DE GEEST IN DE FLES

IK MOET er niet aan denken dat de pil van Drion er ooit zal komen. 'Ik zie niet voor me hoe ooit een regeling zou kunnen worden getroffen waarbij zoiets zorgvuldig kan'....

De premier distantieerde zich afgelopen donderdag van de 'persoonlijke bespiegelingen' van minister Borst van Volksgezondheid. Borst wilde wél een debat over het verstrekken van dodelijke middelen aan ouderen die 'levensmoe' zijn.

Het was opmerkelijk dat geen enkele politieke partij zo'n debat op dit moment opportuun acht. Zelfs Borsts eigen D66, dat als enige partij wel te porren is voor verdere uitbreiding van de mogelijkheden tot hulp bij zelfdoding, vond haar interview in NRC Handelsblad van 14 april 'geen gelukkige zet'.

Dat interview bevestigt de indruk dat Borst de euthanasiewet ziet als een voorlopig compromis, een tussenstand. Door zijn interpellatie heeft CDA-leider De Hoop Scheffer premier Kok terecht gedwongen om een definitieve grens te trekken. Euthanasie blijft voorbehouden aan mensen die aan een uitzichtloze ziekte lijden en voor wie geen behandeling meer mogelijk is.

Dat was ook de uitleg die minister Korthals van Justitie aan de nieuwe wet heeft gegeven. Het SP-Kamerlid Kant stelde Korthals bij de behandeling in de Tweede Kamer de volgende vraag: 'Kan ondraaglijk en uitzichtloos lijden zonder een aanwezige ziekte grond zijn voor een rechtmatige hulp bij zelfdoding?' Het antwoord was even juist als duidelijk: nee.

Was de euthanasiewet eigenlijk wel nodig? De oude regeling maakte in de praktijk een zachte dood al voor elke terminale patiënt bereikbaar. En wat mij betreft blijft euthanasie beperkt tot medische hulp in de stervensfase.

In die fase is het immers al moeilijk genoeg om verantwoord en zorgvuldig te handelen. Wie het niet zelf heeft ervaren, kan het lezen, bijvoorbeeld in de verslagen van het veldonderzoek van de cultureel-antropologen Anne-Mei The en Robert Pool. Wat een weloverwogen en onontkoombare beslissing behoort te zijn, blijkt in de praktijk maar al te vaak een diffuse mengeling van angst, ruzie, toeval, willekeur en paniek.

Dat is niet zo verwonderlijk. De patiënt is over het algemeen maar beperkt toerekeningsvatbaar: hij is afhankelijk, onderhevig aan wisselende stemmingen, bang voor de dood, wanhopig of depressief. Dat maakt het heel moeilijk om de ernst van de doodswens te doorgronden.

Ook de arts bevindt zich in een hele bijzondere stress-situatie, waarbij emoties gemakkelijk de rede kunnen overstemmen. Er wordt een geweldig appèl op hem bedaan: 'Jij bent mijn redder. Als je me niet helpt, ben je schuldig aan mijn lijden'.

De bescherming van mensen in hun laatste, meest kwetsbare, fase van hun leven was onder de oude regeling niet altijd voldoende gewaarborgd. Door lichtzinnige uitspraken van de Hoge Raad was het begrip ondraaglijk lijden zodanig opgerekt, dat de gemoedstoestand van de patiënt belangrijker was geworden dan de diagnose van de dokter.

Korthals verwierp mijns inziens dan ook volkomen terecht de opvatting dat de wens van de patiënt doorslaggevend is. Euthanasie is een gezamenlijke onderneming van patiënt en arts. De laatste komt het oordeel toe over de uitzichtloosheid van het lijden, dat immers medisch objectiveerbaar is. De betekenis van de euthanasiewet ligt precies in deze afbakening.

Het verstrekken van een 'pil van Drion' door artsen aan ouderen die niet ziek zijn, is volledig in strijd met de geest van de nieuwe euthanasiewet. De arts geeft dan immers de zaak geheel uit handen en laat de oudere aan zijn lot over.

Sommigen menen dat het zelfbeschikkingsrecht van mensen wordt geschaad als ze geen toegang krijgen tot middelen om een eind aan hun leven te maken. Het Humanistisch Verbond, dat het zelfbeschikkingsrecht hoog in het vaandel heeft staan, noemt dit argument in zijn - afwijzende - standpuntbepaling De 'Pil van Drion': het juiste antwoord? niet houdbaar.

Ik citeer: 'Uit het zelfbeschikkingsrecht van individuele mensen vloeit geen plicht voor de samenleving voort om middelen tot zelfdoding te verstrekken. De samenleving heeft de plicht om het leven en het subjectieve welzijn van mensen te beschermen. En daaruit vloeit voor de samenleving een plicht en een verantwoordelijkheid voort om de meningsvorming van de hulpvrager te toetsen, alternatieven voor zelfdoding aan te bieden en eventueel euthanasie of hulp bij zelfdoding te weigeren. Met het invoeren van een Pil van Drion zouden deze voorwaarden worden losgelaten.'

Meer over