas dorre bladeren? Gooi hem weg! Ja, jullie denken: dan zit ik met een afboeking van 1,99. Goed, verkoop hem aan een onwetende klant. Die denkt: wat een rijpe ananas. En jij hebt 1,99 op zak. Maar wat gebeurt er? De klant komt thuis, vindt hem smerig en koopt nooit meer een ananas bij jou. Wat kun je afboeken? De klant! Dat gaan we zo dus niet doen, hè?'

*

Het is zeven uur in de ochtend als Chris van Duijkeren op de bel van Albert Heijn-filiaal 1284 drukt. Op de winkelvloer heerst al volop bedrijvigheid. De manager 'kassa' lapt de ramen van de klapdeuren naar het magazijn, zijn collega 'houdbaar' sjokt achter een dweilmachine, een vrachtwagenchauffeur lost vers brood en de filiaalbaas worstelt met een reclamebord dat net zo groot is als hijzelf – 'Heerlijke roséwijnen, nu extra voordelig'.

Chris duwt een trolley vol tomaten uit het magazijn door de klapdeuren naar 'zijn' groente-en fruiteilanden. Hij zal het ritje van magazijn naar winkelvloer vandaag nog talloze malen herhalen met appels, frambozen, prijskaartjes of reclameborden. Elke avond verrijdt de avondploeg alle producten naar de koelcel in het magazijn, en elke ochtend zet Van Duijkeren alles weer terug in de winkel.

Chris zit midden in een omvangrijke veranderingsoperatie, waarvoor hij zojuist een groente-en fruitcursus heeft gevolgd. 'Er is te weinig besteld', zegt hij. 'Ik heb gisteren veel meer radijsjes verkocht dan ik verwachtte. Honderdvijf bosjes! Dat verkoop ik normaal nooit op maandag. De lege plekken ga ik trostomaten.' opvullen met * 'De perzik die wij zometeen gaan verkopen, hangt nu in Sevilla aan een boom!' roept 'versmanager' Gé Happe door de party-tent. Op een fabrieksterrein in Warmenhuizen demonstreert hij verkooptechnieken voor het nieuwe AH-zomerfruit aan alle agf-verkopers.

'Deze ananas is groen. Is-ie wel rijp? Jaháá, want onze leverancier Dole heeft in de tropen het suikergehalte van deze knoeperd gemeten. Zeg dus tegen je klanten: 'Onze ananassen zijn altijd rijp!' '

Elk voorjaar schakelen de Nederlandse supermarkten over van het winter-naar het zomerseizoen. Citrusvruchten, boerenkool, spruiten en het erwtensoeppakket maken plaats voor frambozen, meloenen en ananas. Dat betekent een nieuwe schap-indeling en een aardverschuiving in het logistieke inkoopproces. 'Als een mango uit Peru komt, is dat een heel ander verhaal dan wanneer die in Afrika wordt geoogst', zegt Happe.

Hij demonstreert hoe je een mango zo efficiënt mogelijk snijdt: 'Er zit een grote, platte pit in. Snij eerst de wangen eraf en snij er een ruitmotief in. Druk ze binnenstebuiten, zodat ze op een stekelvarken lijken. Nu kun je heel makkelijk het vruchtvlees eruit snijden. Probeer dat eens, jongens.'

*

'Goeiemorgen Chris!'

'Môgge, Thea.'

'Môgge, Lies.'

Om acht uur, als de lopende banden van de kassa's nog worden gestofzuigd, gaan de rolluiken van de winkel open. De eerste klanten staan al voor de deur. 'Het zijn altijd dezelfden', zegt Chris van Duijkeren. Hij loopt met een handcomputer langs zijn groenteen fruiteilanden om bestellingen op te nemen, en legt alles weer goed waar de klanten een rommeltje van hebben gemaakt. 'Dat doet wel zeer', zegt Chris. 'De witlof ligt gesorteerd opgestapeld, met de koppies naar elkaar toe. Maar de klanten willen altijd de onderste.'

Hij herschikt de receptkaarten bij de perenbak en wijst trots op de nieuwe koelversmaaltijden langs de achterwand. Maandagavond was de lancering van de nieuwe zomerworp – 'worp' staat voor 'winst door optimale ruimteverdeling en productiviteit'.

Hij toont de nieuwe vijfhonderdgrams nasibamigroente in voordeelverpakking, die het oude Euroshopper-merk vervangt. 'Dit ziet er veel beter uit, hè. Euroshopper was toch een beetje een gedegradeerd merk geworden.' Het aantal 'koken-en-stomenmaaltijden is uitgebreid van tien naar vijftien, met een groene aspergeschotel – 'heerlijk lijkt me deze. Het is sowieso een goeie tijd, Pinksteren is altijd een heel goed aspergeweekend. Met de Griekse ga ik vandaag stunten.'

*

In de bloemstukken op de partytafels in Warmenhuizen zijn paprika's, bloemkool en rode pepers verwerkt. Terwijl U2's hit Vertigo door de grote geluidsboxen dreunt, worden foto's van aardappels, komkommers en 'fruiteilanden' getoond. De band brult: Your love is teaching me how to kneel, Gé Happes' schootcomputer projecteert de tekst : 'Wij zijn de groenteboer van iedereen!'

