De diepte in

100 jaar geleden zonk de Titanic. Een excuus om de blockbuster van James Cameron nog eens in de bioscoop uit te brengen, nu in 3D. Hoe goed is de nieuwe versie van deze romantische rampenfilm?

Al bijna volgeboekt zijn ze, de hutten aan boord van de verschillende memorial-cruises die over twee weken op de jubileumdag de exacte rampplek van de Titanic zullen aandoen. De populairste cruise is die aan boord van MS Balmoral, die de historische tocht na zal varen en voorafgaand aan de herdenking aan boord het originele laatste avondmaal van de eerste klasse serveert voor de ruim 1.300 passagiers; oesters, kip en geroosterde duif. Ook zal er een strijkorkestje op het dek spelen, om iets van de sfeer te vangen die de 2.224 originele opvarenden ervoeren, in de koude nacht van 14 op 15 april 1912.

Te saai of te massaal? Dan lonkt de reis van Deep Ocean Expeditions. Het is mogelijk uw laatste kans, waarschuwt de brochure van het duikinstituut ('ervaar de legende'). Deze zomer kan er - bij hoge uitzondering - door privépersonen worden gedoken naar het wrak van de Titanic op de bodem van de Atlantische oceaan, in een Russische minionderzeeër. Speciaal omdat het dit jaar een eeuw geleden is dat het schip zonk. Daar de rechten op het wrak, en de 5.500 opgedoken voorwerpen (geschatte waarde 200 miljoen dollar) deze maand als geheel geveild worden, is de toekomst van het prille Titanic-toerisme onzeker; een nieuwe eigenaar zou uit piëteit met de overledenen een einde kunnen maken aan de onderzeeboottochtjes. Vandaar het eenmalige aanbod: een in totaal tien uur durende afdaling, tot een diepte van 3.750 meter, met als hoogtepunt een scheervlucht over de scheepsboeg van de Titanic - tevens bekend van de gelijknamige film.

Wel goed de kleine letters lezen: de toerist mag niet claustrofobisch zijn, of te lang of te zwaar, en moet bereid zijn 59.680 dollar neer te tellen. Expeditieleider is de vooraanstaande oceanograaf Anatoly Sagalevitch, die meewerkte aan het met elf Oscars bekroonde filmepos van James Cameron, en diens twaalf duiken naar het zeegraf begeleidde. De Rus speelde tevens een mini-rolletje in de speelfilm uit 1997, en figureerde in de diepzeedocumentaires van de Canadese filmmaker. Cameron dook ook na de film nog meerdere malen naar het zeegraf, en haalde deze week de wereldpers met een solo-duikrecord: hij liet zich in een eenmansduikboot tot 10.898 meter diepte zakken in de Marianentrog - het was er donker en kaal, meldde de filmer, details volgen in een documentaire.

Wie minder sportief is, of minder bemiddeld, maar zich wel aangetrokken voelt tot de Titanic, kan vanaf volgende week ook gewoon in de plaatselijke bioscoop terecht voor diepzeeavonturen.

Hollywoods Titanic, het melodrama over de gedoemde liefde tussen de gekooide aristocrate Rose (Kate Winslet) en de levenslustige armoedzaaier Jack (Leonardo DiCaprio), wordt wereldwijd heruitgebracht, in 3D. Dezelfde film, 194 minuten lang, maar nu met diepte. In Nederland vanaf 5 april te zien, in 85 zalen.

Cameron zegt er voor eens en altijd mee te willen aantonen dat stereoscopie niet enkel geschikt is voor spektakel: '3D verdiept óók de menselijke interactie. De meest intieme momenten zijn krachtiger omdat het voelt alsof je er bij bent, bij de passie, angst of hoop van een personage.'

Zijn blockbuster, met 1,8 miljard dollar aan kassaopbrengst de op een na meest lucratieve film ooit (Avatar, ook van Cameron, bracht 2,8 miljard op), wordt ervoor verantwoordelijk gehouden de belangstelling voor het schip van een cultus naar een ware industrie te hebben getild. Niet enkel de echte voorwerpen, maar ook de replica's uit de film werden wereldwijd geëxposeerd. Alleen het vijf verdiepingen tellende filmschip, op 90 procent van de ware grootte nagebouwd, is niet bewaard gebleven. Cameron trachtte het nog te slijten bij pretparken en casino's in Las Vegas, maar die zagen er zo kort na de opnamen niks in.

