Bellen metonze politieke verslaggever

‘De formatie is in een totale impasse beland: afloop is onduidelijk, maar dit gaat nog wel even duren’

Na de fotoblunder en daaropvolgende commotie donderdag, moet de kabinetsformatie vrijdag met nieuwe verkenners verder. Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD) maakten plaats voor Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66). Wat kunnen we verwachten? We bellen met politiek verslaggever Frank Hendrickx.

Wouter Koolmees en Tamara van Ark hebben de opdracht verkennende gesprekken te voeren voor een nieuw kabinet aanvaard.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Wouter Koolmees en Tamara van Ark hebben de opdracht verkennende gesprekken te voeren voor een nieuw kabinet aanvaard.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Donderdag was een zeldzaam hectische dag. Wat we kunnen we vandaag verwachten?

‘Vooral VVD-leider Mark Rutte heeft nu olie op het vuur gegooid. Hij zei voor de camera’s van de NOS dat de opmerking over een ‘functie elders’ voor Pieter Omtzigt in elk geval niet van hem afkomstig is.

‘Maar hij zei ook dat niemand hier uitleg over gaat geven, ook de als verkenner gestopte Kajsa Ollongren niet. Dat is ontzettend slecht gevallen bij alle andere partijen in de Tweede Kamer. Die willen wel degelijk eerst een debat over wat er precies gebeurd is in de verkenning. De formatie is nu eigenlijk in een totale impasse beland.’

De nieuwe verkenners Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66) wilden sowieso helemaal opnieuw beginnen, toch?

‘Dat was inderdaad in eerste instantie nog het idee. Zij wilden gewoon iedereen opnieuw uitnodigen met de gedachte: beginnen met een schone lei en laten we gewoon vergeten wat er gebeurd is.

‘Maar de PvdA heeft al gezegd: wij gaan niet praten zolang we niet eerst gedebatteerd hebben. Niet alle partijen zullen dus zomaar aanschuiven.

‘Dat debat gaan ze volgende week aanvragen. Ik vermoed dat er tot die tijd niet zo heel veel gaat gebeuren.’

Verwacht je dat dat debat er ook komt?

‘Het probleem is: een debat met wie? De oppositie wil een debat met de vorige verkenners Ollongren en Jorritsma, met name die eerste. Alleen bestaan de verkenners formeel niet. Hun functie is al improviserend ontstaan. Ze worden nergens in een reglement van orde genoemd.

‘Maar goed, nu er zo op aangedrongen wordt, zal er toch iets moeten gebeuren. Ik vermoed dat de nieuwe verkenners misschien uitleg gaan geven, maar veel partijen lijken ook daar geen genoegen mee te willen nemen. Het is nog onduidelijk hoe het gaat aflopen. Ruttes opmerking dat niemand uitleg gaat geven, lijkt me in ieder geval niet houdbaar.’

Een aantal van de fractievoorzitters zit ook nog eens in quarantaine, omdat ze met de positief geteste Ollongren in een ruimte zijn geweest.

‘Dat maakt het ook niet gemakkelijker, nee. PvdA-leider Lilianne Ploumen heeft een melding gekregen van de corona-app, dus die moet echt in quarantaine. Anderen hebben dat uit voorzorg ook gedaan.

‘De nieuwe verkenner Koolmees heeft gezegd dat hij de gesprekken liever fysiek wil voeren. Hij geeft de voorkeur aan anderen in de ogen kunnen kijken.’

De formatie loopt dus flinke vertraging op?

‘Ja, zeker. Iedereen die hoopte op een snelle formatie kan nu achteroverleunen. Dit gaat wel even duren.’

Heeft het uitlekken gevolgen voor de onderhandelingspositie van partijen?

‘Ja, honderd procent. De vier meest explosieve woorden uit de memo’s waren natuurlijk ‘Positie Omtzigt, functie elders’. Die verkenners hebben daar helemaal niks mee te maken. Die moeten alleen op zoek naar een informateur.

‘Het CDA is ziedend. De relatie tussen de partijtop en Omtzigt was natuurlijk al precair, maar voor de partij wordt het nu een stuk lastiger. Die voelen zich in hun hemd gezet. Zij hebben ook het idee dat de VVD, D66 en andere partijen gefixeerd zijn op het functioneren van Omtzigt. Tegelijkertijd is het CDA bijna onontbeerlijk voor een coalitie.

‘Dan was er nog de opmerking dat linkse partijen elkaar niet zouden vasthouden. De PvdA heeft nu herhaald dat ze wel aan linkse medepartijen vasthoudt. Achter de schermen hoorde je dat de hoop toch een beetje was dat de PvdA misschien alleen bij de coalitie zou willen aansluiten. Dat wordt nu alleen maar moeilijker en op deze manier wordt de spoeling wel dun.

‘Sommige punten die op de uitgelekte memo stonden, waren wel zo’n beetje bekend. Bijvoorbeeld dat er weinig animo is voor een minderheidskabinet of dat een meerderheid in de Eerste Kamer geen halszaak is. Daarom is het ook zo moeilijk om te zeggen: het waren zomaar wat puntjes. Veel van wat daar stond kwam overeen met wat iedereen weet dat klopt. Het waren niet zomaar wat losse opmerkingen.’

Meer over