Analyse

De drugsindustrie piekte in pandemiejaar 2021

Recordladingen cocaïne, heroïne en crystal meth werden vorig jaar onderschept en die vangsten vormen maar het topje van de ijsberg. De drugssyndicaten opereren steeds meer als ‘geoliede multinationals’. De wereldwijde drugsmarkt in grafieken.

Carlijne Vos en Serena Frijters
Drugsvangst in de haven van Rotterdam. Beeld ANP
Drugsvangst in de haven van Rotterdam.Beeld ANP

Lees hier de uitgebreide versie van dit artikel.

Geen industrie die zo ongeschonden door de coronapandemie lijkt te zijn gekomen als de internationale drugshandel. In 2021 werd het ene na het andere record gebroken. In de Rotterdamse haven werd vorig jaar een recordhoeveelheid van 70.571 kilo aan cocaïne onderschept met een straatwaarde van ruim 5 miljard euro.

Maar niet alleen in Rotterdam werden alle records gebroken, ook in Antwerpen, Hamburg, Spanje en de rest van de wereld. In Pakistan: een recordvangst van 1,5 ton heroïne bestemd voor Rotterdam. In Zuid-Afrika: recordladingen cocaïne, heroïne en crystal meth met bestemming Australië werden onderschept, verstopt in tandpasta, sandalen of sculpturen. En nog vorige maand in de Amerikaanse staat Arizona: een recordvangst van 1.500 kilo methamphetamine (crystal meth) uit Mexico.

De vangsten wijzen er niet op dat minder drugs hun bestemming bereiken. Integendeel, slechts een topje van de groeiende ijsberg wordt onderschept. Volgens de UNODC, de VN-organisatie voor drugs- en criminaliteitsbestrijding, neemt zowel de productie als de consumptie van alle soorten drugs toe. Het aantal ernstige drugsverslaafden nam sinds 2010 met ruim 35 procent toe tot bijna 300 miljoen wereldwijd.

‘Geoliede multinationals’

De georganiseerde drugskartels opereren ‘als geoliede multinationals’ waarbij grenzen niet meer tellen, zegt Paul Depla, burgemeester van Breda, in de docuserie Over Grenzen. De serie, die sinds december te zien is op Amazon Prime Video, toont – met het nodige drama – de sleutelrol van Nederland in de internationale drugshandel.

Door corona lijken de vindingrijkheid en de meedogenloze vastbeslotenheid om drugs hun bestemming te laten bereiken nog verder toegenomen. Drugsbazen communiceren via versleutelde communicatienetwerken als Encrochat moeiteloos van de ene kant van de wereld met de andere, verfijnen hun distributie- en digitale betalingsmethoden, rekruteren met geld moeiteloos nieuwe koeriers en uitladers, rekenen genadeloos af met vijanden en weten steeds beter te infiltreren en ondermijnen in de bovenwereld.

Drugsbestrijding is water naar de zee dragen, zegt Kars de Bruijne, drugshandel-expert bij de denktank Clingendael. Van de miljoenen containers die jaarlijks in de Rotterdamse haven aankomen, wordt nog geen 1 procent gecontroleerd. ‘Handelaren worden steeds inventiever, spreiden risico’s langs meerdere transportroutes en verleggen die routes ook steeds vaker en sneller. De politie loopt voortdurend achter de feiten aan.’

Het is een kat-en-muisspel, zegt ook Amado Philip de Andrés, regiodirecteur van de VN-organisatie voor drugs- en criminaliteitsbestrijding UNODC. Zijn taak: nieuwe patronen voorspellen om gericht maatwerk voor bestrijding te kunnen ontwikkelen, vertelt hij aan de telefoon vanuit de Senegalese hoofdstad Dakar. ‘Wat hier in West-Afrika gebeurt is zeer verontrustend. Cocaïne is terug van weggeweest.’

