De cruciale vragen over de vliegramp in de Bijlmermeer

Waarheidsvinding en lessen trekken voor de toekomst. Voorzitter Meijer van de parlementaire enquêtecommissie Vliegramp Bijlmermeer herhaalde trouw zijn opdracht aan het begin van elk verhoor....

Vandaag zit het werk erop. Het eindrapport met de titel Beladen Vlucht verschijnt.

In het politieke steekspel dat ontstaat, verdwijnt de opdracht naar de achtergrond. Het gaat de komende tijd vooral over: wie deed wanneer iets fouts en moet aftreden? De vragen over de Bijlmerramp lijken er niet meer toe te doen.

Die vragen zijn:

Wat vervoerde de Boeing?

De verdienste van de commissie-Meijer is dat hierop een antwoord komt. De commissie heeft alle gedetailleerde vrachtbrieven boven tafel gekregen. Het overgrote deel van de lading was ongevaarlijke elektronica. Een klein deel was gevaarlijk. Het overzicht daarvan was kort na de crash bekend.

De mogelijkheid bestaat dat de verladers fraudeerden met vrachtbrieven, maar dit kan de commissie niet achterhalen. 'We zullen nooit absolute zekerheid krijgen', zei een commissielid na de verhoren.

Hoe verliep het ophalen van de vrachtpapieren?

Dit was een taak van de politie. De verhoren maakten duidelijk dat de in reorganisatie verkerende Rijkspolitie, dienst Luchtvaart, beroerd functioneerde.

Over het ophalen van de papieren staan twee verhalen tegenover elkaar. Verliet politieman Nix rond half negen het kantoor van El Al met een dun stapeltje A-4'tjes, of veel later, zoals de politie beweert, met een dikke ordner? Justitie in Amsterdam onderzoekt de zaak.

Waar is de cockpit-voice-recorder gebleven?

Deze recorder, die de gesprekken in de cockpit opneemt, is nooit teruggevonden. Brandweerman Vervoort getuigde dat hij tijdens de berging de recorder in een container gooide, maar waar het ding is gebleven, is een raadsel.

Een getuige wist iets meer. Bijlmerbewoner Bos zei dat hij iemand kende die wist bij wie dat ding in huis ligt. Man en paard wilde hij niet noemen. De zaak ligt bij justitie.

Wie waren de mannen in de mysterieuze witte pakken?

In veel verhoren doken deze figuren op. Tot op de laatste verhoordag bleef onduidelijk of ze op de rampplek waren.

Toen onthulde het commissielid Oudkerk dat de commissie een bevestiging had van mannen in witte pakken met puntmutsen op de rampplek.

Het eindrapport schept duidelijkheid, beloofde hij.

Mankeerde het vliegtuig iets?

De commissie heeft gesnuffeld in het onderhoudslogboek. Daaruit bleek dat het onderhoud niet perfect was.

Tijdens zijn verhoor bekende El Al-onderhoudsman Gaalman dat hij weleens werd gedwongen een vliegtuig vrij te geven dat volgens hem niet weg mocht gaan. Die verklaring was niet leuk voor El Al, maar niet duidelijk is of deze praktijk bij andere maatschappijen hetzelfde is.

Waardoor zijn de betrokkenen bij de Bijlmerramp ziek?

Voor het begin van de openbare verhoren liet Meijer weten dat veel omwonenden en hulpverleners ziek waren. De enquête moet duidelijk maken of hun klachten in verband staan met de ramp.

De commissie zegt dat het verband bestaat.

Uit de verhoren bleek dat de medici anders naar de ziektegevallen keken dan de politici. Minister Borst toonde zich er verheugd over dat een verband tussen gevallen van zeldzame auto-immuunziekten en de ramp zo goed als zeker is.

Het AMC in Amsterdam, dat de dossiers van patiënten bestudeerde, zag geen verband.

Het verarmd unanium in het vliegtuig is niet de oorzaak van gezondheidsklachten. Van deze gevaarlijke stof was te weinig aan boord.

Ook de lading komt niet in aanmerking. De commissie zocht het gevaar daarom in de brand van vliegtuig, lading en flats, maar ook dit leverde geen eenduidig beeld op.

Wie krijgt de zwartepiet toegespeeld?

Er zijn drie kandidaten. El Al, de ambtenarij en de politiek. De 'full cooperation' die El Al toezegde, viel tegen, maar de meeste informatie is boven tafel gekomen. Mogelijk komt er kritiek op het onderhoud van de neergestorte Boeing.

De ambtenaren valt veel te verwijten. De ministeries werkten langs elkaar. Ze deden hun onderzoek en daarmee was de kous af. Enige sturing ontbrak.

De ministers zijn verantwoordelijk.

Uit de verhoren kwam het beeld van een verkokerde overheid met weinig slagvaardige ministers, tot de premier aan toe.

De commissie zal geen duidelijk falen kunnen aantonen, maar oordeelt - zoveel is al uitgelekt - dat opeenvolgende bewindslieden de Tweede Kamer 'onvolledig', 'ontijdig' of 'onjuist' hebben geïnformeerd.

De Tweede Kamer beoordeelt of de ministers moeten aftreden. Dat doet ze in mei.

Mogelijk komt het niet zover, als de bewindslieden de eer aan zichzelf houden.

Meer over