InterviewOnderwijsverslaggever Kaya Bouma

‘De coronacrisis legt veel fundamentele problemen bloot, zeker op het gebied van kansenongelijkheid’

Onderwijsverslaggever Kaya Bouma volgt de komende tijd groep 8 van de Tamarinde, terwijl zij toewerken naar hun eindtoets en schooladvies. ‘Het is voor alle leerlingen moeilijk, maar voor deze kinderen komt die coronacrisis wel heel slecht uit.’

Onderwijsverslaggever Kaya Bouma: ‘De leerlingen lijken er niet erg van onder de indruk dat ze in de krant staan, maar ze vinden het wel interessant dat ik er ben, denk ik.’ Beeld Aurélie Geurts
Onderwijsverslaggever Kaya Bouma: ‘De leerlingen lijken er niet erg van onder de indruk dat ze in de krant staan, maar ze vinden het wel interessant dat ik er ben, denk ik.’Beeld Aurélie Geurts

Ze kan het precieze moment aanwijzen dat ze besefte hoe ernstig de effecten van schoolsluitingen konden zijn. Het was april vorig jaar en onderwijsverslaggever Kaya Bouma ging langs op basisschool De Buikslotermeer in Amsterdam. Docent Floris ter Veen had vijf leerlingen uitgenodigd voor een gesprek, omdat hij zich grote zorgen over hen maakte.

‘De eerste weken van de schoolsluiting leek het alsof online lesgeven best goed lukte, ondanks alle tegenslagen’, vertelt Bouma. ‘Maar na een tijdje bleek dat er scholen waren die alle contact met een deel van hun leerlingen waren kwijtgeraakt.’

Na aandringen van hun docent begonnen de kinderen te vertellen over hun ervaringen. Een jongen stond elke dag pas om twee uur ‘s middags op en kreeg maar één keer per dag te eten. Een meisje mocht alleen ‘s avonds laat naar buiten om een luchtje te scheppen op de galerij van haar flat.

Bouma: ‘Kansenongelijkheid is al jaren een groot thema in het onderwijs, maar op dat moment zag ik van dichtbij wat die ongelijkheid betekent. Het is niet genoeg om harde cijfers te laten zien en experts aan het woord te laten, dacht ik toen. We moeten hier zo dicht mogelijk op zitten en laten zien wat er gebeurt.’

Het was de inspiratie voor haar huidige reeks over groep 8 van de Tamarinde in Zaandam. Sinds januari volgt ze deze klas met veel leerlingen uit kwetsbare wijken, die soms nog kampen met een taalachterstand. De gemeente Zaanstad vond het essentieel dat deze groep fysiek les kreeg, omdat ze anders te ver zouden achterblijven. Dus mochten deze leerlingen ook tijdens de schoolsluiting nog 13 uur per week naar school.

Waarom koos je voor groep 8?

‘Groep 8 is een heel spannend en bepalend jaar, vanwege het schooladvies en de eindtoets. En dit zijn leerlingen die in groep 7, eveneens een belangrijk jaar, ook al thuis hebben gezeten. Het is voor alle leerlingen moeilijk nu, maar voor deze kinderen komt die coronacrisis wel heel slecht uit.’

Hoe vindt de klas het, dat jij er bij bent?

‘Een van de eerste keren kwam een leerling op me af die me vertelde dat zij buiten school een extra programma volgde voor getalenteerde leerlingen en dat ze in die lessen vaak kranten lazen. Mevrouw, vroeg ze, kunt u misschien de volgende keer een Volkskrant meenemen? Ik vond het stoer dat ze dat durfde. De keer erna heb ik voor de hele klas klas een krant meegenomen. Ze lijken er niet erg van onder de indruk dat ze in de krant staan, maar ze vinden het wel interessant dat ik er ben, denk ik.