Langs die drugsroutes komen ook weer andere soorten drugs binnen, zoals het opiaat tramadol – populair bij de islamistische terreurgroep Boko Haram – en kan nieuwe verslavingsproblematiek ontstaan. ‘Bovendien’, waarschuwt De Andrés, ‘drugssmokkel raakt steeds sterker vermengd met andere vormen van criminaliteit in deze regio, zoals wapensmokkel, mensenhandel en terrorisme.’

Volgens de experts is veel meer internationale samenwerking nodig en expertise op het gebied van het kraken van geglobaliseerde digitale systemen. ‘Nu wordt er steeds te veel op een plek geduwd, dan ontstaat een waterbedeffect’, aldus De Bruijne. De internationale drugsmarkt in vijf grafieken.

Gouden driehoek

Deze drugshotspot, gelegen in het grensgebied van Thailand, Laos en Myanmar, stond lang bekend om zijn opiumproductie. Nu is het vooral een hotspot voor de productie van methamfetamine, de zeer verslavende synthetische drug die bekendstaat als crystal meth. De handel beleeft toptijden, mede geholpen door chaos aan de grens vanwege de opgelaaide burgeroorlog in Myanmar, met een recordvangst in Laos van 55 miljoen meth-pillen en 1,5 ton crystal meth, verstopt in een vrachtwagen die bier vervoerde.

Balkanroute

Nederland is van alle (drugs)markten thuis; als belangrijkste doorvoerland van hasj, cocaïne en heroïne, als grootste xtc-producent ter wereld en in toenemende mate ook als producent van crystal meth. Nederlandse drugsbaronnen ‘importeren’ methkoks uit Mexico, zitten aan tafel met de cocaïneproducenten in Colombia, spelen een rol in de distributie op de Balkanroute en bij de transportroute van Zuid-Afrika naar Australië. Ook zijn ze bedreven in het ‘swappen’ van drugs in Turkije, waar ecstacy uit Nederland wordt geruild voor heroïne uit Afghanistan.

‘Highway 10’

Deze route, die tot 2013 in trek was om cocaïne vanuit Zuid-Amerika via de West-Afrikaanse havens naar Europa te smokkelen, is terug van weggeweest. In vrijwel alle West-Afrikaanse havens nemen de drugsvangsten sinds 2019 weer fors toe. Drugshandelaren spreiden hun risico’s omdat controles in West-Europa toenemen. De drugs gaan vervolgens over land of zee naar Noord-Afrika, in toenemende mate naar conflictland Libië, met bestemming Europa. Begin dit jaar werd een burgemeester in Niger aangehouden met een record hoeveelheid cocaïne in de auto’s van zijn gevolg.

Narcostaat Syrië

Tussen de puinhopen van ruim tien jaar burgeroorlog is een nieuwe industrie opgebloeid: de productie en handel van captagon, een verslavende amfetamine die vooral populair is als partydrug in de Golfstaten en Saoedi-Arabië. In slechts enkele jaren tijd is Syrië uitgegroeid tot een corrupte narcostaat – invloedrijke zakenlui en familie van president Assad zouden betrokken zijn bij de handel en productie. Vorig jaar werden wereldwijd 250 miljoen pillen onderschept, achttien keer zo veel als vier jaar eerder, bleek uit onderzoek van The New York Times. De doorvoer verloopt via Libanon waar Hezbollah van oudsher betrokken zou zijn bij de productie van hasj, en later ook van captagon, in de Bekavallei.

Drugslab Mexico

Mexico is de belangrijkste leverancier van fentanyl, een synthetische opioïde die sinds 2019 een ravage aanricht in de Verenigde Staten. Vorig jaar april werd in de VS een jaarrecord van 100.306 doden gemeld als gevolg van een overdosis, een toename van 28,5 procent met het jaar daarvoor. De belangrijkste boosdoener is fentanyl, dat goedkoper is dan heroïne, waar verslaafde Amerikanen massaal op teruggrepen toen rond 2010 de pijnstiller-epidemie een halt werd toegeroepen, maar is veel krachtiger en dodelijker.

Meer over