De Chinese droom geldt alleen voor de partij-elite

Familieleden van de Chinese premier Wen Jiabao hebben fabelachtige rijkdommen vergaard. Hun zakelijke activiteiten zijn soms zo verborgen dat het er alle schijn van heeft dat zij kritisch onderzoek willen vermijden.

De moeder van de premier was onderwijzeres in het noorden van China. Zijn vader moest in de dagen van Mao varkens hoeden. Het gezin waarin hij opgroeide was 'bijzonder arm', zei de Chinese premier Wen Jiabao vorig jaar in een toespraak.

De inmiddels 90-jarige Yang Zhiyun, moeder van de premier, heeft de armoede niet alleen achter zich gelaten, ze is schatrijk, althans op papier. Dit blijkt uit gegevens van bedrijven en regelgevende instanties. Alleen al één investering die op haar naam staat, deelneming in een maatschappij voor financiële dienstverlening, had vijf jaar geleden een waarde van 120 miljoen dollar (circa 92 miljoen euro).

Hoe mevrouw Yang, een weduwe, zoveel rijkdom vergaarde, is niet precies bekend. Ook is niet duidelijk of zij wist dat deze investering op haar naam stond. Maar het is wel duidelijk dat ze vermogend werd nadat haar zoon was toegetreden tot China's regerende elite. In 1998 werd hij vicepremier en vijf jaar later premier.

Veel familieleden van Wen Jiabao (70), onder wie zijn zoon, dochter, jongere broer en zwager, zijn buitensporig welvarend geworden tijdens zijn leiderschap, zo blijkt uit onderzoek van The New York Times. Uit de opgediepte informatie komt naar voren dat familieleden van de premier op een gegeven moment bezittingen beheerden met een waarde van tenminste 2,7 miljard dollar (2 miljard euro).

Vaak gaan de namen van die familieleden schuil achter vennootschappen en investeringsmaatschappijen waarbij vrienden, collega's en zakenpartners zijn betrokken. Door deze financiële belangen te ontrafelen, wordt zichtbaar hoe personen die door de politiek met elkaar zijn verbonden, zakelijk hebben geprofiteerd van hun positie.

In tegenstelling tot de meeste nieuwe bedrijven ontvingen ondernemingen van de familie soms financiële steun van staatsbedrijven, zoals van China Mobile, een van de grootste Chinese telefoniebedrijven. Familieleden van Wen verzamelden aandelen in banken, juwelenhandel, de toeristenbranche, telecommunicatie en infrastructurele projecten. Ze hadden belangen in de bouw van villa's in Peking, een bandenfabriek, een firma die betrokken was bij de bouw van Olympische stadions en in verzekeringsgigant Ping An, een van de grootste ondernemingen voor financiële dienstverlening ter wereld.

Als premier in een economie die nog steeds door de staat wordt gestuurd, heeft Wen zeggenschap over de belangrijkste industrieën waarin zijn naasten hun fortuin hebben gemaakt. Chinese bedrijven kunnen bijvoorbeeld geen aandelen op de beurs brengen zonder toestemming van instanties die onder toezicht staan van Wen.

De Chinese regering laat zelden iets los over haar beraadslagingen. Daarom is niet bekend of Wen een rol heeft gespeeld - en zo ja, welke - in de meeste beleidsbeslissingen en besluiten op het gebied van regelgeving. Maar in verscheidene gevallen hebben familieleden geprobeerd te profiteren van de kansen die door die beslissingen werden geboden.

Zo bezit de jongere broer van de premier een onderneming die voor meer dan 30 miljoen dollar (23 miljoen euro) aan overheidscontracten en subsidies binnensleepte voor het verwerken van afvalwater en medisch afval in enkele grote steden. De contracten werden openbaar gemaakt nadat Wen strengere regels voor afvalverwerking had afgekondigd.

De Staatsraad, de hoogste bestuurlijke autoriteit in China waarvan Wen voorzitter is, verleende in 2007 ontheffing aan verzekeringsreus Ping An en enkele andere maatschappijen voor een aantal beperkende regels. Vervolgens haalde Ping An 1,8 miljard dollar op met een beursgang. Vennootschappen in handen van familieleden van Wen maakten een fortuin door in Ping An te investeren voordat de onderneming naar de beurs ging.

Die vennootschappen hadden in 2007 voor 2,2 miljard dollar (1,7 miljard euro) aan aandelen Ping An.

2007 was het laatste jaar dat deze informatie in openbare documenten werd weergegeven. De marktwaarde van Ping An wordt geschat op bijna 60 miljard dollar, ofwel 46 miljard euro. In een reactie gaf Ping An onlangs te kennen dat het niets weet van de 'achtergrond van de zaken achter onze aandeelhouders'.

