'De financiële wereld loopt zichzelf voorbij'

De jacht op geld en winstgroei gaat te ver Na een mediastilte van vijf maanden doet Grolsch-topman J. Troch uit de doeken hoe het hem en zijn bedrijf vergaat....

We staan op het dak van de Grolsch-brouwerij, die hoog boven Enschede uittorent. Links zien we de resten van de wijk Roombeek, rechts kijken we op het lagergelegen dak van de bottelarij, een mozaïek van teerlappen waarmee de gaten na de vuurwerkramp zijn gedicht. Vorige week is de staf van Grolsch terugverhuisd naar Enschede, na een tijdelijke toevlucht in de Groenlose vestiging, dertig kilometer verderop.

'Burgemeester Mans gaat hier regelmatig het dak op', vertelt bestuursvoorzitter Jacques Troch. 'Om bezoekers te laten zien hoe erg het is geweest.'

Vijf maanden nam Troch een mediastilte in acht. 'Te vroeg', meldde de woordvoerder bij elk vergeefs verzoek om een interview. 'Te emotioneel', zei hij eens. En nog steeds is de eerste man van Grolsch aangeslagen door de gebeurtenissen op de dertiende mei. 'Je hebt een fulltime baan, en daar komt ineens een crisis bij - de grootste crisis die je je kunt indenken. Zestig procent van je productiecapaciteit ligt in één klap stil, tientallen medewerkers zijn hun huis verloren. Dan denk je: hoe redden we ons hier uit?'

Maar Grolsch heeft zich er aardig doorheen geslagen. Concurrenten stelden brouw- en bottelcapaciteit ter beschikking, klanten bleven het merk trouw, na 16 dagen begon 'Enschede' weer te produceren en 'de koers heeft geen gekke dingen gedaan'.

Troch laat foto's zien die direct na de ramp op het terrein zijn geschoten. Verbrande deuren hangen uit hun sponningen, muren zijn ontzet en het betonnen plafond in het hart van de brouwerij is naar beneden gekomen. Maar misschien is deze herfst, de 'doorstart', wel het ergst, zegt hij. 'De eerste weken was iedereen op hetzelfde geconcentreerd: hier zijn we mee bezig, dát moet gebeuren, dáár willen we naartoe. Alle neuzen dezelfde kant op.

Sommige mensen zijn er week-in-week-uit mee bezig geweest, zoniet fysiek, dan wel in gedachten. Nu worden we moe, en prikkelbaar. Je hebt weleens te weinig begrip voor een ander, te weinig geduld met elkaar. We werken hier met mensen die elke dag door dat rampgebied moeten, van wie familie is getroffen of die zelf in een caravan moeten wonen. Dat vergt een nazorg die onontbeerlijk is.'

In overleg met de Arbodienst krijgen leidinggevenden extra training over stressherkenning en hoe ze daarmee om moeten gaan. Ook waren er verschillende debriefing-bijeenkomsten voor bedrijfsbrandweer en personeel dat meteen na de ramp probeerde te redden wat er te redden viel. Aanstaande vrijdag gaat de hele 'Grosch-familie' een dag op stap, feestvieren, gedenken, 'een paar glaasjes bier drinken om de zorgen te vergeten'.

En het helpt, zegt Troch, om erover te praten. De situatie heeft hem veranderd. 'Drastisch.' Hij maakt graag van de gelegenheid gebruik om zijn visie op de wereld van 'geld-geld-en-nog-meer-geld' te geven. Want 'als je die ellende hebt meegemaakt, ga je bij jezelf de zaken toch anders op een rij zetten'.

Cynisch: 'Ik denk weleens: in wat voor wereld leven we eigenlijk? Hoe groter de reorganisatie die iemand aankondigt, hoe meer mensen je gaat ontslaan, des te beter de beurskoers reageert. En daarbij zegt men: ''Dat is helemaal niet zo erg, er zijn banen genoeg te vinden.'' Maar je praat over mensen die in de buurt wonen, jarenlang het werk doen wat ze doen, hun collega's graag mogen. Daar kun je in die bewoordingen toch niet over spreken?'