Vijfentwintig jaar geleden bestond voorbewerkte groente uit bietjes, worteltjes en een bamipakket. Gesneden andijvie en een zakje soepgroente waren toen al 'heel heftig', zegt de manager 'ongesneden vers'. Nu verkoopt Albert Heijn jaarlijks meer dan honderd miljoen zakjes, pakjes en bakjes voorgesneden, 'panklare' groenten en fruit. Bij Albert Heijn-toeleverancier Vezet gaat het licht niet meer uit. De fabriek is 24 uur per dag, zeven dagen per week in bedrijf. Tijdens een rondleiding door de fabriek in Warmenhuizen zien de Albert Heijn-verkopers hoe manshoge messen grote bergen winterpeen, komkommers en uien in een razend tempo aan mootjes hakken.

Op de party-tafels liggen een ananas, een mango, een limoen, twee passievruchten, een mes, een ananasschiller en een snijplank. Happe leert de agf-verkopers van Albert Heijn hoe ze een tropische fruitsalade moeten maken, hoe je zacht fruit behandelt en wanneer de verkooppiek in kersen, aardbeien, bramen en frambozen wordt verwacht. 'En we pákken die piek !' *Een doos bananen weegt achttien kilo. 'Als-ie te hoog op m'n wagen staat, ga ik 'm niet tillen', zegt Chris over de dozen vol bananen op zijn trolley. 'Dan haal ik ze er trosje voor trosje uit.' In 2001 liep hij met rugklachten van het tillen bij een fysiotherapeut. 'Nu til ik vanuit mijn knieën.'

Chris (28) werkte direct na de mavo een half jaar bij Albert Heijn. Daarna kreeg hij een baan in een groentespeciaalzaak, waarvoor hij zijn vakdiploma AGF haalde, evenals zijn AOV-middenstandsdiploma, met de bedoeling een eigen zaak te beginnen. 'Ik vind dit echt een mooi product, weet je.'

Maar zijn baas, de groenteboer, 'redde het niet' door de alomtegenwoordige concurrentie van Albert Heijn. Hij ging failliet en Chris is nu weer terug in het bedrijf dat zijn baas kapot concurreerde. Hij geeft leiding aan vier mensen, en is zelf onderdeel geworden van een efficiënte winkelstructuur met talloze bazen boven hem. Wat de toekomst hem moet brengen, weet hij nog niet. 'Maar ik heb volgende maand examen voor mijn diploma middenmanagement', zegt hij. 'Als ik iets wil bereiken bij Albert Heijn, kan ik niet eeuwig op aardappels, groente en fruit blijven zitten.' * Gé Happe 'onthoofdt' een ananas en zet er een ronde, gekartelde schiller op. 'Draaien en duwen', zegt hij tijdens de workshop 'Zacht Fruit'. 'Draaien en duwen!' 'Zie je hoe mooi dat wordt? 'Draai, duw, draaien, goed zo.'

Albert Heijn bindt nu ook de strijd aan met de fruitverkopers op de markt. Groente wordt al voorlaatste namelijk in de supermarkt gekocht, maar voor fruit gaan klanten overwegend naar de markt en de groenteboer. 'Wat doen wij verkeerd', vraagt Happe retorisch.

Een marktkoopman, doceert hij, verkoopt zijn fruit in dozen. 'Wat doet Albert Heijn? Fruit in plastic kratten. Niet meer doen, dat doet denken aan logistiek, aan een bedrijf. Niet aan lekker smullen. Probeer je spullen voortaan dus in dozen te presenteren.'

*

Tijdens de pauze in filiaal 1284 gaat de discussie over raapstelen. 'Heb jij die nog nooit gegeten', vraagt caissière Annie verbaasd aan groente-en fruitspecialist Chris van Duijkeren. 'Klein snijden, goed laten uitlekken en door de aardappelpuree. Lekkerrrrr. Zonder spekkies, anders gaat de smaak verloren.' Ook asperges gaan er bij Annie goed in: 'Met een avocadosausje, uit de Allerhande. Lekkerrrr.'

Naast de deur van de kantine hangt een grote passpiegel. 'Zo ziet de klant u', meldt het bordje erboven. In filiaal 1284, in de Molenwijk in Amsterdam-Noord, werken 105 mensen in ploegendiensten. Chris is weliswaar gespecialiseerd in agf, vertelt managementassistent Alfry Bosboom, maar hij moet ook een kassa kunnen bedienen als dat nodig is. 'Onze mensen moeten zo veel mogelijk multi-inzetbaar zijn. Chris mag alleen niet op de delicatessenafdeling werken, want dat is onhygiënisch met zijn groente-en fruitschort aan.'

