Charles Michel

InterviewCharles Michel

De EU zoekt haar menselijke gezicht. President Charles Michel: ‘We bevestigen onze sociale ambitie’

Charles MichelBeeld Jonas Lampens / ID

Europese regeringsleiders komen vrijdag en zaterdag samen om te praten over twintig sociale principes voor elke Europeaan, zoals bescherming tegen armoede. Maar leiden de warme woorden ook tot concrete acties? EU-president Charles Michel ziet het zonnig in. ‘De top is een belangrijk moment.’

Op de zogeheten sociale top in Porto praten de Europese regeringsleiders vrijdag en zaterdag over het menselijk gezicht van Europa. In het verleden werd de Unie vaak verweten dat zij het neoliberalisme diende en slechts geïnteresseerd was in geld, markt en concurrentie.

Maar net als de Amerikaanse president Biden is de EU nadrukkelijk op zoek naar een sociaal gezicht (zie inzet). Hoewel de economie nog altijd belangrijk is, wil de Unie vergroenen en haar burgers beter beschermen tegen de grillen van de markt.

Leiden alle warme woorden ook tot concrete acties? Sociaal beleid is een bevoegdheid van de lidstaten waarover Europa weinig te zeggen heeft. Het sociaal beleid van Europa is een mooi ‘kompas’, stelden Nederland en tien andere, vooral noordelijke landen aan de vooravond van de top, maar op sociaal gebied blijven we baas in eigen huis. ‘Toch is de sociale top een belangrijk moment’, zegt EU-president Charles Michel in een interview met zes Europese kranten, waaronder de Volkskrant. ‘Omdat we onze sociale ambitie zullen bevestigen voor de periode na het herstel van corona.’

Bondskanselier Merkel en premier Rutte zullen de top niet fysiek bijwonen. Laat dat niet zien dat belangrijke lidstaten deze sociale top niet zo belangrijk vinden?

‘Dat is niet mijn interpretatie. Vanwege covid-19 heb je verschillende situaties en gevoeligheden in de lidstaten. Daarom is er een videoverbinding met de leiders die niet fysiek aanwezig zijn in Porto.’

De lidstaten willen zich niet binden aan sociale doelstellingen. Vorig jaar bleek het onmogelijk een bindend Europees minimumloon in te voeren. Blijft het niet bij prachtige verklaringen?

‘Soms is het beter om niet te beginnen met een juridisch bindende aanpak, zodat alle lidstaten de tijd kunnen nemen om vooruitgang te boeken. Bij veel onderwerpen zien we dat de lidstaten vroeg of laat stappen nemen in dezelfde richting.

‘Een interessant voorbeeld: drie jaar geleden waren tijdens de top in Sibiu slechts zeven of acht lidstaten voor klimaatneutraliteit in 2050. Alle andere waren sceptisch en huiverig. Een paar maanden later waren we erin geslaagd om alle 27 lidstaten ervan te overtuigen dat klimaatneutraliteit een gemeenschappelijk doel moet zijn en een nieuw economisch paradigma voor onze EU.’

Er komt een ‘sociaal scorebord’ waarop de prestaties van de lidstaten op sociaal gebied worden bijgehouden. Zal daar een disciplinerende werking vanuit gaan?

‘Als we hetzelfde kompas hebben, als we dezelfde ambitie hebben, dan kunnen we een beoordeling maken, jaar na jaar. Hier werd vooruitgang boekt, hier niet genoeg, hier moeten we beter ons best doen.’

Is de Europese Unie niet te langzaam? Dit weekend praten de regeringsleiders over een ‘Europese Pijler van Sociale Rechten’ die al in 2017 in Gothenburg werd opgesteld.

‘In zijn herstelstrategie na corona is Europa niet te langzaam. Binnen een paar maanden hebben we fundamentele beslissingen genomen over een begroting en een herstelfonds van 1,8 biljoen euro. Nu moeten we uitvoeren wat we hebben afgesproken.’

Is dat genoeg? De Amerikaanse president Biden pompt 5 biljoen in de economie.

‘Als je die bedragen wilt vergelijken, moet je alles in ogenschouw nemen. In Europa hebben we een veel sterkere sociale zekerheid dan in de Verenigde Staten. Bovendien hebben we, naast het Europese plan, ook nog de nationale herstelplannen.’

Bent u niet bang dat ‘Sofagate’ deze top zal overschaduwen?

‘Daarover is alles al gezegd. Ik werk dagelijks perfect samen met de voorzitter van de Europese Commissie.’

Europese Pijler voor Sociale Rechten
De Europese regeringsleiders praten vrijdag en zaterdag op een sociale top in Porto over de ‘Europese Pijler voor Sociale Rechten’. In dit document, in 2017 aangenomen door de regeringsleiders, worden twintig principes geformuleerd waarop elke Europeaan recht heeft, zoals bescherming tegen armoede, een fatsoenlijke levensstandaard, gelijk loon voor mannen en vrouwen bij gelijke arbeid.

In maart 2021 formuleerde de Europese Commissie een ‘actieplan’ om de principes in praktijk te brengen. Zo moet het aantal volwassenen Europeanen dat aan het werk is toenemen van 73 procent in 2019 naar 78 procent in 2030. Ook moet het aantal arme Europeanen, 92 miljoen in 2019, in 2030 met 15 miljoen mensen zijn teruggebracht. Daarnaast moet 60 procent van de volwassenen - tegenover 37 procent in 2016 - een vorm van bijscholing volgen, teneinde weerbaarder te zijn op een arbeidsmarkt die snel kan veranderen.

Deze doelstellingen zijn niet bindend voor de lidstaten. Sociaal beleid is een bevoegdheid van de lidstaten waarover de Europese Unie weinig te zeggen. De EU hoopt echter dat van deze doelstellingen een disciplinerende werking zal uitgaan.

Meer over