De columnist heeft een grote vrijheid

Hoe ver mag een columnist van de Volkskrant gaan in zijn of haar meningen? Die vraag stelden lezers naar aanleiding van de krant van afgelopen maandag....

Het is niet de eerste keer dat lezers klagen over columnisten: Hoe lang gaat de krant nog door met het geneuzel van x of y?, is een wekelijks terugkerende vraag. Ook tekenaar Gummbah moet het bij een deel van de lezers ontgelden. 'Weerzinwekkende smeerlapperij', schreef een lezer me.

Tegenover die afkeuring staan ook brieven of e-mails waarin dezelfde columnist of tekenaar juist wordt bewierookt. Smaak is nu eenmaal heel persoonlijk. Ook Gummbah bedient een deel van het lezerspubliek.

De Volkskrant heeft een grote groep vaste columnisten die in wisselende frequentie hun meningen spuien op tal van pagina's in de krant. Het begint met Jan Mulder en Remco Campert op de voorpagina en het eindigt met Gemma Venhuizen op de laatste pagina. Daar tussenin, maar ook in de speciale katernen en het Magazine, telt de krant vele tientallen columnisten. Een groot deel van hen schrijft over specifieke onderwerpen, zoals geldzaken of arbeidsrecht, anderenkunnen elk onderwerp aanpakken dat op hun weg komt.

Columnisten hebben daarbij inderdaad een erg grote vrijheid. Zij worden vaak aangezocht vanwege hun authentieke meningen, die niet zelden haaks staan op de mening die de krant in hoofdredactionele commentaren vertolkt. Van hen wordt verwacht dat ze een bijdrage leveren aan het debat. Provocatie is daarbij niet verboden. Hun columns moeten mensen aan het denken zetten. Blokker en Abdolah doen dat.

De kritiek op de column van Jan Blokker lijkt mij niet terecht. Hij heeft in zijn stuk het omstreden begrip etnische zuivering helemaal niet gebruikt. Hij schrijft over 'het voornemen om 26 duizend uitgeprocedeerde asielzoekers stukje bij beetje het land uit te zuiveren'. Dat is een harde formulering, maar bij lange na niet zo beladen als 'etnische zuivering'. Bovendien wil het kabinet deze groep mensen inderdaad kwijt.

Kader Abdolah gaat een stap verder. Hij schrijft: 'Als hier ooit een terreuraanslag plaatsvindt, is de VVD indirect medeschuldig. En premier Balkenende is er verantwoordelijk voor.' Zo uit hun context gehaald, zijn dat heel erge beweringen, die zelfs voor een columnist met grote vrijheid te ver gaan. Als de schrijver alleen die twee zinnen als column had ingeleverd, had de hoofdredactie moeten ingrijpen en de column niet moeten plaatsen.

Maar in de tekst van Kader Abdolah stonden deze zinnen wel degelijk in een context. Hij legt uit waarom hij tot dit standpunt komt, verwijt de VVD dat ze een klimaat schept waarin terrorisme kan wortelen. Balkenende wordt verweten dat hij zich niet opstelt als premier van alle inwoners van Nederland. Dat is een waarneming die een columnist mag doen. Het is de vraag of dit verstandig is, maar Kader Abdolah vertolkt wel een gevoel dat leeft bij de mensen die hij spreekt. Dat geluid geeft hij door.

De column van Abdolah verscheen op de kunstpagina. De eindredacteur heeft vpublicatie nog contact gehad met de schrijver, ook omdat Abdolah zelf had gezegd dat hij 'een harde column' zou schrijven. De versie die uiteindelijk bij de krant kwam, was de meest afgezwakte die Abdolah nog voor zichzelf kon verantwoorden. De eindredacteur had er uiteindelijk geen probleem mee. Hij heeft niet overwogen de hoofdredactie om een oordeel te vragen.

Ik denk dat het beter was geweest als hij dat whad gedaan, zeker nu de schrijver zelf had aangegeven dat het een harde column was. Dat had in dit specifieke geval niet geleid tot een andere keuze, de column zou zijn geplaatst, maar dan had de hoofdredactie er in ieder geval vooraf een oordeel over gegeven. Bij een zo beladen onderwerp is dat geen overbodige luxe.

Meer over