Analyse

De geldkraan in Den Haag blijft wijd open staan

Het kabinet blijft maar met miljarden strooien. Investeren is het nieuwe toverwoord. Het begrip ‘bezuinigen’ komt in de verkiezingsprogramma's van politieke partijen nauwelijks voor.

 Minister Wopke Hoekstra (Financien) op Prinsjesdag in de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota.  Beeld ANP
Minister Wopke Hoekstra (Financien) op Prinsjesdag in de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota.Beeld ANP

Met de verkiezingen in zicht lijkt niemand op het Binnenhof aan geldgebrek te lijden. Voor de gedupeerden uit de kinderopvangtoeslagenaffaire heeft het kabinet ineens enkele miljarden extra beschikbaar en de coronasteun aan het bedrijfsleven werd eind januari met nog eens 7,6 miljard euro extra verhoogd. Woensdag vond minister Arie Slob van Onderwijs plotseling ruim 9 miljard euro in zijn achterzak om het onderwijs door de coronacrisis heen te slepen, waarvan 645 miljoen euro structureel geld.

Het kan verkeren: in 2012 leidde gesteggel over 9 miljard euro aan extra bezuinigingen nog tot de val van het eerste kabinet-Rutte. Dat kwam omdat VVD, CDA en gedoogpartner PVV die miljarden ook daadwerkelijk ergens vandaan moesten halen. Ze moesten snijden en schrappen in de overheidsuitgaven om dat bedrag bij elkaar te sprokkelen. Pijnlijke keuzes maken, dus.

In coronatijd hoeft dat niet meer, vindt het overgrote deel van de politieke partijen. Slobs kapitaalinjectie in het onderwijs wordt gewoon bij de staatsschuld opgeteld, net als de miljarden kostende schadevergoedingen voor de toeslagenouders. Het kabinet sprak een jaar geleden af dat de kosten van de coronasteun aan bedrijven sowieso ten laste van de staatsschuld zouden komen. Voor die noodsteun heeft het kabinet tot dusver 75 miljard euro begroot, maar die teller zal dit jaar zeker verder oplopen.

Overheidsschuld

Minister Wopke Hoekstra van Financiën gaf de Tweede Kamer eind vorige maand een nieuwe financiële tussenstand. De overheidsschuld zal dit jaar op circa 61,2 procent van het bruto binnenlands product uitkomen, dus boven de Europese begrotingsnorm. In die berekening was de 9 miljard euro van Slob nog niet meegenomen.

De Nederlandse politiek lijkt er vanuit te gaan dat de pandemie tegen de zomer bedwongen is, zodra de vaccinatiecampagnes zijn afgerond. Voorheen zouden in elk geval de rechtse partijen de reflex hebben gevoeld om daarna de overheidsuitgaven fors te verlagen. Na de kredietcrisis van 2008 voerden drie opeenvolgende kabinetten zware bezuinigingen door. Die moesten de overheidsfinanciën weer in lijn met de Europese begrotingsnorm brengen.

Investeren

Dit keer wil geen enkele grote partij de uitgaven beperken. Tenminste, niet in de volgende kabinetsperiode. In de verkiezingsprogramma’s is het woord bezuinigen amper terug te vinden. Het nieuwe toverwoord is ‘investeren’. D66: ‘We willen structureel blijven investeren...het is verstandig om ruim de tijd te nemen om de staatsschuld weer af te bouwen.’ Ook voor de ChristenUnie is de staatsschuld iets van later zorg: ‘Met de huidige extreem lage rente is een hogere staatsschuld te billijken.’

Zelfs de VVD, traditioneel toch een partij van ‘de hand op de knip’, schrijft in zijn programma: ‘We kiezen voor een andere aanpak dan tien jaar geleden. In plaats van bezuinigen, kunnen we de economie juist stimuleren. Tijdens de coronacrisis accepteren we tijdelijk een hoger tekort en hogere schuld, om te kunnen investeren in economisch herstel.’

Kentering al voor corona

De kentering in het politieke schuldenbesef was ruim voor de coronacrisis al te bespeuren. De afkeer van bezuinigen heeft deels te maken met de ervaring uit de jaren 2009-2013. Nogal wat economen houden de politiek voor dat de zware bezuinigingen na de kredietcrisis de economie alleen maar verder in de problemen brachten. Tijdens een economische crisis moet de overheid juist extra uitgaven doen om de economie te stimuleren, doceert een van de hoofdstromingen in de economische wetenschap.

Daarbij komt dat geld lenen de Nederlandse staat geen geld meer kost, maar de schatkist juist geld oplevert. In januari schreef Nederland voor het eerst een 30-jaarslening uit tegen een negatieve rente. De staatsschuld mag dan razendsnel stijgen, Hoekstra is elk jaar minder kwijt aan rentebetalingen.

Zo ligt straks op de formatietafel ook de verhoging van de salarissen in de gezondheidszorg. Het kabinet hield dat oppositievoorstel een jaar lang tegen omdat het te duur zou zijn. 1 procent extra loonsverhoging voor zorgmedewerkers kost 560 miljoen euro per jaar. Na de val van het kabinet verklaarden regeringspartijen D66 en ChristenUnie zich alsnog voorstander, waardoor een ruime Kamermeerderheid zich nu achter deze nieuwe miljardenuitgave schaart.

Meer over