vijf gevaren

De coronacijfers stijgen nog even, maar Van Dissel is optimistisch. Is de derde golf bijna voorbij?

Frank Broers (69) wordt gevaccineerd in de grote maar ook lege priklokatie van de GGD in de Jaarbeurs in Utrecht, die woensdagavond is opengegaan.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Frank Broers (69) wordt gevaccineerd in de grote maar ook lege priklokatie van de GGD in de Jaarbeurs in Utrecht, die woensdagavond is opengegaan.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Hoe vol de ic’s ook liggen: de corona-epidemie heeft zijn top onderhand wel bereikt, is de verwachting. Nog een weekje en de weg terug kan beginnen, denkt het RIVM. Of houdt het virus nog een troefkaart achter de hand? Vijf gevaren liggen nog op de loer.

Zelfs Jaap van Dissel, de immer ernstige eerste wetenschapper van het OMT, toont zich zowaar een beetje optimistisch over corona in Nederland. ‘We zijn in een nieuwe fase beland’, zei hij donderdagochtend tegen de vaste Kamercommissie voor volksgezondheid, welzijn en sport. ‘Als het virus zich probeert te verspreiden, botst het steeds vaker op tegen iemand die is ingeënt of die het virus al heeft gehad.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Met als gevolg: minder besmettingen, en minder opnames. ‘Tot nu toe zagen we de grafieken alleen omlaag gaan onder invloed van maatregelen. Nu zien we voor het eerst dat de prognose omlaag gaat door vaccinaties en doorgemaakte ziekte’, omschreef Van Dissel het nieuwe spel.

Toch had het OMT liever gezien dat het kabinet de versoepelingen nog even had uitgesteld. ‘Voor het geval de daling minder enthousiast is dan onze modellen laten zien’, aldus Van Dissel. Een rondgang langs de vijf V’s die nog roet in het eten kunnen gooien:

1| Verrassingen

Een stijging tot pakweg 850 bezette ic-bedden komend weekeinde, en vanaf dat moment een gestage daling; dat is wat de modelleurs van het RIVM grofweg voorzien. Alleen is dat de ‘mediane’ verwachting, de middenwaarde van de prognoses. Net als bij weersverwachtingen zit daaromheen een wolk van mogelijkheden, waarbij het allemaal net wat anders loopt.

Vandaar de nervositeit van het OMT. In het ongunstigste toekomstscenario dat bij het RIVM uit de computer rolt, neemt de ic-bezetting helemaal nog niet af, maar stijgt het aantal ic-patiënten door, tot meer dan 1.500 half mei, voordat eindelijk de daling begint. Op 1 mei zal het aantal ic-patiënten tussen de 650 en de 1.200 liggen, is in feite het meest concrete wat de modellen zeggen.

null Beeld RIVM
Beeld RIVM

Waar dat precies van afhangt, is lastiger te zeggen. Toevallige uitbraakjes kunnen de epidemie alsnog aanwakkeren, het mooiere weer remt het virus misschien minder hard af dan verwacht – de toekomst laat zich nu eenmaal moeilijk voorspellen.

2| Vaccins

Veel onzekerheden gaan over de vaccins. Zo is het nog altijd denkbaar dat partijen vaccins het land niet op tijd bereiken, of dat er bij bepaalde subgroepen zeldzame bijwerkingen opduiken waardoor de vaccinatiestrategie anders moet en de campagne vertraging oploopt.

Een belangrijke vraag waarover het laatste woord nog niet is gezegd, is in hoeverre vaccins ook beschermen tegen overdracht. Zeker: twee recente onderzoeken, een in de VS en een in Israël, laten zien dat de vaccins van Pfizer en Moderna ook 90 tot 94 procent van de ‘asymptomatische’ infecties tegengaan. Dat zijn besmettingen waarbij het virus stiekem meelift in de keel, als een verstekeling in het ruim van een schip. En als er geen virus is, dan kan er ook geen overdracht plaatsvinden.

