De dijk tussen zout en zoet gaat vaker van het slot

Miljoenen vissen botsten jaren gefrustreerd tegen de Afsluitdijk. Slechts af en toe konden ze naar het verlokkende zoet van het IJsselmeer. Voorbij die tijd. Zaterdag wordt een vispassage geopend. Dat is prima nieuws voor spiering en glasaal.

De nieuwe vispassage bij de Afsluitdijk die vandaag geopend wordt. Beeld Raymond Rutting
De nieuwe vispassage bij de Afsluitdijk die vandaag geopend wordt.Beeld Raymond Rutting

'Blankvoorn, 12 centimeter. Spiering 14, brasem 13, en hier kijk eens, een palinkje van 16 centimeter.' Behendig vist Gerard Manshanden de grootste exemplaren uit een bak. De voormalige visserman uit Medemblik legt ze snel langs een meetlat, turft de lengte en werpt ze daarna in het IJsselmeer. Mantelmeeuwen scheren langs, in de hoop op een makkelijke prooi.

In opdracht van Rijkswaterstaat haalt Manshanden sinds april elke ochtend om zes uur een net op achter een nieuwe vispassage door de Afsluitdijk bij het sluizencomplex in Den Oever. Sinds november vorig jaar kunnen vissen daar zonder problemen van de zoute Waddenzee naar het zoete IJsselmeer zwemmen. Behalve enkele tientallen voorntjes en spierinkjes zijn er vannacht 3.000 stekelbaarsjes door de passage gegaan. Het tellen daarvan gaat in een maatbeker, net als de 4.000 krioelende glasaaltjes, die door de mazen van het net zijn gezeefd.

De vispassage is een eenvoudige buis door de Afsluitdijk met een bak en een pomp eraan. 'De pomp zorgt ervoor dat het waterpeil in de bak altijd hoger staat dan de Waddenzee. Er stroomt dus altijd een zoete lokstroom naar de Waddenzee. En daar komen de vissen op af', legt manager Marianne Greijdanus van Rijkswaterstaat uit.

30- tot 50 duizend glasaaltjes per nacht Beeld
30- tot 50 duizend glasaaltjes per nachtBeeld

'Eco-aquaduct'

Vissen als aal, spiering en stekelbaars worden als kleine larven in zee geboren, maar hebben zoet water nodig om te groeien. En als een glasaal een geslachtsrijpe schieraal is geworden dan zoeken ze de zee weer op om te paaien.

Dijken, dammen, stuwen en stormvloedkeringen vormen doorgaans onneembare barrières voor deze broodnodige vismigratie. Morgen is er, op initiatief van Nederland, op vierhonderd locaties in de wereld aandacht voor. Op veel plaatsen gaan keringen op een kier en kan het publiek kennis maken met visveilige vijzels, sluizen en gemalen. Want niet alleen een gesloten voordeur als de Afsluitdijk blokkeert de vismigratie, ook stroomopwaarts in meren en rivieren zit het water te veel op slot', zegt Greijdanus.

De vispassage is het jongste kunstwerk dat morgen officieel wordt geopend. Uit de waarnemingen van Rijkswaterstaat blijkt dat in sommige nachten in april alleen al 30- tot 50 duizend glasaaltjes door de buis gingen. 'Het record is 53 duizend', zegt Manshanden. In de bak aan de IJsselmeerzijde kunnen ze rustig wennen aan het zoet na de lange zoute reis. Het merendeel heeft zich 4.000 kilometer met zeestromingen uit de Sargassozee (bij de Bermuda-eilanden) laten meevoeren.

Ook watervogels

De komende jaren leggen de provincies Noord-Holland en Fryslân samen met Rijkswaterstaat tijdens de renovatie van de Afsluitdijk aan de Friese zijde, bij Kornwerderzand, een heuse vismigratierivier als een 'eco-aquaduct' door de dijk. Vissen kunnen met het tij mee in- en uitstromen.

Rijkswaterstaat maakt ook bekend dat twee andere, recente maatregelen succes sorteren. Door de schutsluizen in Den Oever 's nachts open te zetten, zwemmen jaarlijks 160 miljoen vissen Nederland binnen. De spuisluizen een kwartiertje eerder open te zetten, maakt dat 185 miljoen vissen extra binnenkomen. Slim gebruik maken van de bestaande openingen in de dijk werkt, zo blijkt uit de cijfers van Rijkswaterstaat.

De resultaten van de vispassage moeten nog worden opgeteld bij deze 1 miljoen vissen die elke nacht door deze eenvoudige maatregelen het zoete IJsselmeerwater bereiken. Ook de duizenden watervogels als aalscholvers, meeuwen en lepelaars hopen profijt te trekken van de vis. 'Kijk, daar', wijst Manshanden, 'een bot, de eerste die ik dit jaar zie. Ook die kan hier in het IJsselmeer verder opgroeien.'

Meer over