analyse

De energieprijzen schieten de lucht in. Hoe kan dat?

De energieprijzen zijn in vier maanden als een vuurpijl omhoog geschoten. Hoe valt dat te verklaren?

 Een wit gekleurd centrum van Amsterdam. Beeld ANP
Een wit gekleurd centrum van Amsterdam.Beeld ANP

Volgens een analyse van vergelijkingsbedrijf Gaslicht.com is het afsluiten van een nieuw energiecontract nu gemiddeld 125 euro duurder dan vier maanden geleden, doordat zowel de kale stroom- als gasprijs sinds januari rond de 20 procent is gestegen. Volgens experts liggen drie voorname redenen daaraan ten grondslag.

Het koude voorjaar

Een veelvuldig schijnende voorjaarszon drukt zowel de vraag naar als het aanbod van gas, legt energiespecialist Tomas Bleker van Pricewise uit. Enerzijds hoeft de verwarming minder vaak aan. Anderzijds krijgt zonne-energie, net als opgewekte stroom van wind, op het elektriciteitsnet voorrang boven gas of kolen. ‘Als er veel zon en wind is, is dat goed voor de prijs’, zegt Bleker. Een grauwe lente dus niet.

Maar waarom ligt de prijs nu dan veel hoger dan in januari, toen het toch zeker niet warmer was? Dat komt omdat energiebedrijven in aanloop naar de winter voorraden inslaan. Bij een warme winter, zoals in 2020, raken die niet op: dan blijven energiebedrijven met een overschot aan gas zitten. Bij een koude winter en daaropvolgend een koude lente gebeurt het tegengestelde. ‘Krapte op de gasmarkt zorgt ervoor dat de gasprijzen oplopen’, aldus Ben Woldring, oprichter van Gaslicht.com.

De strijd om CO2-emissies

Om de uitstoot van CO2 in de Europese Unie terug te dringen, is in 2005 een systeem voor emissiehandel opgetuigd. Het doel daarvan is om grote vervuilers te laten betalen voor de broeikasgassen die zij in de atmosfeer brengen. Elk jaar worden emissierechten voor een bepaalde periode door Brussel vergeven of verkocht. Door steeds iets minder rechten in omloop te brengen, en dus minder CO2 toe te staan, wil de EU de economie verduurzamen en innovatie stimuleren.

Bedrijven hebben de mogelijkheid om emissierechten onderling te verhandelen. ‘Omdat er elk jaar minder vrijkomen, gaat de prijs omhoog. Iedereen duikt op die rechten’, zegt Bleker van Pricewise.

Op dit moment worden de kosten doorgespeeld naar de consument, beaamt David Smeulders, hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven. ‘De transitie moet ergens van betaald worden. Die bedrijven gaan natuurlijk niet op de lange termijn verlies lijden.’

De hele economie trekt aan

Ja, over vier maanden is de prijs van stroom en gas flink gestegen. Maar kijk je naar een periode van twee jaar, zegt energiespecialist Joris Kerkhof van Independer, dan valt die stijging wel mee.

Vorig jaar belandden de energieprijzen door de coronacrisis in een historische dip. Doordat het voor bedrijven goedkoper was om gas en stroom in te kopen, werd het ook goedkoper voor de consument. Dus nu de wereldeconomie weer aantrekt, belanden ook de energieprijzen op het niveau van voor de pandemie. Vooral de olieprijs is een katalysator.

Een vergelijking met afgelopen januari geeft enigszins een vertekend beeld, zegt Kerkhof. ‘Nu zitten we eigenlijk op een vergelijkbaar prijspeil als in januari 2019. We kwamen daarna in een put, waar vanuit je eigenlijk alleen omhoog kon.’

Niet goedkoop

Toch, zegt hoogleraar Smeulders, kunnen we maar beter wennen aan het idee van stijgende energieprijzen. Vooral stroom zal de komende jaren duurder en duurder worden, omdat elektriciteit een cruciale rol wordt toegedicht in het streven om van olie en gas af te gaan. Dat vergt een grote uitbreiding van een netcapaciteit, die waarschijnlijk niet goedkoop zal zijn.

Een eventuele sluiting van de kolencentrales en het verder oprukken van ‘groene’ stroom zullen het kostenplaatje zeker niet drukken, voorspelt Smeulders. ‘Ik denk dat de energieprijzen significant gaan stijgen. Kijk naar de prijsontwikkeling in landen die verder zijn in die verduurzaming dan Nederland, zoals Duitsland. Daar zijn de elektriciteitsprijzen op sommige momenten wel twee keer zo hoog. Dan kun je met grotere mate van zekerheid zeggen dat het ook in Nederland die kant zal opgaan.’