Een film die niet kon (of niet mocht) lukken, zo werd Titanic al halverwege de opnamen betiteld. Dat Cameron zijn, voor die tijd, buitensporig hoge budget ook nog eens overschreed (van 100 miljoen dollar tot om en nabij de 200 miljoen) werd hem zwaar aangerekend door de filmpers. Studiobonzen die nerveus kwamen aanzetten met lijsten van scènes die Cameron dan maar moest schrappen, werden zijn trailer uitgeschreeuwd - ze konden hem ontslaan, of laten doorfilmen, een andere keuze was er niet, dreigde de regisseur. Toen de release een half jaar werd uitgesteld, was het algemene oordeel dat er een kolossale flop in aantocht was. Een romantisch zeedrama van ruim drie uur, geschreven en geregisseerd door de maker van Terminator - dat kon niet goed gaan. Een nooit opgehelderd incident, waarbij iemand de psychedelische drug PCP door de crewmaaltijd mengde, en zo vijftig personen inclusief de regisseur een heftige en onvrijwillige trip bezorgde, voedde de geruchten dat de sfeer weinig vrolijk was, en dat Cameron zich als een tiran gedroeg. Dat die het uiterste van zijn acteurs en medewerkers vraagt en op de set geen tegenspraak duldt, was al bekend van de intense en loodzware opnamen van de onderzeese sf-film The Abyss (1989).

Hoofdrolspeelster Kate Winslet zou in interviews over Titanic verklaren dat ze een paar keer bijna verdronk tijdens de opnamen. Tegen LA Times: 'Je zou me heel wat moeten betalen voor ik ooit met Jim wil werken. Als er ook maar het kleinste mis ging, sloeg hij op tilt. Ik kon me moeilijk concentreren als hij stond te schreeuwen en gillen'. In een interview uit 2009, met Playboy, reageerde Cameron op de uitlatingen van de actrice: 'We lieten Kate slechts denken dat ze bijna verdronk. Een beetje water opgeven en hoesten telt niet in mijn boek. Ik ben zelf meerdere keren bijna verdronken, dus ik weet hoe het voelt.'

Inmiddels is alles weer bijgelegd: dinsdag verscheen Winslet zij aan zij met Cameron op de rode loper bij de 3D-première in Londen. DiCaprio was afwezig.

Dat er nog wel wat oud zeer zit bij de regisseur valt op te maken uit diens nieuwe voorvoord in de deze week verschenen update van het geautoriseerde achter-de-schermen-boek James Cameron's Titanic, waarin hij fijntjes memoreert hoe het invloedrijke vakblad Variety zijn productie gedurende de opnamen wekelijks ridiculiseerde. De eerste Amerikaanse recensies waren gematigd, sommige zelfs zeer negatief. Cameron schreef ingezonden brieven om zijn film te verdedigen: wat critici aanzagen voor clichés waren archetypen. Inderdaad, zijn personages waren zuiver goed of zuiver kwaad - maar moest alles dan weer ambigu zijn, was dat dan geen cliché?

Het grote publiek stoorde zich er simpelweg niet aan. Alleen de eerste week kwam de kaartverkoop nog wat aarzelend op gang, daarna zorgde mond-tot-mondreclame voor lange rijen voor de bioscopen. Dat het ondenkbare kan voorvallen, meldt Cameron in zijn boek, is de boodschap van Titanic (het schip) aan de mensheid. En aan Hollywood, natuurlijk.

Atlantic

(1929), de eerste Britse film over de ramp, rederij White Star Line hield directe verwijzingen naar de Titanic tegen.

Titanic

(1943) peperdure nazipropagandafilm, wijt de ramp aan de geldzucht van de Britten, en plaatst wat heroïsche Duitse personages aan boord.

Titanic

(1953), eerste Hollywoodfilm over de boot, combineert de ramp met een scheidingsdrama.

A Night to Remember

(1958) wordt door Titanic-historici als de meest accurate verfilming beschouwd, en was een relatief goedkope productie.

SOS Titanic

(1979), tv-film met Helen Mirren, benadrukt de klasseverschillen aan boord.

Vijf Nederlandse filmers verklaren het succes van de film Titanic

Ben Sombogaart

(De Tweeling, De Storm)

'Het is een rampenverhaal, en nog waargebeurd ook. Toen ik De Storm maakte (over de watersnoodramp, red.) merkte ik pas hoeveel dat betekent, dat waargebeurde. Mensen hebben er ideeën bij, verhalen over gehoord, over gelezen. En bij Titanic is de mythevorming natuurlijk ongekend.

Als je in die arena dan een liefdesverhaal plaatst, over twee jonge mensen die het verdienen te overleven, dan heb je wel iets. Maar die analyse komt achteraf: Titanic was een onverwacht succes, de makers dachten dat ze er failliet aan zouden gaan. Het zijn geweldige acteurs natuurlijk, en de angst voor het water, om te verdrinken, is heel krachtig verbeeld. Voor ik begon met De Storm heb ik wel wat fragmenten uit Titanic bekeken, al zijn de budgetten onvergelijkbaar. Bij ons lagen de acteurs in koud polderwater, niet in een bassin.'

