De groene stad is geen hersenspinsel

Meer groen in huis, op het werk en in het ziekenhuis of op school kan werkgevers en zorgverzekeraars miljoenen guldens besparen....

ALLES in het Haagse restaurant leek perfect. De jas werd keurig aangenomen en in de garderobe gehangen. Aanwezigen wisselden op gedempte toon met elkaar van gedachten. De tafel was onberispelijk gedekt. En langs een van de muren hingen prachtige zware trossen druiven tussen stevig uitgelopen frisgroene wijnranken. Een welhaast overdadig uitzicht. Nou nee, dus.

'Dit is nou precies het tegenovergestelde van wat ik bedoel. Als we spreken over groen heb ik het natuurlijk niet over dit namaakgedoe van druiven en wijnranken. Die kunststofplanten zijn eigenlijk levensgevaarlijk. Als die krengen in de hens vliegen, is het leed niet te overzien, omdat er giftige processen vrijkomen.'

Arnoud Kwint, directeur van Alpha Consumer Communications in Den Haag, is een warm pleitbezorger voor meer integratie van groen in onze woon- en werkomgeving. Zodra hij spreekt over écht groen, kent zijn enthousiasme geen grenzen meer. 'We leven en werken in ruimten die vergeven zijn van chemicaliën. Verven, lakken, lijmsoorten, spaanplaten, fotokopieerapparaten, elektrofotografische printers en ga zo maar door. Niemand weet precies welke invloed die stoffen hebben op onze gezondheid, zeker niet in combinatie met elkaar.'

Hij haalt professor Tve Fjeld van de universiteit in Oslo aan. Zij stelde eind vorig jaar op een congres in Dresden dat de mens de afgelopen honderd jaar de biologische band met de natuur min of meer heeft verbroken. 'Het grootste gedeelte van de dag zijn we omgeven met niet natuurlijk materiaal. We brengen 80 tot 90 procent van onze tijd in afgesloten ruimtes door. Dat onderstreept het belang van een goed binnenklimaat. En dat niet alleen. Ook het uitzicht beïnvloedt ons algehele welbevinden.'

Fjeld verwees naar onderzoek van de Amerikaan Roger Ulrich. Die heeft vastgesteld dat ziekenhuispatiënten die een uitzicht vanuit hun bed hebben op een park veel minder pijnstillende middelen vroegen, korter in het ziekenhuis konden blijven, minder klachten hadden na een operatie en sneller gezond werden verklaard dan patiënten die op een betonmuur moesten uitzien. Juist die vroegen om meer pijnstillende injecties, terwijl de patiënten met uitzicht het konden afdoen met een aspirientje.

Een Zweedse studie kwam min of meer tot dezelfde conclusies. Kantoorpersoneel loopt aanzienlijk minder stress op als het uitzicht heeft vanuit de werkruimte op een bomen- of plantenpartij. Collega's die uitkijken op een saaie straat of parkeerplaats voelden zich eerder gespannen.

Fjeld haalde verder een onderzoek aan bij Statoil, de grootste oliemaatschappij van Noorwegen. Dat werd eind vorig jaar afgesloten en zal naar verwachting in juli worden gepresenteerd. Uit die studie blijkt dat moeheid, hoofdpijn, droge huid, hoesten en geïrriteerde ogen bij een groep proefpersonen met 30 procent verminderden nadat een hoeveelheid planten in de kantoorruimte was geplaatst. 'Planten hebben een aanwijsbare verbetering van het klimaat tot gevolg gehad.'

Zij trekt daaruit de conclusie dat 'groen' ertoe kan bijdragen de kosten, die veroorzaakt worden door ziekmeldingen van een of twee dagen, aanzienlijk te drukken. 'De arbeidseffectiviteit kan zowel door de terugdringing van de gezondheidsklachten als door het toegenomen welbevinden verbeterd worden. Uit maatschappelijk oogpunt is dit zeer interessant.'

Kwint krijgt hiervan echt een kick, bekent hij. 'Als het ziekteverzuim daalt, heeft dat belangrijke economische voordelen. Het is niet alleen leuk voor werkgevers, maar het kan zelfs aan het eind van de rit aantrekkelijk worden voor de zorgverzekeraars. Die zouden premies kunnen gaan verlagen. Dit is echt een woest interessant verhaal.'

Hij is ervan overtuigd dat ook het bedrijfsleven baat heeft bij meer groen. In een bloemen- en plantenrijke omgeving winkelen klanten langer en kopen ze meer, zo heeft Amerikaans en Noors onderzoek aangetoond. Supermarkten en winkelcentra hebben zich, volgens Kwint, veel te veel afgesloten van natuurlijke elementen door alleen de ruimtes te vullen met koopwaar. Meer groen vertaalt zich in langere bezoektijden, hogere bestedingen en meer klanten. Kwint: 'Ons groenbewustzijn moet gewoon sterker worden.'

'Dat is nou precies waarmee wij al jaren bezig zijn', zegt Rudof Das in de tekenkamer van zijn woning in een buitenwijk van Arnhem. Das is technisch illustrator, ontwerper, noemt zich ook futuroloog. Ook hij is ervan overtuigd dat er veel meer oog moet komen voor groen in de menselijke omgeving. 'De vraag hoe om te gaan met het groen wordt steeds klemmender', beweert hij.