Volgens de voorschriften van de Communistische Partij dienen topfunctionarissen openheid te betrachten over hun bezittingen en die van hun naaste familieleden. Maar er zijn geen wetten die verbieden dat hoge functionarissen zich ontwikkelen tot grote handelaren of investeerders. Ze kunnen zaken doen en daarbij de familienaam gebruiken.

Sommigen verdedigen de ruimte die families van partijleiders krijgen om te profiteren van de economische groei. Daarmee zou de steun van de politieke elite voor marktgerichte hervormingen zijn verzekerd. Dat neemt niet weg dat de zakelijke activiteiten van Wen's familieleden soms zodanig zijn verborgen dat het er alle schijn van heeft dat zij kritisch onderzoek willen vermijden. Hun belangen zijn vaak omgeven door een web van holdings die ettelijke stappen verwijderd zijn van de eigenlijke ondernemingen waarin wordt geïnvesteerd.

In het geval van de moeder van Wen heeft The New York Times de waarde van haar aandeel in Ping An - 120 miljoen dollar in 2007 - achterhaald door openbare documenten en identiteitsbewijzen te onderzoeken en door het spoor te volgen naar drie investeringsmaatschappijen. De naam die was verbonden met de aandelen van mevrouw Yang was Taihong, een maatschappij in Tianjin, woonplaats van de premier.

De kennelijke pogingen om haar rijkdom te verbergen, tonen aan dat de regerende elite zich realiseert dat de extreme welstand gevoelig ligt. Toen Bloomberg News in juni berichtte dat de familie van vicepresident Xi Jingping, die op het punt staat de nieuwe president te worden, honderden miljoenen dollars had vergaard, blokkeerde de Chinese regering de website.

The New York Times heeft zijn bevindingen over de familie van Wen voorgelegd aan de regering in Peking, maar die wilde niet reageren. Ook familieleden van de premier weigerden elk commentaar.

Duan Weihong, een rijke zakenvrouw wier investeringsbedrijf Taihong de aandelen van Wens moeder en andere familieleden in Ping An beheerde, zei dat deze aandelen van haarzelf waren. Mevrouw Duan komt uit de woonplaats van de premier en is bevriend met zijn echtgenote. Volgens haar zijn de aandelen in Ping An op naam van Wens familieleden gesteld omdat zij de omvang van haar eigen bezittingen wilde verhullen.

Zhang Beili, echtgenote van Wen, is een expert op het gebied van juwelen en edelstenen en een geslaagde zakenvrouw. Ze gaf leiding aan staatsbedrijven die werden geprivatiseerd en hielp familieleden kleine aandelenpakketten om te zetten in portefeuilles die miljarden dollars waard waren.

De enige zoon van het echtpaar verkocht een technologiebedrijf aan de familie van de rijkste man van Hongkong, Li Ka-shing. Dat leverde hem 10 miljoen dollar (7,6 miljoen euro) op. Hij richtte New Horizon Capital op, een van China's grootste participatiemaatschappijen, met partners als de regering van Singapore.

De bezittingen van de jongere broer van de premier, Wen Jiahung, zijn 200 miljoen dollar (154 miljoen euro) waard. Hij bezit waterzuiveringsfabrieken en bedrijven voor recycling.

Als premier werd Wen in China gepositioneerd als hervormer die dicht bij de bevolking staat. De staatsmedia noemden hem de 'premier van het volk' en 'grootvader Wen' vanwege zijn regelmatige ontmoetingen met gewone burgers. Het is onduidelijk in hoeverre hij op de hoogte is van de welstand van zijn familie. Bij de documenten die in 2010 door WikiLeaks naar buiten kwamen, was een boodschap die leek aan te geven dat Wen op de hoogte was van de zakelijke activiteiten van zijn naasten en dat hij daar niet blij mee was.

In hogere Chinese kringen is het geen geheim dat Wens echtgenote rijk is geworden in de juwelen- en edelstenenhandel. Maar haar zaken namen pas echt een grote vlucht nadat haar man de politieke top had bereikt.

Vertegenwoordigers van bedrijven als Cartier of De Beers die hopen juwelen en diamanten te verkopen in China, brengen vaak een bezoek aan mevrouw Zhang. In hun kringen staat zij bekend als de Diamond Queen.

Miljard euro Het totale bedrag aan bezittingen die worden beheerd door de familie van premier Wen Jiabao

©The New York Times

SITE NYT OP ZWART

De website van The New York Times is vrijdag in China geblokkeerd nadat de krant had geschreven over de rijkdom die de familie van de Chinese premier Wen Jiabao zou hebben vergaard. Eerst ging de Chineestalige website op zwart, daarna de Engelstalige. Ook verwijzingen naar het artikel zijn geblokkeerd. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken in Peking is het artikel in de Amerikaanse krant geschreven met 'verborgen motieven'. Het zou zijn bedoeld om China zwart te maken.

undefined

Meer over