De broodlunch als struikelblok

Buitenlanders die tijdelijk in Nederland werken, zijn vrijgesteld van de verplichte inburgeringscursus voor allochtonen. Sommige werkgevers bieden een 'cultuurschoktraining' als alternatief....

door Mathilde Sanders

De Portugees Pedro de Oliveira (28) kwam vorig jaar september naar Nederland. In Nijmegen ging hij aan de slag als ingenieur bij Philips Semiconductors. Net als veel andere buitenlanders, die hier als expatriate komen werken (impats), kreeg Pedro te maken een cultuurschok. 'Ik voelde me gedeprimeerd en triest door alle verschillen', vertelt hij. 'Omdat ik dingen anders zag, begon ik te denken dat er iets mis was met me. Inmiddels begrijp ik dat het niet aan mij noch anderen lag, maar puur aan de onbekende cultuur.' Nog geen jaar later besloot Pedro terug te keren naar Portugal. Hij had heimwee naar zijn familie en vrienden.

Het verhaal van Pedro is de nachtmerrie van menig personeelsmanager bij een multinational. Het aantrekken van buitenlandse werknemers is duur en tijdrovend. Als een impat vroegtijdig uitvalt, zit het bedrijf met de gebakken peren. Dit soort situaties komt regelmatig voor. Uit een recente enquête, die de Amerikaanse beroepsvereniging Employment Relocation Council, hield bij 159 multinationals, blijkt dat ongeveer 10 procent van de uitzendingen mislukt. Daarnaast presteert bijna de helft van de impats slechter na overplaatsing.

Struikelblok

Onbegrip voor de cultuur van het nieuwe land blijkt een van de grootste stuikelblokken voor impats. Zelfs in multicultureel Nederland, waar inmiddels bijna 3 miljoen allochtonen wonen, is het voor buitenlanders behoorlijk wennen. Steeds meer werkgevers sturen hun impats daarom naar trainingen die de cultuurschok moeten verzachten. Dit soort cursussen worden meestal uitbesteed aan organisaties als het Koninklijke Instituut voor de Tropen (KIT)en opleidingscentra als De Baak en Berlitz. Ook bedrijven, die werknemers bijstaan tijdens een overplaatsing, verzorgen dit soort cursussen. Voorbeelden hiervan zijn: Dutch Living Services, Holland Relocation, RMS-relocation en Partners in Relocation.

Cultuur

hoktrainingen voor de doorgaans hoogopgeleide, tijdelijke werknemers, zijn niet goedkoop vergeleken met de kosten van de verplichte inburgeringscursussen. Deze groepsgewijze cursussen worden gegeven aan allochtonen die zich permanent in Nederland willen vestigen. Een dag cultuurschoktraining kost gemiddeld duizend gulden per persoon, en vijfduizend voor groepen. Inburgeringscursussen kosten de overheid elfduizend gulden, maar de deelnemers krijgen daar liefst 600 uur les voor.

Tijdens de 'cross cultural training' van het Arnhemse Holland Relocation blijkt al snel dat buitenlanders vooral moeite hebben met drie dingen: de platte hiërarchie, de directheid en gereserveerdheid van Nederlanders. Velen zijn verbaasd over de eindeloze vergaderingen, waar iedere werknemer zijn zegje doet. Ook als de beslissing allang is genomen.

De Amerikaan Neil Schell, die bij het internationale technologiebedrijf Applied Materials werkt, vertelt: 'Tijdens mijn eerste vergadering viel iedereen stil, omdat ik meteen mijn besluit op tafel legde. Nu weet ik dat de baas vooraf moet nagaan wat iedereen wil.'

De rondvraag aan het einde van een bijeenkomst wordt ook niet altijd gewaardeerd. De Spaanse Juan Monuz, die bij de Akzo-dochteronderneming en farmaceut Intervet werkt, vindt zo'n rondvraag maar kinderachtig. Ella Czubaty uit Polen vond het raar dat zij als secretaresse moest meebeslissen. 'Mijn baas gaf me tijdens de vergadering een schop onder tafel en zei: ''Ik weet dat je iets wilt zeggen''.'

Informaliteit en directheid op de Nederlandse werkvloer leiden eveneens tot onbegrip. 'Ik was met stomheid geslagen toen Nederlandse studenten commentaar gaven op mijn lessen', vertelt Keiko Yoshioka, die Japans doceert aan de Universiteit Leiden.

'Nederlanders durven alles te zeggen. Zelfs als ze daarmee hun baas beledigen', vertelt Pedro de Oliveira uit Portugal. Hij moest er aan wennen dat iedereen elkaar tutoyeert en dat niemand zijn titel gebruikt. 'In Portugal zijn de contacten veel formeler en kleedt men zich netter', stelt De Oliveira.

Privéleven

Ondanks de informele omgang op de werkvloer zijn Nederlanders zeer gereserveerd zodra het om hun privéleven gaat. 'Werk en privéleven houdt men hier strikt gescheiden', zegt de Marrokaan Saad Mezzour. 'Toen ik een Nederlandse collega bij mij thuis uitnodigde, zei hij: ''Oké voor deze ene keer dan, maar daarna niet meer''.'

De Amerikaan Schell ervaarde ook die afstandelijkheid: 'In de Verenigde Staten zijn collega's meestal goede vrienden. Hier gaan ze zelden samen uit eten of naar de kroeg.' Czubaty uit Polen mist het dat er nooit spontaan iets leuks wordt ondernomen. 'Alles moet op afspraak en kan nooit op de dag zelf, maar pas weken later.'

Meg Lota Brown, de Amerikaanse trainster van Holland Relocation, heeft een duidelijke verklaring voor de Nederlandse consensus, directheid en gereserveerdheid. Ze neemt de landkaart van Nederland en vraagt haar buitenlandse cursisten 'Wat is het eerste dat opvalt?' Antwoord: 'Het land is plat, dichtbevolkt en omringd door zee.' Juist deze geografische kenmerken verklaren de aard van de Nederlander, vervolgt Brown.

'Omdat er geen bergen zijn, kunnen Nederlanders zich nergens verbergen. Hierdoor zijn er weinig verassingen en is het volk direct', vertelt ze. . 'Door de hoge bevolkingsgraad zijn Nederlanders erg gesteld op hun privacy. Daarom blijven werk, familie en school gescheiden. Bij gebrek aan fysieke plek is er behoefte aan psychologische ruimte.'

Overstroming

De dreiging van de zee verklaart de Nederlandse tolerantie en consensus. 'Eén Nederlander kan een overstroming niet tegenhouden. Daarvoor is samenwerking nodig', meent Brown. 'Het ergste dat je tegen een Nederlander kan zeggen is dat hij asociaal is. In andere landen noemt men iemand die niet van feestjes houdt 'asociaal', maar hier betekent het dat mensen hun verantwoordelijkheden afschuiven.'

Naast de verschillen in normen en waarden komen er bij de cross cultural training ook praktische zaken aan bod, zoals de Nederlandse werktijden en de broodlunches. In veel landen zijn uitgebreide warme middagmaaltijden en overwerk veel gewoner dan hier. Het advies van de trainer: 'Anders is niet beter of slechter, maar gewoon ánders. Als je dat niet accepteert, maak je vooral jezelf ongelukkig.'

Meer over