‘Tegelijkertijd probeer ik juist niet de aandacht op mezelf te vestigen. Meestal zit ik op een stoeltje in de hoek en observeer ik alleen. Ik was laatst bij een adviesgesprek van de docent, leerling en ouder. Toen we binnenkwamen voor het gesprek moesten we eerst de handen desinfecteren. De docent vergat het mij te vragen, en toen ze dat realiseerde zei ze: ‘je bent ook zo’n meubelstuk geworden, ik denk er niet eens mee aan.’ Dat is een beetje waar je op hoopt, dat je ongemerkt op de achtergrond kan meekijken, zonder de normale gang van zaken te verstoren met je aanwezigheid.’

In de serie zien we hoe de docent zoveel mogelijk informatie in de lesuren probeert te proppen en hoe verantwoordelijk sommige kinderen omgaan met het besmettingsrisico. Ook leren we een paar leerlingen beter kennen – zoals Talia, het stille meisje dat als eerste van haar familie naar de havo wil; en Enes, een enthousiaste leerling die zich niet laat tegenhouden door zijn taalachterstand.

Twee keer per week probeert Bouma bij de klas te zijn. Dan zit ze achterin en observeert, luistert mee, maakt ze hier en daar een praatje in de pauze en komt zo op verhalen om uit te lichten. Ze heeft gemerkt dat vooral de persoonlijke verhalen van Talia en Enes reacties opriepen bij lezers.

‘Vooral na het verhaal van Talia lieten veel lezers weten dat ze daar door geraakt waren. Sommigen herkenden zich in haar, die weten hoe moeilijk het is om de eerste te willen zijn van je familie die verder komt op school. Dat vond ik mooi om te zien, hoeveel mensen enorm meeleven met haar.’

Waarom is het belangrijk dat deze verhalen in de krant staan, denk jij?

‘We hebben in Nederland toch lang gedacht: dit is een land waar je van een dubbeltje een kwartje kan worden, want iedereen heeft toegang tot school. Maar als je goed kijkt, zie je dat toch niet iedereen dezelfde kansen heeft. Dat is iets fundamenteels waar je als onderwijsredacteur iets van moet laten zien, vind ik. De coronacrisis legt op veel vlakken fundamentele problemen bloot, maar zeker ook op het gebied van kansenongelijkheid.’

Sowieso is het een uitzonderlijk jaar op het gebied van onderwijs, zegt Bouma. ‘Vorig jaar gingen de eindexamens niet door, dat is voor het laatst gebeurt in 1945. Van veel dingen weten we nog niet eens wat de effecten zullen zijn op de lange termijn.

‘In principe kan je op dit moment elke dag een stuk over onderwijs schrijven dat van belang is. Het dagelijkse dilemma voor Nadia Ezzeroili, die ook over onderwijs schrijft, en mij is: waar steken we onze tijd in? Wij kiezen er nu bewust voor om bepaalde onderwerpen meer uit te diepen.’

Wat moest je laten varen?

‘Ik kom zelf nu heel weinig toe aan schrijven over studenten, maar gelukkig hebben we verslaggever Nick de Jager die dat heel goed oppikt. De consequenties voor die groep zijn enorm, die zitten echt bijna een jaar thuis colleges te volgen. We hebben ook nog weinig zicht op wat afstandsonderwijs doet met de onderwijskwaliteit.

‘Binnenkort gaat Nadia aan de slag met de situatie op middelbare scholen. Het devies voor basisscholen is nu om ‘kansrijk advies’ te geven, wat betekent dat leerlingen het voordeel van de twijfel krijgen. Maar de leerlingen die nu achterstand oplopen moeten die nog wel inhalen op de middelbare school, anders halen ze alsnog hun eindexamen niet. Met het huidige lerarentekort lijkt die inhaalslag nogal een uitdaging.’

Alle afleveringen tot nu toe van Kaya Bouma's reeks over groep 8 van De Tamarinde:

Aflevering 4: Weinig leerlingen hebben zoveel moeite met spelling en zijn toch zo blij met een dictee als Enes

Aflevering 3: Waarom er steeds minder gespeeld wordt in groep 8. ‘Als iemand in ons gezin corona krijgt, komt dat dus door mij

Aflevering 2: Talia is een aparte in haar familie: ze wil doorleren en hoopt op een havo-advies

Aflevering 1: Alle kinderen hebben het zwaar, maar de impact van corona is voor groep 7 en 8 misschien wel het grootst

Meer over