De eigen ervaring - dat is pas leren!

De zinvolle discussie over het nieuwe leren gaat over het verschil tussen leren en onderwijzen. Het vergaren van kennis is iets anders dan leren, toont de praktijk....

Martin Sommer heeft op Forum wekelijks alles uit het onderwijs wat onderde noemer 'nieuw leren' valt, neergesabeld als inhoudloze zweefkezerij. Nadeze mailbox- journalistiek is het tijd voor een ander geluid.

Nieuw leren bestaat niet. Het is een rare verzamelnaam die bij gebrekaan beter een eigen leven leidt. De polemiek gaat over onderwijzen ofleren. Want onderwijzen leidt niet vanzelf tot leren. Althans leren in dezin van het je eigen maken; leren gericht op inzicht en toekomstighandelen. Er gebeurt wel wat bij het blokken voor dat proefwerk, maar datheet onthouden: de voorlopige opslag van betekenisloze kennis zonder enigidee wat je er in de toekomst nog mee moet.

Leren gericht op inzicht en toepassing is geen zondagmiddag-uitvindingvan praktijkvreemde onderwijskundigen. Filosofen schreven al in de 18deeeuw dat leren begint bij eigen waarneming en ervaring, en dat de menseerder een door passie gedreven dan cognitief wezen is. In het nieuwe lerenneemt men deze twee uitgangspunten, eigen ervaring en passie, weer serieus.

Schopenhauer schreef honderdvijftig jaar geleden dat inzicht nietontwikkeld kan worden door eerst begrippen leren en dan pas ervaringopdoen. Leren is actief verbinding maken tussen nieuwe en reeds aanwezigekennis en ervaring. Leren is zelf ervaren, waarnemen en vervolgens begeleiddoor 'kenners' de sturende principes en voor jou juiste ordening vinden.Echte kennis construeer je zelf.

Van nieuwlichterij is dus geen sprake. Leren als het duo ervaring enreflectie is van alle tijden. In die verbinding zit de sleutel vanonderwijzen naar leren. Reflectie als bezinning op het handelen. Datbetekent ervaringen met verstand en gevoel ondergaan en verwerken door zete overdenken, te verbinden met bestaande kennis, met nieuwe kennis uit tebreiden, te vergelijken, interpreteren en er consequenties voor de toekomstuit te trekken. Dat is leren, dat is eigen maken! Kennisoverdracht los vaneigen ervaring of reflectie leidt tot gedachteloos herhalen van denken endoen, tot vooroordelen en een gebrek aan intuïtie, tot verkeerdebeslissingen in leven en werk.

In scholen waar leren serieus wordt genomen, zoekt men nieuwe wegen omde onderwijsopdracht vorm te geven. De gekozen vormen verschilleningrijpend van het beeld dat wij sinds jaar en dag van de school hebben.De school in de vorm van de gestapelde lokalen waarin wij zijn opgeleid,is nooit ontworpen met effectief leren als doel. Die vorm dateert al vanvoor de leerplicht. Toen al gingen veel kinderen naar school. De leerkrachtgaf 'les' aan wel honderd leerlingen en riep hen een voor een bij zich;anderen moesten stilzitten, zelf werken en eindeloos op aandacht wachten.Met honderd leerlingen in een ruimte valt de uitkomst te raden: chaos.

Men nam maatregelen, zodat groepen kleiner werden. De leerkracht kreegde opdracht 'aan de gehele klas' les te geven. Klassikaal onderwijs alsantwoord op een ordeprobleem. De roep om orde in school en de economischeeis zo veel mogelijk jongeren zo snel en dus goedkoop mogelijk op teleiden, heeft de vormgeving van ons onderwijs bepaald. Daarom zitten we numet efficiënt onderwijzen in plaats van met effectief leren.

Heeft het succes? Ondanks het ouderwets degelijke onderwijs tussen 1950en 1975 van de generatie nu aan de macht, wil het met de wereld nog nieterg lukken. We stichtten de Verenigde Naties, maar de oorlogen verdwenenniet. Er is ontwikkelingshulp, maar de verschillen tussen arm en rijk zijngroter dan ooit. Wetenschap en technologie maken een stormachtigeontwikkeling door, maar de milieuvraagstukken nemen mondiale proportiesaan. De politiek wordt het zelfs over iets kleins als het fileprobleem nieteens. Zoveel kennis hebben wij, zo scherp hebben wij leren denken, zo goedkunnen wij samenwerken, zoveel hebben wij geleerd van het verleden, zoeffectief is ons model school.

Reden te over lijkt me om het ingrijpend anders te proberen. We hebbenhet recht anderen voor te schrijven wat en hoe ze moeten leren, verspeeld.Maar we zijn aan het model van de school verslaafd. Stoppen met roken zouwel eens een klein kunstje kunnen zijn, vergeleken met het veranderen vande diep in ons denken en handelen gewortelde school. Scholen die willenveranderen, moeten radicale stappen zetten. Een klein beetje stoppen metroken gaat niet.

In Den Haag pleit men inmiddels voor een nieuw stukje kennis: les inIntelligent Design (ID) - de veronderstelling dat de aarde het resultaatis van een intelligent ontwerp. Als er al een ID achter zit, had deontwerper er bij het schetsen van de school de gedachten even niet bij. AlsDen Haag zich nou eens met de ochtendspits bezighoudt en Martin Sommerdaarover schrijft. Dat levert hem vast ook een volle mailbox op.

Meer over