De dubieuze rol van Turkije in de strijd tegen IS

Het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig maakt eens te meer de dubieuze rol van Turkije duidelijk in de strijd tegen IS. Het land ziet in Assad een grotere vijand dan in de jihadisten.

Het Russische gevechtsvliegtuig stort neer in de bergen ten noorden van de stad Latakia. Beeld anp
Het Russische gevechtsvliegtuig stort neer in de bergen ten noorden van de stad Latakia.Beeld anp

Het neerhalen van een Russische straaljager nabij de Turks-Syrische grens zet de schijnwerpers op de spanningen in een vaak onderbelicht deel van de Syrische oorlog. Het door de Turken neergeschoten toestel kwam neer in de bergen ten noorden van de Syrische stad Latakia, vlak bij de Turkse provincie Hatay. Sinds 1939 maakt die landtong deel uit van Turkije, maar Damascus vindt dat die eigenlijk onderdeel is van Syrië.

De NAVO, waartoe ook Turkije behoort, belegde gisteren direct een spoedvergadering. NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg bood Turkije steun aan. Hij wees elke suggestie van de hand dat het incident buiten het Turkse luchtruim plaatsvond. 'Wij zijn solidair met Turkije en steunen de territoriale integriteit van onze bondgenoot', aldus Stoltenberg. Volgens artikel 5 van het NAVO-handvest is een aanval op één lidstaat een aanval op allen en kan een lidstaat de verdragsorganisatie om hulp vragen als hij bedreigd wordt. Een incident zoals dit is precies wat de NAVO vreest, met zoveel vliegtuigen, drones, en militairen van zoveel verschillende, vaak rivaliserende landen in het Syrische luchtruim.

Aan de Syrische kant van de grens wonen veel Turkmenen, etnische Turken die sinds de 11de eeuw verspreid leven over Syrië, Irak en Iran. Velen van hen hebben zich aangesloten bij de rebellie tegen het regime van Bashar al-Assad. Zo'n tienduizend Turkmeense strijders, getraind en geholpen door Turkije, strijden vanuit de grensregio boven Latakia tegen de troepen van Damascus. Russische vliegtuigen voerden hevige luchtaanvallen uit op de overwegend etnisch-Turkmeense dorpen in dit gebied. Islamitische Staat heeft hier geen voet aan de grond.

Secretaris-Generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg. Beeld anp
Secretaris-Generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg.Beeld anp

Tien keer gewaarschuwd

Ankara zegt dat Turkse F-16's de Russische SU-24 zeker tien keer waarschuwden dat die te dicht bij de Turkse grens kwam, waarop ze de straaljager uiteindelijk neerschoten toen deze het Turkse luchtruim invloog. Volgens de Russische lezing werd het vliegtuig echter neergehaald terwijl het in het Syrische luchtruim was, op 1 kilometer van de grens met Turkije.

De twee piloten gebruikten hun schietstoel. Rebellen zeiden dat ze een van de piloten hadden doodgeschoten, wat later door de Russen werd bevestigd. Maar Turkije zei gisteravond dat beide piloten in leven zijn. De Russische ambassadeur in Parijs zei woensdag dat één van de piloten in handen is van het Syrische leger. Syrische oppositiestrijders, die al weken lijden onder hevige Russische bombardementen, bliezen een Russische helikopter op die een noodlanding maakte tijdens een zoektocht naar de piloten. Daarbij kwam een Russische soldaat om het leven.

Een video toonde gisteren een van de piloten, bebloed en onbeweeglijk, omringd door juichende rebellen. Een oppositiewoordvoerder zei dat rebellen de piloot hadden doodgeschoten terwijl hij aan zijn parachute probeerde Syrisch gebied dat in handen is van het regime te bereiken. Een getuige zei later dat de tweede piloot op dezelfde manier was omgekomen. In de loop van de avond meldde Turkije echter dat het tweetal nog in leven was en dat Turkse functionarissen in gesprek waren met Syrische rebellen over hun vrijlating.

Het neergestorte Russische gevechtsvliegtuig in de bergen ten noorden van de stad Latakia. Beeld anp
Het neergestorte Russische gevechtsvliegtuig in de bergen ten noorden van de stad Latakia.Beeld anp

Druk

In Turkije steeg de druk op de regering om iets te doen aan de Russische bombardementen. 'De oppositie leverde hevige kritiek, wat leidde tot escalatie in de binnenlandse politiek', aldus de Turkse brigadier-generaal b.d. Haldun Solmazturk tegen Al Jazeera. 'Dat heeft aan dit incident bijgedragen.' Vorige week ontbood Ankara de Russische ambassadeur in Turkije. Boodschap: Turkije behoudt zich het recht voor in te grijpen als de veiligheid van zijn grenzen in gevaar komt door aanhoudende Russische bombardementen op Turkmeense burgers in Syrië.

Turkije is een van de felste tegenstanders van Assad in Syrië en steunt reguliere rebellen in hun strijd tegen het regime. Ankara speelt ook een dubieuze rol in de strijd tegen IS. Turkije staat Amerikaanse vliegtuigen toe aanvallen op IS uit te voeren vanaf Turks grondgebied, maar deed lang niets om de groei van IS te voorkomen; jihadisten konden tot voor kort naar believen vanuit Turkije naar IS-gebied reizen en olie uit IS-gebied ging ongemoeid de andere kant uit.

In de ogen van de Turkse islamistische regering van president Erdogan zijn niet de soennitische extremisten van IS het hoofdprobleem, maar de groeiende regionale macht van sjiitische regimes onder leiding van Iran, zoals dat van Assad. Ankara ziet in IS een middel om die groei te temperen, en de val van het Assad-regime te bespoedigen. Ankara ziet met afschuw hoe het Westen Koerdische strijdgroepen bewapent en traint, en steeds meer als hun beste vrienden in de strijd tegen IS gaat beschouwen. Turkije vocht bijna dertig jaar tegen de Turks-Koerdische PKK, waarvan de Syrische zusterorganisatie nu Noordoost-Syrië domineert en zich met westerse steun opmaakt voor een aanval op Raqqa.

Meer over