'De Deense welvaartsstaat is de beste van de wereld'

De Deense partijen zijn het in de aanloop naar de parlementsverkiezingen geheel eens over de EU. Maar de kiezers zijn sceptisch....

NANDA TROOST

Van onze verslaggeefster

Nanda Troost

KOPENHAGEN

De kwestie Europa speelt in het geheel niet. Daarin kan de Democratische Vernieuwingspartij, die voor het eerst meedoet aan parlementsverkiezingen in Denemarken, geen verandering brengen. Hoewel minstens eenderde van de Denen tegen de EU is, staat de partij in de peilingen op 1 procent, de helft van de kiesdrempel.

Tegenstanders van verdere Europese integratie zien hierin het bewijs dat de Sociaal-Democratische Partij van premier Poul Nyrup Rasmussen en diens belangrijkste opponent, het rechts-liberale Venstre van oud-minister van Buitenlandse Zaken Uffe Ellemann-Jensen, slagen in hun opzet het gevoelige onderwerp te mijden.

Heel tactisch, vindt Lykke Friis, onderzoekster van het Deens Instituut voor Internationale Betrekkingen. 'De sociaal-democraten hebben altijd moeite de kiezers achter zich te krijgen als het over de EU gaat. En Uffe Ellemann-Jensen beschouwt zichzelf als honderd procent Europees. Dat is gevaarlijk in een land waar zoveel scepsis heerst over de Unie.'

Denemarken heeft, sinds het in 1973 toetrad, een moeizame relatie ontwikkeld met de Europese Unie. In 1992 wees een nipte meerderheid (50,7 procent) het Verdrag van Maastricht af. Een jaar later was het verdrag voor 56,8 procent wel aanvaardbaar, dankzij vier 'opt outs'. De Denen bedongen een uitzonderingspositie voor onder andere het gemeenschappelijk defensiebeleid en de EMU.

Op 28 mei wordt er weer een referendum gehouden over het Verdrag van Amsterdam. Dat zal waarschijnlijk geen overweldigen de steun krijgen. Van de kiezers is 45 procent van plan voor te stemmen, 30 procent tegen en de rest weet het nog niet.

Op papier zou het verdrag aanvaardbaar moeten zijn. Het heeft Europa in de ogen van sommigen socialer gemaakt, en er is meer aandacht voor het milieu. 'Europa is Deenser geworden', vindt Friis.

'Amsterdam regelt de uitbreiding van de Unie, een zeer Deens onderwerp, want wij voelen ons zeer verbonden met de Baltische staten', zegt Ove Fich, Europa-woordvoerder voor de sociaal-democraten. 'Aan alle Deense eisen is tegemoetgekomen', reageert Bertel Haarder, lid van de liberale fractie van het Europees Parlement.

Voor of tegen Europa, het is vooral een kwestie van sentimenten. De Unie wordt als anti-menselijk ervaren, te bureaucratisch. Maar het zijn juist de Denen die altijd om meer regelgeving vragen, zegt Haarder.

Een Britse ambassadeur noemde de Denen ooit geen volk maar een stam; een hechte gemeenschap die aan weinig invloeden van buiten heeft blootgestaan. Dat zou alles wat ook maar een beetje afwijkt vreemd maken. 'Noem het en het slechte komt uit het zuiden. De nazi's, dierenziektes, vluchtelingen', aldus Haarder.

Hij schreef Het zachte cynisme, een boek over het Deense nationalisme, dat volgens hem gevormd is door militaire nederlagen op de momenten dat Denemarken zich mengde in Europese kwesties. De Deense loyaliteit aan Napoleon werd door de Britten afgestraft met twee bombardementen op Kopenhagen, ze gingen er met de vloot vandoor en gaven Noorwegen aan Zweden.

Maar de Denen compenseerden dat verlies. Haarder: 'Het lijden en de vernederingen hebben onze ziel gereinigd en daardoor zijn de Denen beter dan wie dan ook. En dus zijn ons onderwijs en onze welvaartsstaat het beste ter wereld. Althans, zo redeneren de Denen.'

Belangrijk motief om tegen Amsterdam te stemmen zal vooral Schengen zijn, is de inschatting van columnist Ralf Pittelkow. Om het verdrag als zodanig te redden zou er voor de regering niets anders op zitten dan zich terug te trekken uit Schengen. 'Hoewel er dan een gecompliceerde situatie ontstaat, omdat we open grenzen met de Noordse landen hebben en Zweden wel tot de Schengen-landen hoort.'

Voor Poul Gerhard Kristiansen, algemeen secretaris van de Deense Volksbeweging tegen de EU, zou dat een stap in de goede richting zijn. 'Van onze wetgeving wordt nu 93 procent beslist door de EU of wordt er sterk door beïnvloed. We willen gewoon ons zelfbeschikkingsrecht terug.'

Uffe Ellemann-Jensen heeft al laten weten dat hij wil voorkomen dat Denemarken de uitbreiding van de EU zal vertragen. 'Dan zou hij nog liever voor de Noorse optie kiezen en dus uit de EU stappen', zegt zijn partijgenoot Haarder.

Gek genoeg zullen de Denen niet kunnen ontkomen aan een van de Europese verworvenheden waartegen ze grote bezwaren hebben. De euro, die in 2002 betaalmiddel wordt, zal in razend tempo Denemarken veroveren. 'Toeristen die hier komen zouden eerst hun euro bij de bank moeten gaan omwisselen? Reken maar dat er in Jutland geen Deen is die weigert een euro aan te pakken van een Duitser', voorspelt het sociaal-democratische parlementslid Ove Fich. 'En dan zal het echt niet lang duren voordat vanuit de bevolking de vraag komt de euro ook officieel in te voeren.'

Meer over