'Op het gebied van ruimtelijke ordening moet bijna nergens ter wereld in korte tijd zoveel gebeuren als in Nederland. De ruimte wordt steeds schaarser, ook door de toenemende bevolkingsdruk, die de komende jaren niet minder zal worden. Het groen moet dus meer dan voorheen worden geïntegreerd in nieuwe woongebieden, in huizen zelf, kantoren, scholen en ziekenhuizen.'

Das is ervan overtuigd dat de oplossing van de ruimteschaarste en de noodzaak van integratie van groen in de leefomgeving gevonden moet worden in piramide-achtige bebouwing, die in een hoek van ongeveer 35 graden schuin omhoog wegloopt. 'Uitgangspunt is dat het groen maximaal wordt geïntegreerd. Door zulke terrasbouw ligt het groen als het ware aan je voeten.'

Enorm futuristisch zijn de hersenspinsels van Das niet eens. Terrasvormige bouw is al jaren te zien in Frankrijk en Zwitserland; hier en daar op beperkte schaal in een Nederlandse woonwijk. Ook in de gebouwen van het Amsterdamse architectenduo Ton Alberts en Max van Huut, het 'ING-bankkasteel' in Amsterdam-Zuidoost, de Gasunie in Groningen en het nieuwe gemeentehuis in Wormer staan natuur-en milieuelementen centraal. Het is eigenlijk het Ei van Columbus, meent Das. Maar als het zo eenvoudig is, waarom wordt er dan nog niet op grote schaal aan begonnen?

'Zo'n experiment moet op redelijk grote schaal worden uitgevoerd om succesvol te zijn. Veel schoonheidscommissies komen krijsend bijeen en zeggen dat het niet kan. Maar het kan wel, alleen heb je lef nodig. In de Noordoostpolder was het prachtig geweest, maar daar is veel te veel linialenwerk geleverd. Recht toe, recht aan. Je moet dus een gemeente hebben die zoiets aandurft.'

Apeldoorn is zo'n gemeente. Das werd gevraagd een ontwerp te maken voor 4500 woningen op een kleine 140 hectare. Op de vloer van zijn werkkamer ontvouwt hij zijn tekeningen, waar hij al pratend druk overheen stapt. Op het ontwerp staan drie grote piramides van twintig verdiepingen, tegen de zeventig meter hoog. 'Deze piramides worden verbonden door boulevards die boven het maaiveld lopen. Daartussen liggen vijftien kleinere woonpiramides. Parkeerruimte is er onder de gebouwen. Tussen de wooneenheden liggen zandgebieden, stukken bos en plassen met rietstroken. Uitgangspunt is dat het groen maximaal wordt geïntegreerd.'

De woningen die verspringen hebben allemaal balkons met veel groen. 'Er is een wijds uitzicht. De wijk wordt ontsloten door de telecanapé. Een vorm van openbaar vervoer, een soort treintje dat rijdt op rubberbanden en de drie grote piramides onderling verbindt. Daartussendoor lopen fietspaden.' Voor de gemeente Houten heeft Das ook een dergelijk ontwerp getekend. Ook hier verspringen de zogeheten heuvelwoningen, valt licht van boven naar binnen en zorgen vides voor extra lichtinval. Binnenkort neemt Houten een beslissing over de mogelijke bouw van het piramide-project.

'Das heeft nagedacht over natuurlijke vormen in bouwen', zegt Kwint. De twee ontmoetten elkaar enkele jaren geleden; hun gedachtengoed ligt in elkaars verlengde. 'Das laat het licht op een speciale manier naar binnen vallen, waardoor er meer mogelijkheden voor groen kunnen ontstaan. Dat kan, zeker als het gaat om de werkomgeving, gunstige maatschappelijk gevolgen hebben.'

We werken in een oncontroleerbare omgeving, vindt Kwint. Zitten opgeborgen in blokkendozen die bijna totaal zijn afgesloten van de buitenwereld. 'De mens is fysiek in een verkeerde omgeving bezig. Door getint glas zien we buiten regen en zon. De airco pompt in kantoorgebouwen de virus rond van een vent die op de vierde verdieping grieperig zit te zijn. Onderzoeken hebben nu uitgewezen dat we veel meer behoefte hebben aan contact met natuurlijke elementen.'

Op een papieren servet rekent hij voor hoeveel geld er bij een bedrijf met honderd werknemers kan worden uitgespaard als het ziekteverzuim voor een deel kan worden teruggedrongen. 'Stel dat er wekelijks per werknemer vijf uur produktieverlies is als gevolg van hoofdpijn. Op jaarbasis is dat voor de honderd personeelsleden al zo'n 25 duizend arbeidsuren. Bij een uurloon van zestig gulden komt dat op 1,5 miljoen gulden.

'Als je dat hele hoofdpijnverschijnsel met 30 procent kunt reduceren, bespaar je zo een half miljoen gulden. Door het terugdringen van gezondheidsklachten en een hoger gevoel van welbehagen heeft groen een veel grotere economische betekenis dan menigeen nu nog denkt.'

Meer over