Profiel

De Britten beschermen hun burgers in een razend tempo tegen corona dankzij Kate the Great, de vorstin van het vaccineren

Kate Bingham in Wales, waar ze met haar gezin woont.  Beeld Francesca Jones / Telegraph
Kate Bingham in Wales, waar ze met haar gezin woont.Beeld Francesca Jones / Telegraph

De Britten begrepen van begin af aan dat je een vaccinatiecampagne in tijden van een pandemie niet aan trage ambtenaren moet overlaten. Dus werd topwetenschapper en durfkapitalist Kate Bingham op de klus gezet.

‘Als je iets gezegd wilt hebben’, merkte Margaret Thatcher eens op, ‘dan vraag je een man. Als je iets gedaan wilt krijgen, heb je een vrouw nodig.’ Boris Johnson, die dingen mooi kan zeggen, volgde dit advies al dan niet bewust op toen hij vorig jaar mei Kate Bingham benaderde om coronavaccins in te slaan. ‘We hebben je nodig om het sterven te stoppen’, kreeg ze te horen van de premier, die een maand eerder zelf ernstig aan covid had geleden.

Het was een opmerkelijke beslissing. Normaal gesproken zou het ministerie van Volksgezondheid met deze speurtocht zijn belast, maar Johnsons toenmalige topadviseur Dominic Cummings had weinig vertrouwen in de ambtenarij, zeker in tijden van crisis. Er moest iemand aan het roer van de Vaccine Taskforce komen met ruime ervaring in het doen van investeringen en met goede contacten in de farmaceutische wereld.

Lang hoefde de premier niet te zoeken. Sir Patrick Vallance, Johnsons wetenschappelijk adviseur, wees op zijn goede vriendin Bingham, een durfkapitalist die dertig jaar ervaring heeft met het investeren in en ontwikkelen van medicijnen, tegen onder meer kanker en auto-immuunziekten. Drie jaar eerder had ze voor haar werkzaamheden een Lifetime Achievement Award ontvangen van het Britse genootschap van biowetenschappers.

De benoeming was niet onomstreden. Er klonken al snel beschuldigingen van vriendjespolitiek, omdat Bingham getrouwd is met de prominente Conservatieve politicus Jesse Norman, staatssecretaris van Financiën. Zelf twijfelde ze, omdat ze geen ervaring had met vaccins. Bovendien was het een flink karwei, omdat deskundigen indertijd de kans dat er binnen een jaar een coronavaccin zou zijn klein achtten, hooguit twintig procent.

Snel handelen, korte lijntjes

Voor Bingham stond vanaf het begin één ding voorop: heel snel handelen, via korte lijntjes. In crisistijden is er geen ruimte voor een overlegcultuur. ‘Ik weet niet veel over openbaar bestuur’, zei ze tegen The Times, ‘maar als je 58 mensen in de cc zet, weet je dat je niet snel een beslissing zult kunnen nemen. We moesten het in één keer goed doen en er was nauwelijks tijd.’ De ernst van de coronasituatie in Engeland vergrootte de urgentie.

Met haar team bestudeerde ze de data bij farmaceutische bedrijven, en de productielijnen, om op basis daarvan de investeringsrisico’s in te schatten. Onder het motto ‘investeren is meer dan geld geven’ bood haar team ook praktische hulp aan. In een vroeg stadium besloot ze op zeven veelbelovende vaccins te gokken, goed voor 400 miljoen doses, niet alleen bij grote farmaceuten als Pfizer en Moderna, maar ook bij het onbekende Novavax.

Cum laude

Speciale aandacht ging uit naar het vaccin dat werd ontwikkeld in Oxford, de stad waar ze cum laude was afgestudeerd in de biochemie. Bingham stond erop dat de universiteit zou samenwerken met een in Engeland gevestigde farmaceut. AstraZeneca was de logische keuze. Haar taskforce hielp onder meer bij het zoeken van productielocaties. Eind vorig jaar stuurde ze een delegatie naar Halix in Leiden, om de productiecapaciteit te vergroten.

Reeds in het voorjaar liet ze contractueel vastleggen dat de productie in de twee Engelse vestigingen van AstraZeneca primair voor de Britse markt zou zijn, wat ook zou gelden voor Halix. Bij de onderhandelingen met de farmaceuten was geld geen probleem, en ook aansprakelijkheid vormde voor de Britten geen onderwerp van eindeloos soebatten. In Brussel lag dat anders.

‘Het Verenigd Koninkrijk had een strategische benadering’, legde ze uit in een interview met een Italiaanse krant, ‘bedoeld om snel vaccins te verwerven. De Europese aanpak was meer een standaard-aanbesteding, waarbij het vooral ging om waar-voor-je-geld.’ Voor Bingham en haar baas Boris Johnson was het dan ook een logische beslissing geweest zich niet aan te sluiten bij het Europese aankoopbeleid, een besluit dat destijds kritiek kreeg.

‘Bochten afsnijden’

De Vaccine Taskforce heeft bij de onderhandelingen baat gehad bij een ‘creatieve benadering’, volgens een eigen rapport, al staat er niet bij wat dat dan precies inhield. De groep regelde snel vriescapaciteit – zelfs supermarktketen Iceland bood hulp aan – alsmede een databank met 360.000 proefpersonen. De snelle goedkeuring van vaccins – door de Nederlandse minister Hugo de Jonge bestempeld als ‘bochten afsnijden’ – paste bij deze aanpak.

Eind vorig jaar kwam er een eind aan haar opdracht, waarna Bingham weer tijd had om te mountainbiken in de valleien van Wales, waar ze met haar gezin woont. Het was nu aan de National Health Service om de ingekochte vaccins te distribueren, waarbij de top-down structuur opeens een groot voordeel bleek te zijn. Bingham, die haar werk pro bono heeft gedaan (anders dan haar acht pr-adviseurs), staat nu bekend als Kate the Great.

Meer over