De enkelband telt elk biertje mee

De enkelband kan meer dan alleen gedetineerden aan huis kluisteren. De Stichting Verslavingsreclassering gaat de band ook gebruiken om alcoholgebruik te meten.

AMERSFOORT - 'In de sportschool, vooral onder de douche: iedereen kijkt naar je. Maar niemand durft ernaar te vragen.' Karin Klaassen, beleidsadviseur bij SVG (Stichting Verslavingsreclassering GGZ) draagt sinds een week een elektronische enkelband. Een broekspijp gaat er nauwelijks overheen, om nog maar te zwijgen over panty's of laarzen. Rokken draagt ze daarom ook niet.

Klaassen is een van de twaalf proefpersonen die sinds 23 januari gedurende tien dagen een nieuw concept uittesten: een alcoholmonitoringssysteem. De elektronische band rond haar enkel trilt elk half uur. Een membraan neemt dan zweet op van haar huid en meet daarin de lichaamstemperatuur en het alcoholpromillage. Het systeem slaat de gegevens op en stuurt ze drie maal per dag naar een meldkamer.

'Hiermee krijg je continu een beeld van de alcoholspiegel in iemands bloed', zegt directeur Edwin ten Holte van de verslavingsreclassering. 'Het is een aanvulling op de blaas- en bloedtest. Wij proberen het gedrag van verslaafden te veranderen, maar daarvoor moet je eerst weten hoe ernstig het probleem is. En je kunt nou eenmaal niet voortdurend bij iemand bloed prikken of hem laten blazen.'

Zijn organisatie is de eerste in Europa die met het monitoringssysteem wil gaan werken. De band wordt in de VS al enige tijd gebruikt bij daders van alcoholgerelateerde delicten. Directeur Ten Holte hoopt dat ook Nederland binnen afzienbare tijd bereid is de enkelband op te nemen in het strafrecht; de lobby bij staatssecretaris Teeven is al begonnen. De band past in diens beleid van meer voorwaardelijke straffen met behandeling in plaats van celstraf, waarvan is gebleken dat die nauwelijks effect sorteert.

'Veel verslaafden zijn zorgmijders, ze zien hun overlast en agressie niet als een probleem', zegt de directeur. 'Het strafrecht kan een stok achter de deur zijn: óf je laat jezelf behandelen, óf je gaat de cel in.'

De band dringt alcoholgebruik op twee manieren terug: de drager matigt zijn drinkgedrag doordat hij weet dat hij wordt gecontroleerd en de reclassering krijgt een melding als de gebruiker een afgesproken alcoholgrens overschrijdt. 'Daarmee bereik je bijvoorbeeld dat veroordeelden voor huiselijk geweld in hun gezin kunnen blijven meedraaien. Zulke mensen zijn meestal alleen gewelddadig als ze hebben gedronken.'

De twaalf testers van het systeem vormen een gemêleerd gezelschap. Er zijn bewust proefpersonen geselecteerd van verschillende leeftijd, geslacht, drinkgedrag en lichaamsbouw, van licht tot zwaar. De band wordt als stigmatiserend ervaren, reden waarom rechters niet moeten schromen hem als straf in te zetten, meent Ten Holte. 'Veel mensen denken dat zo'n bandje een te lichte straf is, maar dat wordt onderschat.'

Tester en systeemspecialist Farida Lamrini twitterde erover: 'Shoppen met een enkelband = niet fijn. Verkoopster ziet band. Ondanks mijn uitleg blijft ze me volgen in de winkel. #schaamte.'

Karin Klaassen is verbaasd over de nauwkeurigheid van het systeem. 'Nadat ik de band omkreeg, dronk ik 's avonds een Westmalle Dubbel. De volgende dag gaf het systeem de melding: 'Alcohol was being detected. Al na één biertje. Het was bijna griezelig.'

De testers houden in een dagboek bij wat en hoeveel ze eten en drinken. Die resultaten worden vergeleken met die van de enkelband om de betrouwbaarheid ervan te controleren en te kijken hoe snel het apparaat veranderingen in de alcoholspiegel van de testers registreert.

Als alles goed gaat, hoopt de verslavingsreclassering voor de zomer een plan klaar te hebben hoe de alcoholband het best in het reclasseringstoezicht kan worden ingezet. Ten Holte vindt nu al dat de band een rol zou moeten spelen bij jongeren die voor het eerst worden aangehouden, zogeheten first offenders, voor een delict waarbij sprake is van overmatig drankgebruik. 'Dan kun je veel eerder kijken of je een voorwaardelijke straf met behandelingsplicht kunt opleggen. Nu wordt de verslaving van zulke jongeren vaak pas behandeld als ze al een criminele carrière hebben doorgemaakt.'

Ook bij het toenemend probleem van uitgaansgeweld kan de elektronische band volgens hem een doeltreffend middel zijn. Een alcoholband met navigatiesysteem is al in ontwikkeling. Daarmee is niet alleen te volgen hoeveel iemand drinkt, maar ook waar die zich bevindt.

In de VS zijn volgens directeur Ten Holte zelfs personen die zeggen nooit meer zonder band te willen, omdat ze zichzelf niet vertrouwen.

Omdat de markt voor elektronisch toezicht volop in beweging is, worden hulpmiddelen door de verslavingsreclassering nooit gekocht maar gehuurd, 'zodat wij altijd de nieuwste materialen krijgen'. De kosten zijn afhankelijk van de tijd dat iemand de band draagt: 'als we iemand een weekendje aanpluggen, kost dat zo'n 300 à 400 euro, maar als iemand er langer dan een maand mee rondloopt, is het 40 euro per dag aan technische service en meldkamerpersoneel.'

Op de totale begroting zouden de bandjes geld moeten opleveren. Ten Holte: 'Celstraf kost per gedetineerde 90 duizend euro op jaarbasis. Ons toezicht kost 7.000 euro per jaar. Dat zijn heel wat enkelbandjes.'

TWEE MELDSYSTEMEN

Via het digitale loket kunnen rechters en officieren met één druk op de knop een enkelband bestellen en opleggen. Elektronische enkelbanden zijn er tot dusver in twee soorten: 'gewone meldsystemen' voor een locatiegebod (bijvoorbeeld bij thuisdetentie) en banden met een ingebouwd navigatiesysteem voor delinquenten met een gebiedsverbod. Bij overtreding volgt een melding bij de reclassering en wacht alsnog celstraf. Dit komt zelden voor.

In Nederland lopen dagelijks ongeveer 220 veroordeelden met een elektronisch monitoringssysteem rond. Over heel 2012 waren dat er 1.162, terwijl zo'n 15 duizend verdachten en veroordeelden vastzitten in gevangenissen en huizen van bewaring. Een dag detentie kost 217 euro, een elektronische enkelband met toezicht 50 tot 70 euro per dag.

undefined

Meer over