*

'Draaien en duwen! Heerlijk jongens, dit is mijn dertiende ananas en mijn vijftigste mango vandaag, maar het blijft heerlijk!' *Chris toont zijn lunchende collega's foto's van kroppen sla – 'mooi hè' – die hij bij een toeleverancier in Spanje heeft geschoten. 'Elk kroppie wordt daar met de hand afgesneden. Prachtig.' Chris heeft tweemaal achtereen de 'Bestewinkelprijs' van zijn regio voor de versafdeling gewonnen, die Albert Heijn jaarlijks uitreikt om het personeel te motiveren. Samen met vakkenvuller – 'dat ben ik wel, maar eigenlijk heet ik versmedewerker' – Mark is Chris twee keer 'geheel verzorgd' naar diverse toeleveranciers in Spanje geweest. Ook in het kantoor hangt een trits foto's van Chris, ditmaal van zijn groente-en fruitafdeling. 'Hier had ik nog negen meter schap', wijst hij. 'Door de komst van de olijfolies moest ik helaas twee meter inleveren.'

*

'Zet ananas, de koningin van het fruit, rechtop, met het kroontje naar boven.'

'Geeft grote artikelen de ruimte die ze nodig hebben.'

'Leg de bananen met de buikjes naar boven.'

Wat hebben deze 'gouden agf-regels' Albert Heijn sinds de groente en fruitcursus van vorig jaar gebracht? AH-manager Gé Happe toont een grafiek waarvan de rode lijn omhoog schiet. 'De klant vindt ons de beste supermarkt', roept hij door zijn microfoon. 'En die service, dat zijn jullie!'

Happes collega Jeroen Blaauw neemt het over, Albert Heijns manager 'Panklaar'. Er gingen ook dingen mis het afgelopen jaar, erkent Blaauw in de party-tent. Sneeuw in Granada, daar kan niemand iets aan doen. Maar die

wel neer op de broccoli van AH. 'En als het met Pasen meer dan achttien graden is terwijl wij net de zuurkool in de schappen hebben gelegd, kun je niet zeggen dat het echt lekker gaat.'

*

'Waar liggen de sperziebonen?'

'Gewone of gesneden?'

'Die van de bonus-aanbieding.'

'Aan de andere kant, ter hoogte van de weegschaal', zegt Chris.

De weegschaal wordt nauwelijks nog gebruikt. Artikelen worden bij de kassa gewogen, gescand en geprijsd om gesjoemel te voorkomen. 'Je hebt nou eenmaal klanten die vijf appels wegen, prijzen en in een zakje doen, en voordat ze het zakje dichtdoen er nog een zesde bijstoppen', weet Chris.

Om half twaalf pakt hij de afprijsrol met stickers waarop '35 procent korting' staat vermeld. De rol ligt in een kluisje om diefstal te voorkomen. 'Het is toch geld waard', zegt de verkoopspecialist. 'Soms verdwijnen rollen.'

Het is nog geen twaalf uur als de helft van de doosjes aardbeien is verkocht. Ook de ananassen vliegen het schap uit. Een klant vraagt of ze een groene of een rode mango zal nemen. 'Ze zijn altijd rijp op het moment dat ze bij ons in de winkel liggen', herhaalt Chris wat hij op de agf-cursus heeft geleerd. 'Eerst snij je de wangen eraf. Anders hou je niet veel over. Die pit hè. Die is heel groot en plat. Je duwt de wangen binnenstebuiten en dan kun je het vruchtvlees er heel makkelijk uitsnijden.'

*

'Zijn er nog vragen?'

Waarom lijken de sperziebonen soms net ouwe wijven, vraagt een agf-verkoper met een roodgeverfde hanenkam in de party-tent in Warmenhuizen.

'Waarom zijn de aardbeien soms net toverballen – wit van boven, rood van onderen?'

'Waarom scheuren de netten van de Spaanse perssinaasappelen zo snel open?'

'Waarom past de prei niet op de scanner bij de kassa? Daardoor wordt-ie altijd te goedkoop gewogen.'

'Nu we het toch over de caissières hebben, waarom slaan die meiden alle appels als Elstar aan?'

'Het preiprobleem heb ik al aan Ruud Fokker gemeld.'

Jeroen Blauw, de manager 'panklaar' van Albert Heijn, belooft alles na te trekken en er vanmiddag in het slotwoord op terug te komen. 'Vergeet niet, jongens, wij werken met levende handel. Komkommers met slappe punten zijn de tragedie van ons vak. Maar ik hoor jullie! En je weet het: je kunt mij altijd bellen. Mijn toestelnummer is 2345.'

*

Een sjieke dame die haar pekinees vooraan in filiaal 1284 heeft vastgebonden, vraagt aan Chris of die groene ananassen wel rijp zijn.

'Als ze bij ons in de winkel liggen, zijn ze altijd rijp', reproduceert hij, terwijl hij een blaadje uit de kroon trekt. 'Knak', zegt het blaadje. 'Dole, onze leverancier, heeft het suikergehalte in de tropen gemeten, dus zijn ze goed', zegt Chris. 'Maar als een blaadje knak zegt, weet je zeker dat ie rijp is.'

De dame trekt eveneens een blaadje uit de kroon, roept enthousiast: 'Ja! Hij knakt!', en legt de voorlaatste ananas van Chris' dagvoorraad in haar winkelwagen.

Meer over