De geheimen van Edam in wandeltempo ontrafeld

Van onze medewerker..

Ronald Ockhuysen

EDAM

Stel: je laat een Nederlander jarenlang de wereld rondreizen. Vervolgens vlieg je hem op zomaar een zomerse dag van de andere kant van de wereld naar Edam, maar je houdt die bestemming voor de met blinddoek en walkman bewerkte Nederlander geheim. Bij aankomst laat je hem geblinddoekt door een verlaten, Edammer straat slenteren. Zelfs dan weet die proefpersoon binnen drie tellen dat hij terug is in Nederland.

Wie door Edam wandelt, hoort straatklinkers klinken, water kabbelen, een carillon-lied klateren, en, echt waar, houten klompen ketsen. Een wandelaar in Edam ziet in 1995 de beelden die Martinus Nijhoff in 1916 in De Wandelaar beschreef, oer-Hollandse beelden, alsof Vermeer hier als stadsarchitect zijn geld verdiende.

Met een wandeltocht door Edam, gelardeerd met korte voorstellingen op vijf 'geheime' lokaties, doet Speeltheater Holland zijn naam eer aan. Het toneelgezelschap dat voornamelijk voorstellingen voor de jeugd maakt, vond een oorspronkelijke manier om de contacten met de volwassenen en de kinderen uit de buurt te verbeteren.

Aan tweeduizend schoolkinderen werd gevraagd hun geheim op papier toe te vertrouwen. Op basis van die anonieme ontboezemingen richtte Speeltheater Holland een tentoonstelling in en organiseerde de groep een wandeltocht langs vijf korte voorstellingen: 5 geheimen in Edam.

De tentoonstelling biedt een ontroerend inzicht in de kinderziel. Achterin het theater tonen twee ronde diaschermen, als ogen die niet kunnen liegen, getekende en geschreven geheimen. Tegelijkertijd klinken uit geluidsboxen voorgelezen geheimen. Met schatkaarten hebben veel van die geheimen te maken, en met afluisteren, in 't geniep lipstick gebruiken, seks ('Toen vond ik een doosje ballonnen') en geweld. Terwijl een jongensstem in Volendams dialect toegeeft 'soms niet één maar drie snoepjes te pakken', vertellen gekleurde hanepoten op het diascherm een ander verhaal: 'Als ik de deur dan open doe dan trapt, stompt en knijpt moeder me helemaal blauw'.

Dit materiaal diende als inspiratiebron voor een aantal theatermakers. Zij maakten met een minimum aan middelen vijf korte voorstellingen op de meest verrassende lokaties, lokaties waarlangs de rondgang door Edam de liefhebbers voert. En allemaal, zeven of zestig jaar oud, vallen de wandelaars van de ene in de andere verbazing.

In de kelder van een huis aan de Spuistraat wekt poppenspeler Elout Hol een geheimzinnig heerschap tot leven. Wat verderop doen Servaes Nelissen en Aike Dirkzwager een Doopsgezinde schuilkerk in een ijshockey-hal veranderen. Weer drie straatjes, een hal van een woonhuis en een tuinpad verder brengen vijf jonge dames een angstaanjagend bewegingsstuk op een hooizolder.

Dan, hup, in het bootje om onder de dam, met het water als speelvloer, een absurd stukje te aanschouwen van Ad van Iersel en Pieter Vrijman. Tot slot belandt de groep in het thuishonk van de lokale biljartvereniging, waar Onno Roozen en Inèz Derksen de trieste wereld van een eenzame, door dwanggedachten geteisterde barkeeper uit het niets doen verschijnen.

Wat de vijf van aard zo verschillende toneelstukjes bindt, is de eenvoud waarmee ze de fantasie op gang zetten. Wanneer onder de dam, bijvoorbeeld, een stem de waterstanden voorleest, gaan de gedachten automatisch naar de jaren waarin de wereldontvanger, verzamelbak van vreemde talen, gelijk was aan de wereld die op latere leeftijd veroverd zou worden.

Die wereld blijkt tijdens 5 geheimen in Edam opeens, en voor even, overzichtelijk te zijn. De bomen mogen er wezen, de lucht is ook al prachtig, om over de dan weer ontroerende, dan weer droogkomische toneelstukjes nog maar te zwijgen. Diegenen die in Edam een gewone wandeling maakten, zullen zich hebben verbaasd over de opgetogenheid waarmee de klanten van Speeltheater Holland door de straten liepen. En ze zullen zich hebben afgevraagd: wat is toch hun geheim?

Welnu, vooruit dan maar. Het geheim is dat in Edam het meest innemende zomertheater van dit jaar wordt gespeeld dat de overige theaterspektakels doet verbleken.

5 geheimen in Edam door Speeltheater Holland.

In Edam tot en met 4 augustus (beh. ma. en di.).Info: 02993-72295

Meer over