Antoinette Beumer

(De gelukkige huisvrouw, Loft)

'Ik herinner me dat ik moest lachen op het moment dat DiCaprio verdrinkt. Die scene is zó melodramatisch. Dat had ik ook bij die beroemde scène voor op boeg, voor mij is het drama dan te groot om iets te voelen. Ik was wel zeer onder de indruk van hoe Cameron het allemaal filmt, de waterscènes vond ik benauwend en eng.

Mijn dochter Julia is nu 14 en heeft 'm al vijf of zes keer gezien, die gaat nu weer. Dat het echt gebeurd is, maakt indruk op haar. En dat liefdesverhaal natuurlijk, dat spreekt jonge meisjes wel aan.

Ik zal meegaan naar de 3D-versie. Misschien denk ik dan: goh, wat ik hier zeg over Titanic is wel erg blasé. Ik bewonder Cameron wel: er kleeft iets megalomaans aan hem, ook zoals hij zich dan nu weer naar het diepste punt van de aarde laat zakken. Zo zal ik nooit worden, maar een beetje daarvan zou ik best willen. Hij heeft kloten.'

Reinout Oerlemans

(Komt een vrouw bij de dokter, Nova Zembla)

'Voor mij is het een van de beste films aller tijden. We zien 'm elk jaar wel eens, met het gezin. Titanic heeft alles waarvoor je naar de bioscoop wil. Slim gemaakt, met zo veel gevoel dat het verhaal elke keer weer betovert. Ik begreep dat Cameron zijn film pitchte als Romeo en Julia op de Titanic - dat alleen al is briljant.

Ook die fantastische muziek, die zo helpt. Of de manier waarop de film in het heden begint, en laat zien dat er ook een link is met de mensen van nu - vond ik prachtig. In Nova Zembla wilde ik aanvankelijk ook een verhaallijn uit het heden vlechten, maar om budgettaire redenen moesten we daar vanaf zien. Een beetje huiverig ben ik wel, bij deze versie. Dat omzetten van een 2D film, dat vind ik eigenlijk nep-3D. Ik ken nog geen geslaagde voorbeelden.'

Paul Verhoeven

(Soldaat van Oranje, Basic Instinct)

'Ik heb 'm één keer gezien. Het is een christelijke film, nietwaar? Iemand offert zich op voor de ander. Liefde tot de dood aan toe: je eigen dood. Dat komt in het dagelijks leven weinig voor, dus dat willen de mensen zien. Ik heb zelf ook wel met plezier naar Titanic zitten kijken, al is het verhaal natuurlijk een totaal melodrama. Je kunt geen kritiek op die film hebben, nou ja, behalve dat ik het niet geloof dan: mensen die elkaar achterna zitten terwijl dat schip zinkt. Je zou verwachten dat ze wel iets anders aan hun hoofd hebben. Maar over succes kun je niet discussiëren: Cameron heeft een formule, en die werkt.

Net als in Avatar staan in Titanic mensen tegenover elkaar terwijl de wereld vergaat. En misschien vinden mensen het nóg mooier als de held zich in 3D opoffert. Ik hoop het voor Cameron, een heel begaafde man. Zelf kijk ik toch liever Lawrence of Arabia voor de 40ste keer dan nog een keertje Titanic.'

Martin Koolhoven

(Suzy Q, Oorlogswinter)

'Een meeslepende film, heel goed geregisseerd, in de technische zin van het woord. Uitgekookt, met een slim scenario. Ik heb 'm nog verdedigd destijds: in de Nederlandse filmwereld werd Titanic een beetje plat genoemd. Het is knap hoor, een film maken over iets waarvan je weet hoe het eindigt. Die Winslet vond ik sterk, DiCaprio voldoet. Maar ondanks dat ik het wel een goeie film vind, heeft Titanic voor mij toch ook iets van een draak. Ik heb 'm één keer gezien, terwijl ik andere films van Cameron - Terminator en The Abyss - meerdere keren heb bekeken. Het is een beetje een wijvenfilm, natuurlijk. Dat vind ik kennelijk één keer leuk. Ik zie me nu ook niet naar de bioscoop rennen vanwege die 3D-versie. Ik ben een purist: dit voelt toch een beetje als achteraf inkleuren. Zolang het origineel maar te zien blijft, heb ik er verder geen problemen mee. Titanic is voor mij niet heilig, maar met een 3D-versie van Some Like It Hot (Billy Wilder, 1959, red.) maak je me ongelukkig.'

undefined

Meer over