Maar waterdicht is het bewijs niet. In Schotland volgde men de gezinsleden van tienduizenden gevaccineerde zorgmedewerkers: die raakten weliswaar 30 procent minder vaak geïnfecteerd dan gezinsleden van nog niet gevaccineerde zorgmedewerkers, maar besmet raakten ze nog wel degelijk.

‘De kans op overdracht van het virus is na vaccinatie veel geringer. Maar zeker niet nul’, aldus Van Dissel. En dat maakt uit. In de praktijk zou dit het verschil kunnen uitmaken tussen een ic die in juni en juli vlot leegstroomt, en een ic die komende zomer haast net zo vol is als nu, blijkt uit de doorrekeningen.

3| Varianten

Direct in het verlengde daarvan: de inmiddels beruchte varianten van het virus, met veranderde stekeltjes zodat vaccins en natuurlijke antistoffen er wat minder greep op hebben. Zeker twee van zulke ‘ontsnappingsmutanten’ gaan op een laag pitje rond in ons land: de zogeheten ‘P1-variant’ uit Brazilië, en variant ‘B.1.351’ uit Zuid-Afrika.

Het goede nieuws is dat de varianten niet erg snel oprukken, waarschijnlijk omdat het land al in de ban is van de ongeveer 30 procent besmettelijkere ‘Britse’ variant. Nieuwe varianten krijgen daardoor slecht voet aan de grond. Maar als er meer mensen gevaccineerd raken, kon daarin weleens verandering komen. Zo zagen Israëlische onderzoekers dat gevaccineerde mensen die opnieuw geïnfecteerd raakten, ongeveer acht keer zo vaak de Zuid-Afrikaanse variant hadden opgelopen als niet-gevaccineerde mensen.

Gelukkig lijken de vaccins het virus overal ter wereld toch echt terug te dringen. ‘In onze aannames zit dat het vaccin ook beschermt tegen de varianten’, zegt Van Dissel dan ook. Al moeten we op dat punt wel een beetje geluk hebben, erkent hij.

4| Verwaarlozing

En dan is er nog de kans dat straks het hek van de dam is en we bij de eerste de beste versoepelingen massaal alle coronaregels negeren. ‘Je kunt het op straat en op de weg heel duidelijk zien. Men geeft toch een andere opvolging aan precies dezelfde maatregel dan eerst’, aldus Van Dissel.

Neem het thuiswerken. Volgens cijfers van de RIVM Gedragsunit werkt van iedereen die dat kan slechts de helft ook echt volledig thuis. Een op de tien doet dat zelfs helemaal niet. Terwijl er elke week toch ruim vierduizend nieuwe besmettingen in verband worden gebracht met de werkplek. ‘Het is duidelijk dat iedereen de maatregelen goed zat is’, ziet Van Dissel ook wel in.

5| Vaccinscepsis

Een probleem dat deze zomer kan opspelen. Het RIVM gaat ervan uit dat in alle leeftijdsgroepen minimaal 85 procent bereid zal zijn zich te laten inenten. Maar dat is een optimistische inschatting: van de twintigers en dertigers zegt momenteel ‘slechts’ driekwart zich te willen laten inenten.

En het is zeer de vraag hoe die bereidheid zich ontwikkelt als de ziekenhuizen leeg raken, het zomer wordt en corona weer ver weg lijkt. Uit de cijfers blijkt dat de vaccinatiebereidheid flinke bokkensprongen kan maken: afgelopen november was de vaccinatiebereidheid onder dertigers en veertigers nog minder dan 50 procent.

Ook is te hopen dat de campagne niet midscheeps wordt geraakt door een ongeluk. Een dramatisch, in de media uitvergroot geval van iemand met een zeldzame bijwerking zou de vaccinatiebereidheid grote schade kunnen toebrengen. Angst voor bijwerkingen is in elk geval de allerbelangrijkste reden waarom mensen zich niet willen laten vaccineren, blijkt uit het RIVM-onderzoek.

Meer over