De coca maakte hem tot wat hij is: president

De nieuwe president van Bolivia werd bekend om zijn acties voor cocaboeren, waarop de VS hem een drugshandelaar noemden. Sindsdien vliegt hij alleen met handbagage, uit angst voor 'geplante' drugs in zijn koffer....

Cees Zoon

Het is het klassieke droomverhaal: van herdersjongen totpresident. Maar de aanzienlijk minder klassieke elementen in hetverhaal zijn dat de dieren lama's waren en de herder eenindiaantje. Evo Morales werd op 26 oktober 1959 geboren in eengehucht op de Altiplano, de ijskoude hoogvlakte in de Andes vanBolivia, een van de moeilijkste gebieden van Zuid-Amerika om inte overleven. Morales behoort tot de Aymara's, naast de Quechua'sde grootste etnische groep in Bolivia. Inheemsen heten zetegenwoordig, omdat het woord indianen wordt beschouwd alsnegatief koloniaal. Nog politiek correcter in hedendaags Boliviais de term originarios, die het dichtst bij aboriginees komt.

In de jaren zeventig verliet het gezin Morales, als zoveelandere, de uitzichtloze hoogvlakte en trok het naar de Chapare,in het tropische deel van het land. De Chapare is het centrum vande cocateelt, die de boeren een minimuminkomen garandeert. 'Decoca heeft mij gemaakt tot wat ik ben', pleegt Morales tevertellen. Hij bedoelt daarmee zijn loopbaan in de vakbonden vande cocaleros en hun protestacties die hem landelijke bekendheidgaven.

Zijn collega's noemden hem 'de baller', omdat hij steevast meteen bal onder zijn arm op de vakbondsbijeenkomsten verscheen. Alstiener had hij al een voetbalclub opgericht en 'in de Chaparewilde iedereen in mijn elftal spelen'. Morales kwam bij de bondbinnen als secretaris sport, maar ontwikkelde zich snel totvoorman van de protesten tegen de campagne om de coca uit teroeien. De bladeren zijn niet alleen een inkomstenbron voor deboeren, maar ook een traditioneel middel van de indianen tegenhonger en sorojchi, de hoogteziekte.

De campagne tegen de grondstof van de cocaïne werd geleiddoor Amerikanen (de huidige ambassadeur van de VS in La Paz iseen ex-CIA-man die in het verleden in de Chapare belast was metde uitroeiing van coca), die Evo Morales ervan beschuldigden eendrugshandelaar te zijn. Bewijzen daarvoor zijn nooit geleverd ende aanstaande nu tot president gekozen Morales reist al jarenalleen met handbagage uit angst dat er drugs in zijn kofferworden 'geplant'.

Morales werd eind jaren negentig een aantal keren gearresteerdwegens het aanzetten tot geweld, vanwege de wegblokkades die deboeren als protestmiddel hanteerden. Maar in dezelfde tijd werdhij gekozen tot parlementslid voor de Beweging naar hetSocialisme (MAS). Bolivia heeft een lange traditie van militantelinkse vakbonden die een belangrijke rol spelen in het politiekeleven. Begin 2002 werd Evo uit het parlement gezet na nieuweprotesten van de cocaleros, maar in hetzelfde jaar verbaasde hijdoor als tweede te eindigen bij de presidentsverkiezingen.

In 2003 ontbrandde de 'gasoorlog'. In eerste instantie was heteen protest tegen het plan van president Sánchez de Losada degasvoorraden van Bolivia via erfvijand Chili te gaan exporteren,maar al snel werd nationalisering van het gas het hoofddoel. Deprotesten leidden tot veldslagen met de politie en meer danzestig doden en tot de val van Sanchez de Losada. Dit jaar hieldook zijn vice-president en opvolger Mesa het voor gezien.

Morales noemt zich een vriend van Fidel Castro en deVenezolaanse president Chávez, hetgeen hem voor de nationaleelite en voor Washington tot het nieuwe 'linkse gevaar' vanLatijns Amerika maakt. Morales heeft beloofd geen van zijnvrienden te kopiëren. Maar hij maakt wel duidelijk dat de groteverkiezingsoverwinning (nooit haalde een presidentskandidaat inBolivia meer dan 50 procent van de stemmen en nooit bereikte eenindiaan het Verbrande Paleis, zoals het paleis van de presidentin La Paz heet) betekent dat de Bolivianen een radicaleverandering in het land willen.

Meer over