De Derde Weg waart door Europa

Nauwelijks wordt er nog teruggeblikt op de Fat Guy uit Bonn - Helmut Kohl - in de buitenlandse bladen. Hét centrale thema is de Der Neue Mitte/The Third Way/La Troisième Voie - de Derde Weg, die hedendaags Europa onder sociaal-democratische leiding beproeft....

JOS KLAASSEN

Der Spiegel geeft Bodo Hombach, binnenkort waarschijnlijk Gerhard Schröders belangrijkste adviseur, ruimte om zijn boek Aufbruch - die Politik der neuen Mitte te introduceren. Met name Duitsland is te laks, zegt Hombach, als het erom gaat de burger meer eigen verantwoordelijkheid te geven. 'De sociale zekerheid moet de mensen in staat stellen risico's op zich te nemen en flexibel te reageren op veranderingen', schrijft Hombach. Burgers hebben recht op een gelijke start, niet op gelijk succes. De staat moet slechts activeren.

Een van Hombachs voorbeelden is de aow in Nederland, die volgens hem heeft bewerkstelligd dat wij een veel flexibere 'beroepsbiografie' zouden accepteren. Het Nederlandse Cappucino-Prinzip - de aow is de koffie, het bedrijfspensioen de room en het eigen spaargeld het bekronende cacaostrooisel - moet ook voor onze oosterburen toch aantrekkelijker zijn dan het rigide Duitse systeem, gelooft hij.

Er moet volgens Hombach trouwens ook een streep worden gezet onder de bonte verzameling belastingvoordeeltjes voor de hogere inkomens. Allemaal schrappen, vindt hij. En wie toch meent recht te hebben op die voordelen, moet maar met bewijzen komen.

Terwijl in Duitsland al in concreto wordt nagedacht, filosofeert de rest van de westerse wereld nog verder over de vraag wat die Derde Weg nu eigenlijk is. Time citeert Anthony Giddens, de directeur van de London School of Economics en auteur van óók een boek over de Derde Weg. Die zou ons, zo meent Giddens, in staat moeten stellen ons een weg te banen door de belangrijkste revoluties van deze tijd. Nieuw Links heeft daarom de opgave de retoriek van De Derde Weg te reduceren tot aardsere proporties - zoals praktische politieke programma's die echt functioneren.

Het Amerikaanse weekblad vindt dat de Britse premier Tony Blair 'opmerkelijk' bedreven is met het bewandelen van de Derde Weg tussen rechts en links. Rechts dwong hij voor het eerst het minimumloon af en het Europees Sociaal Handvest; links moest de kostenloze academische opleiding en de vermindering van bijstand voor een-oudergezinnen slikken. Blairs aanpak van de jeugdwerkloosheid heeft al 23 duizend jongeren aan werk geholpen.

De Franse socialist en premier Lionel Jospin is in ideologisch opzicht wellicht de meest ouderwetse van de Derde-Weggers, maar Time ziet ook Jospin op de goede weg. De Franse socialisten hebben in elk geval aan realiteitszin gewonnen, meent rechtsgeleerde Guy Carcassonne, voormalig adviseur van ex-premier Michel Rocard. 'Tien jaar geleden betekende links-zijn dat je luid moest praten en veel moest eisen. Nu willen de mensen zien wat je kunt. Dat is de kracht van Jospin. Hij belooft niet een heleboel, hij zegt slechts dat hij zal doen wat hij kan.'

Le nouvel Observateur constateert dat de Europese sociaal-democraten intussen hun eigen beperkingen kennen en tegelijkertijd de gevaren zien van een ongebreidele globalisering van de economie. Als zij oplossingen zoeken, liggen die volgens het Franse weekblad in de Europese eenwording. Maar wat dat betreft verschillen bijvoorbeeld Blair en Jospin nog hemelsbreed van mening.

Er schuilt bovendien een adder onder het gras. Laat centrum-links, waartoe de Derde-Weggers hun plaats hebben bepaald, niet te veel speelruimte over voor écht - en 'anti-Europees' - links? Volgens de Observateur blijken de communisten, die hun aanhang sinds de val van de Berlijnse Muur steeds verder zagen afkalven, toch weer op te krabbelen. In Europa stemt thans ongeveer 10 procent van de kiezers op deze partijtjes.

In Italië bedreigt de Rifondazione, zoals we dezer dagen ervaren, de linkse minderheidscoalitie van premier Romano Prodi, in Spanje was het de verenigde Izquierda die in 1994 de val bespoedigde van de PSOE-regering van Félipe Gonzalez. In Frankrijk is het de communist Hué die de concurrentie met de socialisten opvoert. In Oost-Duitsland bloeit de SED-opvolgster PDS op, en in Zweden heeft de radicaal-linkse Vanster zojuist de oude sociaal-democratische partij een van de zwaarste terugslagen in haar geschiedenis bezorgd.

Deze partijtjes leveren het bewijs dat links in Europa onderhevig blijft aan tegenstellingen. De Derde-Weggers, aldus de Observateur, zijn nu weliswaar ín Europa aan de macht, maar zij moeten voortaan ook de macht ván Europa veiligstellen.

Jos Klaassen

Meer over