nieuws

De ChristenUnie voert de druk op: niet met Rutte in een kabinet

In het weekend dat door veel partijen wordt benut voor ‘reflectie’ op de nieuwe politieke situatie, is de ChristenUnie eruit: de partij, al jarenlang een trouwe coalitiepartner van de VVD, wil niet meer in een kabinet als dat wordt geleid door minister-president Rutte.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Wopke Hoekstra (D66) en Laurens Dassen (Volt) tijdens de regelingen voor het debat over de gelekte stukken van de verkenning van de formatie.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Wopke Hoekstra (D66) en Laurens Dassen (Volt) tijdens de regelingen voor het debat over de gelekte stukken van de verkenning van de formatie.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Partijleider Gert-Jan Segers markeert zijn positie zaterdag in het Nederlands Dagblad. ‘Er is gewoon te veel gebeurd. Dat er was gesproken over een ‘functie elders’ voor Pieter Omtzigt was voor onze fractie al niet te verteren. Er werd hardop gefantaseerd over hoe je een kritisch en vasthoudend Kamerlid weg kunt krijgen. Dat is niet één incident, maar een uiting van een dieper liggend probleem, van een cultuur die niet deugt, van macht die geen tegenmacht duldt. Daar kwam deze week bij dat Rutte heeft gelogen: hij had wél over Omtzigt gesproken, terwijl hij dat eerder ontkende.’

Segers leek juist bij de fractievoorzitters te horen die de positie van Rutte nog in het midden wilden laten. Hij stemde donderdagnacht wel voor een motie van afkeuring tegen de premier, maar niet voor de motie van wantrouwen. Die afweging had vooral met de coronacrisis te maken, niet met het oordeel over Rutte, zegt Segers nu. ‘Wij hebben de motie van afkeuring gesteund omdat wij dit gedrag en deze cultuur daadwerkelijk afkeuren. Maar bij de motie van wantrouwen stonden wij voor een groot dilemma: willen we een kabinet midden in de coronacrisis onthoofden, waardoor we de politieke chaos alleen maar vergroten? Daarvoor durfden wij geen verantwoordelijkheid te nemen. Maar wij willen niet terug naar ‘business as usual’. Daarom hebben we als fractie ook al meteen besloten: wij kunnen geen deel uitmaken van een vierde kabinet-Rutte. Dat heb ik Rutte intussen ook zelf laten weten.’

Wie kan met wie regeren? Stel hier je eigen coalitie samen en bekijk welke partijen inhoudelijk door één deur kunnen - of juist niet.

Slagschaduw

Daarmee werpt Segers voor de VVD een nieuwe slagschaduw over de kabinetsformatie. Komende week zal een informateur naar verwachting de gesprekken met alle partijen hervatten. Ruttes meest voor de hand liggende coalitiepartners, D66 en CDA, hebben samenwerking met hem niet uitgesloten maar de gebeurtenissen in de verkenningen hebben het wel zeer complex gemaakt. Bovendien lijkt nu ook de weg naar een vierde of vijfde coalitiepartner zo goed als afgesloten. GroenLinks en de PvdA, de voorkeurspartners van D66, steunden vrijdagnacht wel de motie van wantrouwen tegen Rutte. Die kunnen niet meer zomaar onder zijn leiding aanschuiven in een coalitie. De ChristenUnie is de favoriete partner van VVD en CDA, maar wil nu dus ook niet meer.

Segers zegt zich dat te realiseren. ‘Als u mij vraagt of een andere politieke cultuur zwaarder weegt dan gewoon maar snel doorgaan met de formatie, is mijn antwoord ja.’ Segers kwam vrijdag onder druk van partijgenoten die zich afvroegen hoe het kon dat de vaak zo gezagsgetrouwe SGP wél voor de motie van wantrouwen stemde en de ChristenUnie niet. PerspectieF, de jongerentak van de ChristenUnie, stuurde een brief naar Segers waarin onder meer stond: ‘U hebt ons diep teleurgesteld. U hebt gehandeld vanuit angst, en niet vanuit hoop'. PerspectieF-voorzitter Bina Chirino zei tegen Nederlands Dagblad: ‘We vinden dat de ChristenUnie een fout heeft gemaakt. Het vertrouwen in Mark Rutte is volgens ons weg.’

Druk op de VVD

Zo voeren de potentiële coalitiefracties de druk op de VVD op. Niemand sluit de VVD uit als coalitiepartner, het gaat nadrukkelijk om de VVD mét Rutte. Een peiling van EenVandaag toonde vrijdag dat veel kiezers - uitgezonderd mensen die VVD stemden - er net zo over denken. De achterban van D66, CDA, en ChristenUnie is verdeeld over de vraag of hun partij kan deelnemen aan een nieuwe coalitie onder leiding van Rutte. Stemmers op linkse partijen lijken er niet van gediend. Bij alle partijen, ook de oud-coalitiegenoten, is de steun voor eventueel regeren met de VVD zónder Rutte veel groter.

Rutte zelf en zijn partijgenoten wilden vrijdag van geen wijken weten. De premier wees er op dat er net 1,9 miljoen Nederlanders op hem hebben gestemd. Geen enkele andere politicus op het Binnenhof kan bogen op zoveel draagvlak.

Voor de VVD is het geen aantrekkelijk vooruitzicht om het stemmenkanon op een zijspoor te zetten. Gedoodverfde opvolgers staan bovendien niet bepaald klaar voor de start. Voormalig fractievoorzitter Klaas Dijkhoff heeft het Binnenhof net verlaten omdat hij iets anders wil met zijn leven, voormalig minister Edith Schippers -voorheen vaak genoemd als Ruttes natuurlijk opvolger - is alweer enkele jaren weg en maakt vooralsnog geen aanstalten tot een rentree.

Meer over