Analyse

De CDU is in paniek en valt terug op een oude strategie: het doemscenario van het ‘rode gevaar’

De christendemocratische kandidaat-bondskanselier Armin Laschet tijdens een CSU-bijeenkomst in Nuremberg. De CDU/CSU doet het niet goed in de peilingen.  Beeld AFP
De christendemocratische kandidaat-bondskanselier Armin Laschet tijdens een CSU-bijeenkomst in Nuremberg. De CDU/CSU doet het niet goed in de peilingen.Beeld AFP

Twee weken voor de verkiezingen in Duitsland verkeert de CDU/CSU in paniek. De christendemocraten onder leiding van Armin Laschet staan er beroerd voor in de peilingen. Het lijkt erop dat hij en zijn campagneteam zich te snel rijk hebben gerekend.

De kans is klein dat de Duitse CDU-leider Armin Laschet afgelopen zaterdagmiddag zin had in de afspraak die in zijn agenda stond: een gastoptreden op het partijcongres van zusterpartij CSU in München. Daar waar de leden een duidelijke voorkeur hadden voor Markus Söder als lijsttrekker van de CDU/CSU, en ze zichzelf in het gelijk gesteld zien door het desastreuze verloop van de christendemocratische campagne tot nu toe.

Afzeggen was geen optie. Dat zou twee weken voor de verkiezingen op 26 september worden opgevat als een noodgreep van een partij in paniek. Dus hield Laschet een 50 minuten durende tirade over een onderwerp waarvan hij zeker wist dat het de conservatieve CSU-achterban zou behagen: de dreigende machtsovername op ‘links’, met als climax een zin die bij de sociaaldemocratische concurrentie een diepe verontwaardiging losmaakte: ‘In alle beslissingen in de naoorlogse geschiedenis stond de SPD altijd aan de verkeerde kant.’ (Op welke gebeurtenissen Laschet doelde, zei hij niet.)

In München bereikte Laschet daarmee wel het effect wat hij beoogde: een applaus van 9 minuten, een Duitse manier om te zeggen dat iemand het best goed heeft gedaan.

Niet dat het probleem daarmee is opgelost, want de CDU/CSU staat precies twee weken voor de Duitse Bondsdagverkiezingen in de peilingen op 20 procent, lager dan de SPD die rond de 25 procent schommelt en dus op koers ligt om de volgende kanselier te leveren.

Het rode gevaar

De CDU/CSU is al een paar weken een partij in paniek, die bij gebrek aan ideeën lijkt terug te vallen op een aloude strategie: waarschuwen voor het ‘rode gevaar’ – concreet: een regering van SPD, de Groenen en Die Linke. Hoewel deze rot-rot-grüne coalitie voor het eerst sinds 2005 weer over een virtuele meerderheid beschikt, is de kans dat hij er komt nihil. Omdat Die Linke tegen de Navo is en ook zeer sceptisch jegens de EU in de huidige vorm, hebben de internationaal georiënteerde SPD en Groenen grote inhoudelijke voorbehouden.

Maar dat weerhoudt de christendemocraten er niet van dagelijks te waarschuwen voor een doemscenario waarin Duitsland een socialistisch land is met torenhoge belastingen, trage bureaucratie en een kwakkelende economie, zoals Laschet in zijn rede schetste.

Dat de Duitse CDU na het tijdperk Angela Merkel in een existentiële crisis terecht zal komen die de grootste en machtigste partij van Duitsland kan halveren, wordt al een paar jaar voorspeld. Dat de paniek al zou toeslaan vóór Merkel officieel afgezwaaid was, daarmee hadden in de zelfbewuste gelederen van de Duitse christendemocratie dan weer bijzonder weinig mensen rekening gehouden.

Wat hebben Laschet en zijn campagneteam verkeerd gedaan? Het lijkt erop dat ze zich te snel hebben rijk gerekend. Toen Laschet in maart werd verkozen, zag het er inderdaad naar uit dat hij kanselier kon worden zonder noemenswaardige concurrentie en zonder keiharde campagne. De SPD had iedereen al afgeschreven en dat de Groenen de grootste zouden kunnen worden, geloofde bijna niemand. En dus kon Laschet ‘in de slaapcoupé’ kanselier worden. Maar zo ging het niet. Beide partijen zijn de CDU/CSU nu beurtelings voorbijgestreefd. En toch bleef Laschet tot een paar weken geleden in zijn slaapwagon zitten.

Merkel-ruit

Pas nu het water hem aan de lippen staat, ziet Duitsland een andere Laschet, een man die rood aan kan lopen en die Scholz er in de Bondsdag van beschuldigt onrechtmatig gebruik te maken van ‘de Merkel-ruit’, het typische handgebaar van de zittende kanselier. Het levert spannende redes op, maar nog geen verandering in de peilingen.

De CDU/CSU ziet nog één sluipweggetje: proberen de liberale FDP onder druk te zetten om niet in een linkse coalitie te stappen. De kans is groot dat sociaaldemocraat Scholz bij verkiezingswinst als eerste met de Groenen en de FDP wil praten over een zogenaamde ‘stoplichtcoalitie’ – die zo heet vanwege de partijkleuren rood, geel en groen. Als de FDP dit weigert, is het omstreden rot-rot-grün de enige meerderheidsoptie die de SPD rest.

En zo draaien de schijnwerpers naar de liberale leider Christian Lindner, een goede bekende van Armin Laschet uit Noordrijn-Westfalen, waar beide lijsttrekkers vandaan komen en waar hun partijen naar tevredenheid samen regeren.

Of Lindner dit wil riskeren is zeer de vraag. Vier jaar geleden liet hij de formatie van CDU, Groenen en FDP knappen. Daarvoor is de FDP zwaar bekritiseerd. Dus wil Lindner nu vooral één ding: regeren, met wie dan ook.

Meer over