Column

De crisis is verworden tot een chronische kwaal

April 1933. In de door de depressie geteisterde staat Iowa is boer Shields failliet verklaard, net als tweederde van zijn collega's. Als zijn maïsschuur onder de hamer dreigt te gaan, maken honderden met knuppels en rieken bewapende boeren een einde aan de executieverkoop. Even verderop wordt rechter Bradley, die persisteert in het tekenen van faillissementen, met een touw om zijn nek de rechtszaal uitgesleept.

null Beeld Pixabay
Beeld Pixabay

De net aangetreden president Roosevelt vreest een revolte. Hij begrijpt dat de schulden, aangegaan in de ruim voorradige dollars van de 'roaring twenties', niet voldaan kunnen worden met de schaarse dollars van na de crash van 1929. De maïsprijs is met tweederde gedaald.

In The Money Makers beschrijft historicus Eric Rauchway hoe de kersverse president de zeggenschap over het geld naar zich toetrekt en de prijzen weer laat stijgen. Inflatie maakt de schuld draaglijk en bevrijdt de boeren uit hun schuldenval.

Mijn eerste column verscheen op het dieptepunt van de eurocrisis (En de eurozone leefde nog lang en gelukkig, 15 februari 2012). Een half jaar voordat ECB-president Draghi de markten kalmeerde door 'whatever it takes' te beloven om de euro te behouden.

De column was 'een oefening in optimisme'. Ik bepleitte een deal tussen Noord- en Zuid-Europa, een uitruil van hervormingen, schuldkwijtschelding en hogere begrotingstekorten.

Die deal is er nooit gekomen. Wel is het steeds meer die kant op gerommeld. De begrotingsregels worden met de Franse slag toegepast. Er is de laatste jaren meer hervormd dan in de decennia daarvoor. Voor Nederland bepleitte ik minder hypotheekrenteaftrek en een hogere pensioenleeftijd. Politieke taboes waarmee inmiddels een begin is gemaakt. Alleen schuldkwijtschelding blijft onbespreekbaar. Wat vooral hielp, was de ongekende monetaire stimulering: een rente van bijna 0 en de belofte van 1.460 miljard nieuwe euro's.

Dit monetaire medicijn bleek niet enkel een zegen. Met de ergste economische pijn nam het bij overheden ook de bereidheid weg om hun bijdrage te leveren. Door de verdoving kan de kwaal ongemerkt verergeren. Wereldwijd is de schuldenberg na 2008 versneld verder gegroeid. In Amsterdam en Utrecht steeg, met de huizenprijs, de hypotheekschuld weer met percentages in de dubbele cijfers.

Deze ongekende schuldniveaus belemmeren een terugkeer naar normale renteniveaus. We zijn verslaafd aan goedkoop geld. Een gevaarlijke verslaving, omdat die verdere financiële instabiliteit voedt.

De crisis is zo verworden tot een chronische kwaal. Ondanks de ongekende monetaire stimulering en een historisch lage olieprijs groeit de euro-economie maar mondjesmaat. De werkloosheid blijft hoog.

De economische structuur van de vergrijzende euro-economie wordt aangetast. De productiviteit stagneert. Het aantal armen in Nederland is gestegen van 850 duizend naar 1,25 miljoen. En hoe langer werkloos of arm, hoe moeilijker het is om je er ooit nog aan te ontworstelen.

De financiële en sociale reserves, de buffers om een volgende schok op te vangen, zijn uitgeput. En de inflatie in de eurozone zakte in februari onder nul.

Politici zijn ondertussen vooral druk met het claimen van het magere herstel. Adviezen om te investeren en schulden kwijt te schelden worden weggewuifd. Een krachtig protest ontbreekt. Geen boeren die met de riek het recht in eigen hand nemen. Tekenend was de eenzame en vergeefse poging van de clown-directeur van Circus Renz om de executieveiling van zijn tent te saboteren door staand naast de veilingmeester te roepen dat de tent niet meer compleet was.

De onvrede uit zich wel in een gestaag electoraal verlies van de middenpartijen. Maar dat gebeurt blijkbaar in een tempo waar de spreekwoordelijke kikker in zijn pannetje niet warm van denkt te worden. De politiek durft de sprong niet aan.

Nee, de crisis is nog niet over. Dat wilde de hoofdredacteur van deze krant niet beweren. Maar dat de crisis zelden nog de voorpagina bereikt, daar kon deze econoom dan weer niets tegen inbrengen. Mijn plekje in deze krant verdwijnt.

Het was een voorrecht om hier mijn mening te mogen geven over de ongekende ontwikkelingen in de afgelopen vier jaar, om chroniqueur te zijn van een crisis waarop we eens met verwondering zullen terugkijken. Dank aan de mensen bij de Volkskrant die mij deze kans boden. U kan ik, met de hele eurozone, enkel nog een lang en gelukkig leven wensen!

Meer over