De verhoudingen zijn zoek, vindt de bestuursvoorzitter. Hij is van mening dat 'bedrijven in het algemeen' er eens goed over zouden moeten nadenken of ze niet naar een beter evenwicht kunnen streven tussen het belang van aandeelhouders, werknemers, leveranciers en consumenten. 'Ik vind echt dat we de laatste tijd, onder invloed van het Amerikaanse model, te ver afdwalen van de Rijnlandse overlegeconomie naar het systeem dat ik het 'prairiemodel' noem. Die ongecontroleerde jacht op geld en winstgroei. . . Dat gaat echt alle perken te buien. Het draait te weinig om de mensen. Natuurlijk moet je groeien en natúúrlijk moet je een behoorlijk dividend uitkeren, maar dat mag niet te ver gaan. Dat is niet goed.'

Het zijn - in deze tijd van aandeelhouderswaarde en optieprogramma's - woorden die niet vaak uit de mond van een topman van een beursgenoteerd bedrijf worden opgetekend. Toch vindt Troch niet dat Grolsch tegen de stroom inroeit. 'Nee, ik loop vóór. Wij lopen voor. Ik denk dat er een keerpunt gaat komen. De financiële wereld loopt zichzelf compleet voorbij. Ik ben niet de enige die er zo over denkt, gelukkig. Er wordt stilaan meer gepraat over de waardigheid van de mens, over de kwaliteit van het leven, over de drie P's; people, planet, profit. Maar ik merk dat diegenen die dit verhaal met mij delen meestal met pensioen zijn. Managers van grote bedrijven, van multinationals, uiten deze opvattingen pas nadat ze gestopt zijn. Nadat ze echt met hun leven zijn begonnen.'

Maar ook Grolsch ontkomt niet aan een reorganisatie. De bouw van een nieuwe brouwerij moet de inefficiëntie van de twee huidige productielocaties vervangen. De gemeente Enschede maakt al plannen voor de herbouw van Roombeek alsof Grolsch er niet meer staat. Maar op 3 augustus keurde de Raad van State de plannen voor een nieuwe brouwerij in Boekelo af.

'Ik zal er geen doekjes om winden dat dit een grote, zeer grote teleurstelling was. Na de ramp dachten we: gelukkig, straks wordt de eerste steen in Boekelo gelegd. De gemeente had alle privégrond al opgekocht, de autosnelweg is klaar, we hebben een milieuvergunning gekregen en we moeten hier uit Enschede weg. Ik geloofde 95 tegen 5 procent dat het door zou gaan. En dan gaat het mis.'

Maar de nieuwe brouwerij komt er, volhardt Troch. Is het niet in Boekelo, dan maar elders in Overijssel, Gelderland, of toch Twente misschien. Het kan hem niks schelen dat grote concurrenten de nieuwbouw, een investering van 300 miljoen gulden, onnodig vinden omdat er sprake is van overcapaciteit op de biermarkt.

Ook weigert Grolsch mee te gaan in het consolidatieproces dat de bierbranche al enkele jaren in de greep houdt. Vorig jaar ging het gerucht dat de Belgische concurrent Interbrew bijna 1,2 miljard gulden voor Grolsch wilde bieden. Maar Grolsch zou hier niet op ingaan, zegt Troch, omdat de nieuwe brouwerij dan niet zou worden gebouwd, waardoor een groot aantal ontslagen zou vallen.

Overnamekandidaten hebben zich, ondanks de recente tegenslagen, niet gemeld. 'Ik zou het zeer ongepast vinden indien iemand zich thans zou melden', zegt de voorzitter fel. 'In deze omstandigheden, wanneer je te maken hebt met deze ramp, wanneer heel je organisatie zich inzet om dat te boven te komen, wanneer je kampt met een tegenslag als het besluit van de Raad van State, zou ik het onfatsoenlijk vinden als iemand daarvan wil profiteren. Gelukkig is dat nog niet gebeurd.'

De gebeurtenissen hebben wel veel van hem gevergd, vindt Troch. Het woord 'tropenjaren' is volgens hem zwak uitgedrukt. Maar zijn functie is hem lief en hij blijft 'voorlopig nog wel even zitten'. 'Het is ons gelukt. Dus zeg ik: als deze onderneming zo'n vuurwerkramp overleeft, nou ja, dan wordt die nieuwe brouwerij ook wel gebouwd, die tegenslag vangen we ook wel op. Je krijgt er een stuk vertrouwen door. Verdriet, emotie, het herstel; trots ben ik. Alleen - alles heeft zijn grenzen. Er hoeft nu niks meer bij te komen. Zo is het mooi geweest.'

Meer over